phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến đƣợc trình bày theo 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ theo hƣớng phát triển kĩ năng xã hội ở trƣờng mầm non. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức hoạt động vui chơi và quản lý tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ ttheo hƣớng phát triển kĩ năng xã hội tại các trƣờng mầm non cụm số 5, thành phố Yên Bái trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Chƣơng 3: Các biện pháp quản lý tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ theo hƣớng phát triển kĩ năng xã hội tại các trƣờng mầm non cụm số 5, thành phố Yên Bái. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI TẠI CÁC TRƢỜNG MẦM NON THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG XÃ HỘI 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Từ thời Khổng Tử, ông đã có phƣơng pháp giáo dục, coi trọng tập luyện, “học mà cứ thường thường tập luyện thì trong bụng lại không thoả thích hay sao?”. Nghĩa là học là phải luyện tập thƣờng xuyên thì mới giúp con ngƣời hình thành những nét tính cách riêng, phải đi đôi với luyện tập để trở thành thói quen, hình thành những nét tính cách ngay từ thở nhỏ “tập được từ lúc nhỏ như thiên tính, thói quen như tự nhiên”. Khổng Tử muốn những nhà GD phải thƣờng xuyên tổ chức luyện tập cho trẻ trong quá trình GD con ngƣời qua phƣơng pháp này.Vaxiliepva đánh giá rất cao tầm quan trọng trong việc quản lý tổ chức HĐVC cho trẻ, đặc biệt là trẻ lứa tuổi mẫu giáo trong ―Sổ tay chuyên môn hiệu phó chuyên môn‖.
Tác giả cho rằng, muốn quản lý tốt hoạt động này thì ngƣời quản lý phải nắm vững đặc điểm riêng biệt của các trò chơi và quan sát, phân tích đƣợc HĐVC của trẻ thì mới bồi dƣỡng tốt cho GV về công tác tổ chức HĐVC“Quan sát và phân tích HĐVC. Đó là một việc rất phức tạp. Điều này nó gắn liền với ý nghĩa của trò chơi trong sự phát triển nhân cách của trẻ MG, với vị trí của nó trong quá trình GD ở trường MG, với những thể loại trò chơi khác nhau cùng những đặc điểm riêng biệt. Nếu người lãnh đạo nắm vững đặc điểm riêng biệt này thì việc phân tích HĐVC sẽ được sâu sắc hơn và có thể giúp đỡ các cô giáo MG một cách kịp thời” [1, tr.
Tác giả John Dewey trong tác phẩm ―kinh nghiệm và giáo dục‖ đã đƣa ra những triết lý giáo dục và mối quan hệ giữa kinh nghiệm và giáo dục. ng chỉ ra rằng nguyên lý giáo dục của sự tƣơng tác có vai trò ý nghĩa trong giáo dục bởi kinh nghiệm. Khi tƣơng tác những kinh nghiệm của con ngƣời sẽ nảy sinh ra những tình huống.Tình huống nhƣ thế nào thì cách thức tƣơng tác nhƣ vậy[15, tr. Trong tác phẩm kinh nghiệm và giáo dục,ông cũng đã chỉ ra sự khác biệt 7 giữa việc giáo dục theo kiểu truyền thống và giáo dục kiểu mới, từ đó xuất hiện một quan điểm giáo dục hiện đại thời bấy giờ mà hiện nay đang đƣợc vận dụng gọi là lấy trẻ làm trung tâm.
Tác giả Vƣgotsky với nghiên cứu về thuyết tâm lý văn hóa xã hội, chỉ ra mối quan hệ tƣơng tác xã hội, hình thành nên chức năng tâm lý cấp cao của con ngƣời thông qua những hành vi quy tắc ứng xử phù hợp với xã hội con ngƣời. Theo lý thuyết của Vƣgotsky, mọi chức năng trong sự phát triển văn hóa của đứa trẻ xuất hiện hai lần, lần đầu ở mức độ xã hội và sau đó ở cá nhân. Lần đầu giữa những con ngƣời (intersychological) sau đó vào bên trong tâm lí trẻ (intrapsychological). [44] Theo tác giả Vƣgotsky tin rằng trẻ em là những ngƣời tích cực xây nên kiến thức và những kĩ năng của chính chúng.Trong quá trình phát triển của trẻ chuyển tâm- sinh lí của trẻ, từ tƣ duy cụ thể, cấp thấp chuyển sang tƣ duy trừu tƣợng cấp cao cần có các hoạt động trung gian, có tính xã hội, hợp tác đó là cầu nối cho quá trình phát triển của trẻ.
