Luận văn thạc sĩ về quản lý kinh tế nông nghiệp bền vững tại Thị xã Phổ Yên, Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý kinh tế phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại thị xã phổ yên tỉnh thái nguyên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Nguyễn Mai Phương
• Người hướng dẫn: TS. Đoàn Thục Quyên
• Trường học: Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Quản lý kinh tế nông nghiệp bền vững tại Thị xã Phổ Yên, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG

Trong phần này, khái niệm phát triển nông nghiệp bền vững được làm rõ, nhấn mạnh sự cần thiết phải cân bằng giữa phát triển kinh tế, xã hội và môi trường. Phát triển bền vững không chỉ là mục tiêu của các quốc gia mà còn là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO), phát triển nông nghiệp bền vững phải đảm bảo sự quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của con người. Điều này có nghĩa là nông nghiệp không chỉ phải hiệu quả về kinh tế mà còn phải thân thiện với môi trường. Các chiến lược phát triển nông nghiệp cần được xây dựng dựa trên những đặc điểm riêng của từng vùng, đảm bảo sự phát triển đồng bộ và bền vững.

1.1 Khái niệm về phát triển nông nghiệp bền vững

Khái niệm phát triển nông nghiệp bền vững được hình thành từ những năm 1980, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển kinh tế. Phát triển bền vững không chỉ là việc gia tăng sản lượng mà còn phải đảm bảo chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Điều này có nghĩa là nông nghiệp cần phải có sự chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp thông minh, áp dụng công nghệ mới và quản lý tài nguyên hiệu quả. Chính sách nông nghiệp bền vững cần phải được xây dựng dựa trên sự hợp tác giữa các bên liên quan từ chính phủ đến cộng đồng nông dân.

II. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TẠI THỊ XÃ PHỔ YÊN TỈNH THÁI NGUYÊN

Thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết, như sự thiếu hụt trong quản lý nông nghiệp và đầu tư tư nông nghiệp. Các yếu tố tự nhiên và xã hội ảnh hưởng lớn đến phát triển nông nghiệp tại đây. Việc hợp tác xã nông nghiệp chưa phát huy hiệu quả, trong khi đó, nông dân vẫn chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng sản phẩm không đồng đều. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp mạnh mẽ nhằm nâng cao năng lực sản xuất và nâng suất nông nghiệp, đồng thời bảo vệ môi trường.

2.1 Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội

Đặc điểm tự nhiên của Thị xã Phổ Yên bao gồm đất đai màu mỡ và nguồn nước dồi dào, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nông nghiệp vẫn chưa bền vững do thiếu sự đầu tư đồng bộ và quản lý tài nguyên chưa hiệu quả. Phát triển nông nghiệp tại đây chủ yếu dựa vào các phương pháp truyền thống, dẫn đến năng suất thấp và chưa đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Cần có những chính sách chính sách nông nghiệp hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện quy trình sản xuất.

III. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TẠI THỊ XÃ PHỔ YÊN TỈNH THÁI NGUYÊN

Để đạt được mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, thị xã Phổ Yên cần tập trung vào việc cải thiện quản lý nông nghiệp và nâng cao năng lực sản xuất. Các giải pháp bao gồm tăng cường đầu tư vào công nghệ nông nghiệp, phát triển hợp tác xã nông nghiệp để tạo ra chuỗi giá trị bền vững, và nâng cao nhận thức của nông dân về nông nghiệp thông minh. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và các tổ chức, doanh nghiệp để xây dựng môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế nông nghiệp. Việc này không chỉ góp phần nâng cao đời sống người dân mà còn đảm bảo an ninh lương thực và bảo vệ môi trường.

3.1 Phương hướng mục tiêu phát triển

Mục tiêu phát triển kinh tế xã hội tại Thị xã Phổ Yên đến năm 2025 là xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững. Cần phát triển các sản phẩm nông nghiệp có giá trị cao, đồng thời bảo vệ và phát triển tài nguyên thiên nhiên. Các chính sách cần tập trung vào việc cải thiện hạ tầng nông thôn, hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất, và ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp. Điều này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển bền vững của kinh tế nông nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG 1.1 Khái niệm về phát triển nông nghiệp bền vững 1.1 Phát triển bền vững Phát triển bền vững là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa. Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa. riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó[1]. Thuật ngữ "phát triển bền vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phẩm Chiến lược bảo tồn Thế giới (công bố bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thể chỉ chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tất yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái học".

Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland). Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai". Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ. Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội,phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.

Sau đó, năm 1992, tại Rio de Janeiro, các đại biểu tham gia Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên hiệp quốc đã xác nhận lại khái niệm này, và đã gửi đi một thông điệp rõ ràng tới tất cả các cấp của các chính phủ về sự cấp bách trong việc đẩy mạnh sự hòa hợp kinh tế, phát triển xã hội cùng với bảo vệ môi trường. 5 Năm 2002, Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững (còn gọi là Hội nghị Rio +10 hay Hội nghị thượng đỉnh Johannesburg) nhóm họp tại Johannesburg, Cộng hòa Nam Phi với sự tham gia của các nhà lãnh đạo cũng như các chuyên gia về kinh tế, xã hội và môi trường của gần 200 quốc gia đã tổng kết lại kế hoạch hành động về phát triển bền vững 10 năm qua và đưa ra các quyết sách liên quan tới các vấn đề về nước, năng lượng, sức khỏe, nông nghiệp và sự đa dạng sinh thái. Theo Tổ chức ngân hàng phát triển châu Á (ADB): "Phát triển bền vững là một loại hình phát triển mới, lồng ghép quá trình sản xuất với bảo tồn tài nguyên và nâng cao chất lượng môi trường. Phát triển bền vững cần phải đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không phương hại đến khả năng của chúng ta đáp ứng các nhu cầu của thế hệ trong tương lai".2 Phát triển nông nghiệp bền vững Về mặt tổng quát, phát triển nông nghiệp bền vững cũng giống như phát triển kinh tế bền vững là phải bảo đảm tốt ba trụ cột: bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi trường.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) năm 1992 đã đưa ra định nghĩa về phát triển nông nghiệp bền vững như sau: “Phát triển nông nghiệp bền vững là sự quản lý và bảo tồn sự thay đổi về tổ chức và kỹ thuật nhằm đảm bảo thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người cho cả hiện tại và mai sau. Sự phát triển như vậy của nền nông nghiệp (bao gồm cả lâm nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản) sẽ đảm bảo không tổn hại đến môi trường, không giảm cấp tài nguyên, sẽ phù hợp về kỹ thuật và công nghệ, có hiệu quả về kinh tế và được chấp nhận về phương diện xã hội”[1]. Tuy nhiên, do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp như đã trình bày ở phần trên, nên nội dung bền vững của từng vấn đề cũng có những nét đặc thù riêng biệt. Bên cạnh đó, bền vững về nông nghiệp còn được nhìn nhận đó là việc duy trì và phát triển một nền nông nghiệp hàng hóa có giá trị kinh tế và chất lượng cao, hiệu quả và phù hợp với những đặc trưng riêng có của mỗi vùng trên phạm vi cả nước.

Phát triển nông nghiệp đảm bảo sự lan tỏa tích cực tới các khía cạnh về xã hội và môi trường ở khu vực nông thôn. 6 Yếu tố kinh tế - Hiệu quả sản xuất nông nghiệp (Nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp .) - Thu nhập và lợi nhuận cư dân nông nghiệp - Du lịch sinh thái kết hợp với nông nghiệp đô thị Kinh tế Phát triển nông nghiệp bền vững Xã Môi hội trường Yếu tố phúc lợi xã hội Yếu tố môi trường và cảnh quan - Chất lượng thực phẩm - Bảo vệ môi trường - An toàn thực phẩm (nước, không khí.) - An ninh lương thực - Tạo cảnh quan nông thôn và - Chất lượng cuộc sống đô thị - Hoạt động giải trí, tiêu khiển Hình 1.1 Sơ đồ phát triển nông nghiệp bền vững 1.3 Đặc trưng của phát triển nông nghiệp bền vững - Phát triển nông nghiệp bền vững phải đảm bảo nhịp độ tăng trưởng kinh tế ổn định, hiệu quả, nâng cao chất lượng cuộc sống của khu vực nông nghiệp, nông thôn. - Phát triển nông nghiệp bền vững góp phần giải quyết có hiệu quả các vấn đề xã hội trong nông nghiệp, nông thôn. - Phát triển nông nghiệp bền vững là một nền nông nghiệp sinh thái.4 Ý nghĩa của phát triển nông nghiệp bền vững - Phát triển nông nghiệp bền vững sẽ đem lại một nền nông nghiệp tăng trưởng và phát triển nhanh, tốc độ tăng trưởng ở mức cao và ổn định.

