Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động thực tập cuối khóa (TTCK) của học viên đào tạo sĩ quan (SQ) cấp phân đội tại Học viện Hải quân (HVHQ) đóng vai trò then chốt trong quá trình đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho Quân chủng Hải quân (QCHQ) và Quân đội nhân dân Việt Nam. Theo báo cáo của ngành, từ năm học 2016 đến 2024, HVHQ đã đào tạo hàng trăm khóa học viên với tỷ lệ tốt nghiệp đạt khoảng 85-90%, tuy nhiên vẫn còn tồn tại hạn chế trong hiệu quả TTCK, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo theo chuẩn đầu ra (CĐR). Nghiên cứu nhằm mục tiêu khảo sát thực trạng quản lý hoạt động TTCK của học viên SQ cấp phân đội tại HVHQ theo CĐR, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp, nâng cao hiệu quả thực tập và đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng Hải quân hiện đại.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động TTCK của học viên SQ cấp phân đội tại HVHQ trong giai đoạn 2018-2023, với khảo sát thực trạng được tiến hành năm 2023. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng TTCK, từ đó cải thiện năng lực thực tiễn và phẩm chất chính trị, đạo đức của học viên, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo trong tình hình mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết quản lý giáo dục và mô hình quản lý hoạt động thực tập:

  • Lý thuyết quản lý giáo dục: Theo Trần Kiểm, quản lý giáo dục là hệ thống các tác động có ý thức, có mục đích của chủ thể quản lý nhằm thực hiện hiệu quả mục tiêu giáo dục. Quản lý TTCK được hiểu là sự tác động có kế hoạch, hợp quy luật của các chủ thể quản lý đến hoạt động thực tập của học viên nhằm đạt hiệu quả theo CĐR.

  • Mô hình quản lý hoạt động thực tập: Bao gồm các thành tố chủ thể quản lý (Đảng ủy, Ban Giám đốc, khoa chuyên ngành, đơn vị cơ sở), đối tượng quản lý (học viên), nội dung quản lý (kế hoạch, chương trình, phương pháp, điều kiện bảo đảm, đánh giá), và các yếu tố tác động (chủ trương, năng lực chủ thể, điều kiện vật chất, môi trường đơn vị).

Các khái niệm chính gồm: học viên đào tạo SQ cấp phân đội, thực tập cuối khóa, chuẩn đầu ra (CĐR), quản lý hoạt động TTCK, và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp lý thuyết và thực tiễn:

  • Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ khảo sát thực trạng năm 2023 tại HVHQ, bao gồm bảng hỏi với hơn 200 cán bộ quản lý, giảng viên và học viên; phỏng vấn sâu với 15 cán bộ chủ chốt; tài liệu chính thức của Bộ Quốc phòng, HVHQ và các văn bản pháp luật liên quan.

  • Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích tương quan và phân tích SWOT để đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng. Phương pháp chuyên gia được áp dụng để khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất.

  • Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2023; phân tích và đề xuất biện pháp từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2023; khảo nghiệm biện pháp và hoàn thiện luận văn từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Nhận thức và thái độ về TTCK: Khoảng 78% học viên và 85% cán bộ quản lý tại HVHQ nhận thức đúng về vai trò và mục tiêu của TTCK theo CĐR. Tuy nhiên, 22% học viên còn chưa thực sự chủ động và trách nhiệm trong quá trình thực tập.

  2. Thực hiện nội dung TTCK: 90% học viên hoàn thành các nội dung thực tập theo kế hoạch, nhưng chỉ có khoảng 65% đạt kết quả tốt về kỹ năng thực hành và tác phong chỉ huy. So với các học viện quân đội khác, HVHQ có tỷ lệ hoàn thành nội dung TTCK cao hơn khoảng 10%.

  3. Phương pháp TTCK: Phương pháp đóng vai và phối hợp với cán bộ đơn vị được áp dụng phổ biến, chiếm 85% tổng số hình thức thực tập. Tuy nhiên, chỉ 60% học viên đánh giá phương pháp này giúp họ phát triển kỹ năng thực tiễn hiệu quả.

  4. Điều kiện bảo đảm TTCK: 75% học viên đánh giá điều kiện vật chất, trang thiết bị tại đơn vị thực tập đáp ứng yêu cầu, nhưng còn hạn chế về tài liệu hướng dẫn và cơ chế phối hợp giữa các lực lượng quản lý.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy quản lý hoạt động TTCK tại HVHQ đã có nhiều tiến bộ, đặc biệt trong việc xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện theo CĐR. Tuy nhiên, hạn chế về nhận thức của một bộ phận học viên và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các chủ thể quản lý ảnh hưởng đến hiệu quả thực tập. So sánh với các nghiên cứu trong quân đội, kết quả này tương đồng với thực trạng chung về quản lý TTCK, nhấn mạnh vai trò của sự phối hợp và đổi mới phương pháp đào tạo.

Biểu đồ phân tích mức độ hoàn thành nội dung TTCK và đánh giá phương pháp thực tập có thể minh họa rõ sự chênh lệch giữa các nhóm học viên và cán bộ quản lý, từ đó làm rõ các điểm cần cải thiện. Bảng tổng hợp đánh giá điều kiện bảo đảm cũng cho thấy sự cần thiết nâng cao cơ sở vật chất và tài liệu hướng dẫn.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học viên: Tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo định kỳ nhằm nâng cao nhận thức về vai trò TTCK theo CĐR, tăng cường giám sát và đánh giá thái độ học viên trong quá trình thực tập. Thời gian thực hiện: 6 tháng đầu năm học; Chủ thể thực hiện: Phòng Chính trị, Khoa chuyên ngành.

  2. Đổi mới phương pháp TTCK: Áp dụng đa dạng các phương pháp thực tập như mô phỏng tình huống, học tập nhóm, phản hồi liên tục từ cán bộ đơn vị và giảng viên. Mục tiêu tăng tỷ lệ học viên đạt kỹ năng thực hành tốt lên 80% trong 2 năm tới; Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc, Khoa chuyên ngành.

  3. Tăng cường phối hợp quản lý: Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng quản lý trong HVHQ và đơn vị cơ sở, đảm bảo thông tin liên lạc và hỗ trợ kịp thời cho học viên. Thời gian triển khai: 1 năm; Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc, Phòng Đào tạo, các đơn vị cơ sở.

  4. Cải thiện điều kiện bảo đảm TTCK: Đầu tư nâng cấp trang thiết bị, bổ sung tài liệu hướng dẫn thực tập, đồng thời xây dựng hệ thống đánh giá và phản hồi về điều kiện thực tập. Mục tiêu hoàn thiện trong 18 tháng; Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc, Phòng Hậu cần kỹ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ quản lý đào tạo tại các học viện quân đội: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để cải tiến công tác quản lý TTCK, nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội.

  2. Giảng viên và cán bộ hướng dẫn thực tập: Áp dụng các biện pháp quản lý và phương pháp thực tập hiệu quả, nâng cao kỹ năng hướng dẫn và đánh giá học viên.

  3. Học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội: Hiểu rõ vai trò, trách nhiệm và phương pháp thực tập, từ đó chủ động nâng cao năng lực thực tiễn.

  4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục quân sự: Tham khảo để xây dựng các chính sách, quy định phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo trong quân đội.

Câu hỏi thường gặp

  1. TTCK là gì và tại sao quan trọng trong đào tạo sĩ quan?
    TTCK là giai đoạn học viên vận dụng kiến thức đã học vào thực tế tại đơn vị cơ sở, giúp củng cố kỹ năng, phẩm chất và năng lực nghề nghiệp. Đây là bước quan trọng để đảm bảo học viên đáp ứng chuẩn đầu ra và yêu cầu công tác sau khi tốt nghiệp.

  2. Chuẩn đầu ra (CĐR) ảnh hưởng thế nào đến quản lý TTCK?
    CĐR xác định mục tiêu, nội dung và tiêu chí đánh giá kết quả TTCK, từ đó định hướng công tác quản lý, xây dựng kế hoạch và phương pháp thực tập phù hợp nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

  3. Những khó khăn chính trong quản lý TTCK tại HVHQ là gì?
    Khó khăn gồm nhận thức chưa đồng đều của học viên, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các chủ thể quản lý, hạn chế về điều kiện vật chất và tài liệu hướng dẫn, cũng như phương pháp thực tập chưa đa dạng.

  4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả TTCK?
    Cần nâng cao nhận thức, đổi mới phương pháp thực tập, tăng cường phối hợp quản lý và cải thiện điều kiện bảo đảm. Việc này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các phòng ban, khoa chuyên ngành và đơn vị cơ sở.

  5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để khảo sát thực trạng TTCK?
    Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, quan sát thực tế và phân tích thống kê toán học để đánh giá toàn diện thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý.

Kết luận

  • Quản lý hoạt động TTCK của học viên SQ cấp phân đội tại HVHQ theo CĐR là yếu tố then chốt nâng cao chất lượng đào tạo, góp phần xây dựng lực lượng Hải quân hiện đại.
  • Thực trạng quản lý đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng còn tồn tại hạn chế về nhận thức, phối hợp và điều kiện bảo đảm.
  • Các biện pháp đề xuất tập trung vào nâng cao nhận thức, đổi mới phương pháp, tăng cường phối hợp và cải thiện điều kiện thực tập.
  • Khảo nghiệm biện pháp cho thấy tính cần thiết và khả thi cao, phù hợp với đặc thù HVHQ và yêu cầu thực tiễn.
  • Đề nghị các chủ thể quản lý triển khai đồng bộ các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới để nâng cao hiệu quả TTCK và chất lượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội.

Các phòng ban và khoa chuyên ngành tại HVHQ cần phối hợp xây dựng kế hoạch chi tiết triển khai các biện pháp, đồng thời tổ chức đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và cán bộ quản lý có thể liên hệ trực tiếp với HVHQ hoặc tham khảo luận văn đầy đủ.