Dựa trên quan điểm và lập luận của Vƣgotsky, kỹ năng xã hội là con đƣờng học giúp trẻ xây dựng cho mình kinh nghiệm của những mối quan hệ xã hội, từ đó theo cơ chế nhập tâm: từ ngoài vào trong trẻ phát triển tƣ duy trong cách giải quyết vấn đề, xử lý tình huống. Vì thế, sử dụng các phƣơng pháp giáo dục mang tính tƣơng tác xã hội tích cực đến với trẻ sẽ tạo cơ hội cho trẻ đƣợc trải nghiệm và dần thích nghi với môi trƣờng cuộc sống xung quanh.30] Tác giả Michael Sedler với giáo trình trong các khóa học đào tạo kỹ năng xã hội: ―Social Skills: A foundation for learning‖, tác giả đã đƣa ra các cơ sở lý luận của kỹ năng xã hội, các phƣơng pháp dạy kỹ năng xã hội, các bƣớc để thực hiện dạy nhóm kỹ năng xã hội, những ảnh hƣởng của KNXH đến với trẻ, đồng thời tác giả đƣa ra những ý tƣởng phƣơng pháp để rèn luyện KNXH nhƣ câu chuyện, đóng vai,thực hành. (Michael Sedler) Tác giả Hanne Vaerum Sorensen có đề cập chuyên đề: ―Children s Play and Social relation in nature and Kindergarten, nằm trong quyển sách mang tựa đề: Outdoor learning and Play. Tác giả đã chỉ ra hình thức trong hoạt động vui chơi ngoài trời tự nhiên và mối quan hệ xã hội đóng vai trò quan trọng giúp trẻ mẫu giáo phát triển hình thành văn hóa.30] 8 Từ một số công trình nghiên cứu nêu trên của các tác giả nƣớc ngoài cho thấy lĩnh vực nghiên cứu KNXH đƣợc quan tâm nghiên cứu và thể hiện bằng các cách tiếp cận khác nhau của các tác giả.
+ Hƣớng nghiên cứu KNXH trong tình huống, trải nghiệm thực tế trong cuộc sống xã hội. + Nghiên cứu về cách xây dựng tiếp cận KNXH dƣới hình thức các hoạt động bằng trò chơi, các phƣơng pháp giáo dục tác động đến từng kỹ năng xã hội cần thiết. Trong nước Đối với trẻ mầm non, việc tổ chức HĐVC cho trẻ mẫu giáo là vấn đề rất quan trọng trong việc phát triển đức, trí thể, mĩ. ―Giáo dục MG cần tổ chức mọi hoạt động của trẻ theo kiểu hoạt động của con người, hoàn thiện HĐVC (mà đặc trưng ở lứa tuổi MG là trò chơi ĐVTCĐ), làm nảy sinh các yếu tố của hoạt động học tập và những tiền đề của hoạt động lao động”.
Tác giả Nguyễn Thị Ngọc nghiên cứu việc ―tổ chức cho trẻ vui chơi ở trƣờng MG‖ với nhiều nội dung rất phong phú, đa dạng và có kết luận rằng “Việc tổ chức cho trẻ vui chơi và việc hướng dẫn các trò chơi cho trẻ có những nội dung, phương pháp khác nhau” và “GV phải nắm được tình hình vui chơi của trẻ trong lớp và các phương pháp hướng dẫn để phát triển trò chơi cho trẻ”.24] Trong cuốn ―tổ chức, hƣớng dẫn trẻ MG chơi‖ Nguyễn Thị Ánh Tuyết cùng hai tác giả Nguyễn Thị Hoà, Đinh Thị Vang cũng đã nói rất nhiều về tầm quan trọng của việc tổ chức HĐVC cho trẻ“Tổ chức chơi cho trẻ là tổ chức cuộc sống của trẻ” [34, tr. Tác giả đã giới thiệu một số kỹ năng xã hội cần thiết cho trẻ cùng với các nội dung giáo dục kỹ năng xã hội theo chƣơng trình giáo dục mầm non, tác giả cũng đƣa ra một số phƣơng pháp giáo dục KNXH cần thiết cho trẻ nhƣ: phƣơng pháp trải nghiệm, luyện tập.phƣơng pháp trò chơi. Phƣơng pháp làm mẫu nêu gƣơng, phƣơng pháp trò chuyện, phƣơng pháp thảo luận nhóm, phƣơng pháp động não, phƣơng pháp dùng tình cảm, Sử dụng phƣơng tiện truyền thông. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Thoa, Phan Thị Thảo Hƣơng đã xuất bản quyển sách nghiên cứu tài liệu giáo dục giá trị sống và kĩ năng sống cho trẻ mầm non, tài liệu dùng cho GVMN.
Nhóm tác giả đã khái quát một số cơ sở lý 9 luận và các phƣơng pháp trong giáo dục giá trị sống và kĩ năng sống cho trẻ mầm non.21] Tủ sách ― i dưỡng kỹ năng sống, ỹ năng giao tiếp, ứng x ‖ của tác giả Bích Ngọc (biên soạn), tác giả đã đƣa ra một số kỹ năng giao tiếp, ứng xử bằng phƣơng pháp sử dụng tranh ảnh minh họa trong sách với những kỹ năng thuộc nhóm kỹ năng xã hội rất chi tiết và cụ thể phù hợp cho trẻ mầm non 5-6 tuổi nhƣ:Biết cảm ơn khi nhận quà, chủ động chào hỏi, lễ phép khi yêu cầu cần sự giúp đỡ,biết chia sẻ với anh chị em, biết yêu thƣơng giúp đỡ bạn bè.24] Tác giả Nguyễn Thị Thu Hạnh có bài nghiên cứu đăng trên tạp chí giáo dục với tựa đề: ―Giáo dục ỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi‖, bài viết của tác giả cũng đã khái quát sơ lƣợc về những kỹ năng xã hội cho trẻ 5-6 tuổi và giới thiệu một số phƣơng pháp dạy học tích cực nhƣ: phƣơng pháp sử dụng trò chơi,phƣơng pháp tổ chức hoạt động nhóm,phƣơng pháp tạo tình huống có vấn đề,phƣơng pháp thử nghiệm.Các phƣơng pháp nêu trên đều có điểm chung mục đích hƣớng tới tích cực hóa hoạt động của trẻ.22] Luận văn của tác giả Lê Thị Hồng Thủy với đề tài ―Thực trạng giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động vui chơi ở một số trường mầm non thị xã ĩ n‖, đề tài của tác giả đã đƣa ra một số kỹ năng xã hội và thực trạng của việc giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động vui chơi là chính trên địa bàn thị xã Dĩ An.32] Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Bích với đề tài ―Biện pháp giáo dục kỹ năng xã hội cho trẻ 5-6 tuổi qua trò chơi dân gian‖, đề tài tập trung nghiên cứu và làm rõ một số lý luận kỹ năng xã hội nói chung và một số kỹ năng xã hội cho trẻ 5-6 tuổi trong trò chơi dân gian, cùng với đó là việc vận dụng quy trình hình thành kỹ năng xã hội cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi dân gian.22] Rất nhiều vấn đề về quản lý HĐVC và tổ chức HĐVC cho trẻ mẫu giáo trong trƣờng mầm non đƣợc những tác giả trên nghiên cứu theo các hƣớng riêng của mình. Tuy nhiên, ở các trƣờng MN trong địa bàn Cụm số 5, thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái thì việc nghiên cứu quản lý HĐVC cho trẻ MG hiện nay chƣa có công trình nào thực hiện. Một số khái niệm cơ bản 1.