Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN, LÀNH MẠNH, THÂN THIỆN THEO TIẾP CẬN THAM GIA TRONG TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN TAM ĐẢO, TỈNH VĨNH PHÚC THEO TIẾP CẬN THAM GIA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động xây dựng môi trường giáo dục an, lành mạnh, thân thiện trong các trường mầm non. Các nghiên cứu về xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện trong các trường mầm non. Những năm gần đây, các quốc gia trên thế giới đều lo ngại vì môi trường giáo dục hiện nay chưa thực sự an toàn, lành mạnh và thân thiện cho học sinh, vấn nạn bạo lực học đường đang phổ biến ở các nhà trường, đặc biệt, trầm trọng ở các nước đang phát triển và phát triển mức trung bình thấp.
Trên thế giới đã có khá nhiều nghiên cứu hay công bố có liên quan đến thực trạng và các quy định về môi trường giáo dục ở trường học nói chung và các trường trung học cơ sở nói riêng, qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu, sản phẩm công bố tác giả luận văn có thể kế thừa và phát triển trong luận văn này. Có thể nêu một số nghiên cứu quan trọng được cập nhật có liên quan đến đề tài: Năm 2009, UNICEF đã ban hành Bộ tài liệu hướng dẫn về trường học thân thiện, trong đó tại Chương 5: “Nhà trường với tư cách là môi trường bảo vệ”. Chương này đã nêu rõ các nguyên tắc và tiêu chuẩn mà một trường học cần phải nắm rõ để tạo nên một trường học tập thân thiện với trẻ em. Không để nỗi lo sợ, lo lắng, nguy hiểm, bệnh tật, bóc lột, gây tổn hại hoặc thương tích đến trẻ.
Các trường học cần phải tạo ra một môi trường lành mạnh, an toàn và bảo vệ thông qua việc cung cấp sức khỏe dựa vào trường học, dinh dưỡng, nước và các quy tắc ứng xử chống lại bạo lực. Bên cạnh đó, Trung tâm Nghiên cứu Phát triển là một tổ chức phi lợi nhuận nhằm phát triển học vấn, đạo đức và xã hội cho trẻ em đã tiến hành nghiên cứu, trong đó bàn về “Vai trò của môi trường học đường thân thiện, hỗ trợ trong việc thúc đẩy thành tích học tập” đã kết luận rằng việc xây dựng môi trường tốt trong trường học là một phương tiện thúc đẩy sự thành công trong học tập. Học sinh nào cảm nhận môi trường trường học tốt thì bản thân trở nên năng động và tham gia tích cực hơn vào việc học của mình. Đặc biệt, có mối quan hệ giữa học sinh với giáo viên và nhận thức của họ rằng giáo viên quan tâm đến họ là những gì kích thích nỗ lực và sự tham gia của họ.
Vào năm 2016, UNESCO đã có báo cáo nghiên cứu bạo lực học đường trên cơ sở giới trong các nhà trường Việt Nam, để từ đó hướng tới môi trường học đường an toàn, bình đẳng, và hòa nhập. Kết quả cho thấy, có khoảng ba phần tư số học sinh đánh giá là trường của các em là nơi an toàn. Bên cạnh đó, các nạn nhân của bạo lực học đường thường dễ bị sa sút trong học tập hơn,có những triệu chứng của các hậu quả tiêu cực đối với sức khỏe thể chất và tinh thần. Mohamud Dahie và cộng sự đã thực hiện nghiên cứu về Môi trường nhà trường và kết quả học tập của HS: nghiên cứu thực chứng trong các nhà trường trung học ở Mogadishu – Somalia.
Mục tiêu chính của nghiên cứu này là để điều tra ảnh hưởng của môi trường học tập đối với thành tích học tập của các trường trung học ở Mogadishu- Somalia. Nhà nghiên cứu sử dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện để thu thập 80 bảng câu hỏi từ các giáo viên trung học ở Mogadishu, Somalia. Những người trả lời này đã được cung cấp một bảng câu hỏi với bốn cấu tạo chính đo lường khí hậu học đường, kỷ luật của giáo viên, cơ sở vật chất của trường cũng như thành tích học tập. Kết quả cho thấy rằng có ảnh hưởng đáng kể của môi trường học tập trên lớp học lên thành tích học tập của học sinh trung học.
Lớp học được trang bị tốt với cơ sở vật chất có ảnh hưởng tích cực đáng kể đến thành tích học tập của học sinh trung học, đồng thời nếu học sinh cảm thấy thoải mái trong lớp, thì họ sẽ tập trung nhiều vào bài học đã dạy cho họ và đó là lý do tại sao họ sẽ nhận được nhiều thông tin hơn từ giáo viên và do đó họ sẽ đạt điểm cao. Các báo cáo và công trình nghiên cứu trên đã rà soát một số vấn đề lý luận chung liên quan đến môi trường học tập và giáo dục; đồng thời phân tích những khái niệm, khía cạnh cơ bản về môi trường học tập/ giáo dục an toàn, lành mạnh thân thiện, như: hòa nhập, an toàn, thân thiện… đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của gia đình và cộng đồng trong quá trình kiến tạo và duy trì môi trường học tập hòa nhập, thân thiện; cách tăng cường sự tham gia của cha mẹ và thành viên cộng đồng trong các hoạt động của nhà trường, và cách huy động sự tham gia của HS vào cộng đồng; Khẳng định mối liên hệ rõ rệt và ảnh hưởng tiêu cực của những yếu tố tâm lý trong nhà trường như: sự căng thẳng, mối quan hệ không tốt với thầy cô, bạn bè… tới đến sức khỏe của học sinh; Phân tích các loại hình bạo lực cơ bản trong nhà trường hiện nay và tác động của chúng đến môi trường chung của nhà trường cũng như kết quả học tập, tâm lý và sức khỏe của trẻ em. Các nghiên cứu về quản lý xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện theo tiếp cận tham gia trong các trường mầm non. Các nghiên cứu ở các nước phát triển cho thấy, mô hình cùng tham gia dựa trên cơ sở của sự liên kết, hợp tác về quyền lợi và trách nhiệm đã và đang được triển khai trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống.
Trong giáo dục, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra những lợi thế của việc vận dụng quản lý theo quan điểm “cùng tham gia” ở góc độ liên kết, cộng tác hoặc hợp tác, có thể kể đến: Trong bản kết luận năm 2009 (khuôn khổ chiến lược hợp tác châu Âu trong giáo dục và Đào tạo “Giáo dục và Đào tạo năm 2020"), Hội đồng Hợp tác châu Âu trong giáo dục đã đặt ra bốn mục tiêu chiến lược. Một trong những mục tiêu chiến lược đó là “thúc đẩy công bằng, gắn kết xã hội và công dân tích cực”, theo đó giáo dục - đào tạo sẽ khuyến khích và cho phép mọi công dân tiếp thu, phát triển kỹ năng và năng lực cần thiết cho việc làm của họ và thúc đẩy hơn nữa việc học tập. Bên cạnh đó, kết luận cũng khẳng định mục tiêu tiếp tục “Tăng cường xây dựng và vận hành một môi trường giáo dục an toàn, ở tất cả các cấp giáo dục và đào tạo” trong đó đẩy mạnh sự hợp tác, phối hợp, huy động sự tham gia của cacs bên, cũng như các cộng đồng học tập. UNESCO đã khẳng định quan điểm giáo dục cùng tham gia: “Các tổ chức phi chính phủ, các nhóm tôn giáo và các tổ chức hoạt động vì lợi nhuận có thể hỗ trợ các nỗ lực của chính phủ nhằm mở rộng, tăng cường và điều phối việc cung cấp các chương trình CSGDMN”.
Trong đó xây dựng môi trường giáo dục đảm bảo an toàn, hạnh phúc là thành phố quan trọng không thể thiếu được. Mohamud Dahie cũng khẳng định quan điểm giáo dục cùng tham gia khuyến khích sự tham gia của cha mẹ và cộng đồng trong việc chăm sóc giáo dục trẻ, điều đó hỗ trợ và làm giảm gánh nặng cho chính phủ khi việc chăm sóc trở nên quá tải, quá trình xây dựng môi trường học tập cho trẻ cũng hiệu quả hơn. Cha mẹ và người chăm sóc trẻ là nhân tố quan trọng nhất trong việc mang lại cho trẻ một khởi đầu tốt nhất có thể trong cuộc đời. Xây dựng mối quan hệ hợp tác giữa gia đình và trường: Sự hợp tác giữa gia đình và trường mầm non rất quan trọng trong việc phát triển toàn diện của trẻ.
Để quản lý việc xây dựng môi trường thì mỗi nhà trường cần tạo ra các cơ hội cho phụ huynh tham gia vào quá trình giáo dục và cùng xây dựng môi trường ấy cả lĩnh vực vật chất và tinh thần. Thông qua các buổi gặp gỡ, hội thảo và hoạt động tham quan. Gia đình cũng cần hỗ trợ và tương tác tích cực với giáo viên để cùng nhau quan tâm, chăm sóc và định hướng phát triển cho trẻ. Việc xây dựng các chương trình truyền thông và phát triển, các sáng kiến thông tin cộng cộng khác có thể cải thiện hiểu biết về tầm quan trọng then chốt của môi trường và ảnh hưởng của môi trường để giúp trẻ phát huy được hết tiềm năng của mình.
Khi hiểu được điều này, thì quá trình xây dựng môi trường mới thực sự hiệu quả bởi ở đó có sự tham gia, hỗ trợ của nhiều thành viên trong nhà trường và gia đình Như vậy các nghiên cứu đề chỉ ra sự cần thiết phải xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện có sự tham gia của các lực lượng trong xã hội, nhà trường và gia đình. Quá trình đó có thể thông qua nhiều con đường như đẩy mạnh truyền thông, tuyên truyền, tạo ra sự hấp dẫn, lôi cuốn trẻ qua các hoạt động 1. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Môi trường giáo dục, môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện 1.
Môi trường giáo dục MTGD là tổng hòa các yế u tố vật chấ t và tinh thầ n (gồm cả tự nhiên và xã hội), đươc̣ giới hạn trong không gian và thời gian nhấ t định mà ở đó có quá trình giáo du ̣c con ngườiđươc̣ diễn ra nhằm hình thành và phát triể n nhân cách theo chuẩn mực xã hội. Ở cấp độ vĩ mô, MTGD là một hệ thống lớn, bao gồm các MTGD thành phầ n, có quan hệ biện chứng với nhau, gồm MTGD xã hội, MTGD cộng đồng, MTGD gia đình và MTGD nhà trường; trong đó hàm chứa môi trường vật chấ t và môi trường tinh thầ n; môi trường xã hội và môi trường tự nhiên.) (Revees et al. Ở cấ p vi mô: MTGD lại đươc̣ xem xét như các “tiể u hệ thống” bao gồm các yế u tố thuộc về điều kiện bên trong và bên ngoài có ảnh hưởng trực tiế p đế n giáo du ̣c và phát triển mỗi cá nhân.