- Phát triển nông nghiệp bền vững tăng thu nhập cho người nông dân. 7 - Giải quyết, nâng cao đời sống của người dân, xóa đói giảm nghèo và rút ngắn khoảng cách giữa các nhóm dân cư trong xã hội. - Đáp ứng nhu cầu xã hội về sản phẩm nông nghiệp; cung ứng hàng hóa cho xuất khẩu; sử dụng có hiệu quả các nguồn lực: ruộng đất, lao động, nguồn lực khác,. - Phát triển nông nghiệp bền vững còn có ý nghĩa quan trọng đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên, đáp ứng nhu cầu cho thế hệ tương lai.

Sử dụng đúng nguồn tài nguyên thiên nhiên mà không làm tổn hại hệ sinh thái và môi trường, giúp cho quá trình sản xuất được tiến hành lâu dài. - Phát triển nông nghiệp bền vững nhằm thúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển bền vững cả về kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường, sinh thái.2 Nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững 1.1 Phát triển nông nghiệp bền vững về kinh tế Phát triển nông nghiệp bền vững về kinh tế là sự phát triển đảm bảo tăng trưởng, phát triển ổn định lâu dài về mặt kinh tế của nông nghiệp, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế của quốc gia, cộng đồng. Mục tiêu của phát triển bền vững về kinh tế là đạt được sự tăng trưởng ổn định với cơ cấu hợp lý, đáp ứng yêu cầu nâng cao đời sống của người dân, tránh được sự suy thoái và gánh nặng nợ nần cho thế hệ tương lai. Điều đó được thể hiện ở các tiêu chí sau: - Sản xuất nông nghiệp đáp ứng nhu cầu xã hội về sản phẩm nông nghiệp gồm: gia tăng sản lượng, làm tăng giá trị sản phẩm hàng hóa; hàng hóa sản xuất ra đáp ứng một phần nhu cầu sử dụng của người dân; chất lượng sản phẩm phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của thị trường, trước hết là đảm bảo tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm.

- Hiệu quả kinh tế của sản xuất nông nghiệp ngày càng cao. Người nông dân phải có sự đầu tư tăng năng suất lao động, năng suất ruộng đất và năng suất cây trồng, đảm bảo sản xuất ra một khối lượng hàng hóa lớn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. - Sử dụng hiệu quả các nguồn lực lao động, vốn, lựa chọn hình thức sản xuất phù hợp để sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên, tăng năng suất.2 Phát triển nông nghiệp bền vững về xã hội Phát triển nông nghiệp bền vững về xã hội đó chính là quá trình phát triển vừa đảm bảo được mục tiêu kinh tế vừa đảm bảo được mục tiêu thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, đảm bảo cho mọi người đều có cơ hội học hành và có việc làm, giảm tình trạng đói nghèo, nâng cao trình độ dân trí, tạo sự đồng thuận và an sinh xã hội. Phát triển nông nghiệp bền vững về xã hội sẽ đảm bảo cuộc sống của người nông dân đạt kết quả ngày càng cao; tăng cao thu nhập, đảm bảo cuộc sống gia đình, cải thiện chất lượng cuộc sống, góp phần xóa đói giảm nghèo, giảm khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp và nhóm xã hội.

Giảm các tệ nạn xã hội, nâng cao trình độ văn minh về đời sống vật chất và tinh thần cho người nông dân. Điều đó được thể hiện ở các yếu tố sau: - Sử dụng hợp lý lao động: Phát triển kinh tế nông nghiệp phải đi đôi với giải quyết việc làm cho người lao động. - Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với xóa đói giảm nghèo. - Tăng trưởng kinh tế làm giảm khoảng cách giảu nghèo, đảm bảo ổn định xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.3 Phát triển nông nghiệp bền vững về môi trường Phát triển nông nghiệp bền vững trên phương diện môi trường là quá trình phát triển đạt được tăng trưởng kinh tế cao, ổn định, gắn với khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên không làm suy thoái, hủy hoại môi trường mà còn nuôi dưỡng, cải thiện chất lượng môi trường.

Về chất lượng môi trường, trong phát triển nông nghiệp bền vững đó là một tổng thể như môi trường khí hậu, nước, đất, giống,… nhìn chung không bị các hoạt động của con người làm ô nhiễm; các nguồn phế thải phải được xử lý, tái chế kịp thời. Để đạt được mục tiêu đó, tăng trưởng kinh tế trong nông nghiệp phải dựa trên cơ sở khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên.