Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THỰC TẬP CUỐI KHÓA CỦA HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CẤP PHÂN ĐỘI Ở CÁC HỌC VIỆN QUÂN ĐỘI THEO CHUẨN ĐẦU RA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về TTCK của người học Hoạt động TTCK của học viên đào tạo SQ cấp phân đội tại các Học viện quân đội thường diễn ra gần cuối khóa học (trước khi thi tốt nghiệp). TTCK là nhiệm vụ, nội dung không thể thiếu trong CTĐT SQ cấp phân đội; kết quả của hoạt động này là minh chứng về hiệu quả quá trình đào tạo của nhà trường và tự đào tạo của học viên.
Do vậy, nghiên cứu về hoạt động TTCK và quản lý hoạt động TTCK của sinh viên nói chung, HV đào tạo trong các trường của lực lượng vũ trang nói riêng luôn được các tác giả quan tâm nghiên cứu. Từ những năm 2010 trở lại đây, qua tìm hiểu về hướng nghiên cứu này, có các công trình nghiên cứu của một số tác giả như: Tác giả Nguyễn Huy Hoàng (2010), có công trình nghiên cứu về: “Nâng cao chất lượng thực tập của học viên đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội ở Trường SQ Chính trị hiện nay” [19]; Tác giả Trịnh Xuân Lộc (2010), có công trình nghiên cứu về: “Nâng cao chất lượng thực tập ở đơn vị cơ sở cho học viên đào tạo chính trị viên ở Trường SQ Chính trị” [23]; Tác giả Vũ Đình Oánh (2011) có công trình nghiên cứu về: “Tổ chức thực tập của sinh viên Học viện An ninh nhân dân” [26]; Tác giả Trần Xuân Ngọ (2013) có công trình nghiên cứu về: “Tổ chức hướng dẫn thực tập tốt nghiệp, góp phần nâng cao năng lực thực tiễn cho sinh viên” [25]; Tác giả Đỗ Văn Hiếu (2017) với công trình nghiên cứu về: “Đổi mới cách đánh giá kết quả thực tập tốt nghiệp của học viên Học viện An ninh nhân dân” [11]; Tác giả Nguyễn Thị Hồng Trang (2013) có công trình nghiên cứu về: “Thực tập của sinh viên ngành thông tin - thư viện ở Hà Nội: Thực trạng và giải pháp” [36]; Tác giả Nguyễn Trường Sơn (2017) có công trình nghiên cứu về: “Giải pháp nâng cao chất lượng thực tập của học viên đào tạo chính ủy trung đoàn, sư đoàn” [31]; Tác giả Huỳnh Văn Sơn (2019) có công trình nghiên cứu về: “Thực trạng kỹ năng thích ứng 7 với môi trường công việc khi thực tập tốt nghiệp của sinh viên ở Thành phố Hồ Chí Minh” [32]; Tác giả Đỗ Văn Toàn (2022), có công trình nghiên cứu về: “Nâng cao năng lực thực hành, thực tập cho sinh viên ngành công tác xã hội thông qua việc xây dựng mô hình thực tập chuyên nghiệp tại cộng đồng” [34]. Các công trình khoa học dưới dạng đề tài luận văn và bài báo khoa học kể trên, mỗi công trình được nghiên cứu trên một địa bàn, thời gian và bậc học khác nhau. Tuy nhiên, kết quả tổng quan cho thấy: các công trình nghiên cứu đó đã khái quát làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động thực tập tốt nghiệp của người học; xác định rõ các đặc điểm, nhiệm vụ, nội dung và các điều kiện đảm bảo cho hoạt động thực tập tốt nghiệp của người học ở các trường trong và ngoài quân đội; từ đó định hướng cho đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng hoạt động này.
Quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đứng trên những góc độ khác nhau, nhất là từ thực tiễn hoạt động TTCK của người học của từng nhà trường, bậc học và địa bàn cụ thể để khái quát biện pháp phù hợp và có hiệu quả, với mục đích đổi mới nâng cao chất lượng TTCK của người học và chất lượng GD-ĐT của nhà trường. Kết quả của các công trình khoa học trên, đã góp phần làm rõ và phong phú hơn lý luận về hoạt động TTCK của người học; từ đó tạo cơ sở cho nghiên cứu về quản lý hoạt động này ở các trường trong và ngoài quân đội. Các nghiên cứu quản lý hoạt động TTCK Mọi hoạt động diễn ra trong nhà trường đều đặt dưới sự quản lý của chủ thể các cấp, kể cả hoạt động TTCK của học viên đào tạo SQ cấp phân đội tại các Học viện quân đội. Do vậy, nghiên cứu về quản lý hoạt động TTCK của sinh viên nói chung, HV đào tạo SQ cấp phân đội tại các Học viện quân đội nói riêng luôn được các tác giả quan tâm nghiên cứu dưới dạng luận văn, luận án, bài báo khoa học.
Những năm gần đây, qua tìm hiểu về hướng nghiên cứu này của tác giả cho thấy có các công trình nghiên cứu dưới dạng luận văn, luận án và bài báo khoa học của một số tác giả như: Tác giả Nguyễn Thị Mai (2008) có công trình nghiên cứu về: “Các biện pháp quản lý hoạt động thực tập của học sinh trường Trung cấp Tin học Hà Nội - ESTIH 8 trong giai đoạn hiện nay” [24]; Tác giả Lê Văn Thanh (2010) có công trình nghiên cứu về: “Quản lý quá trình thực tập sư phạm của học viên hệ sư phạm ở Học viện Chính trị” [33]; Tác giả Nguyễn Thị Kim Chung (2010) có công trình nghiên cứu về: “Quản lý công tác thực tập sư phạm cuối khóa của sinh viên Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Đà Nẵng” [4]; Tác giả Nguyễn Thúy Hạnh (2013) có công trình nghiên cứu về: “Quản lý hoạt động thực tập cho sinh viên trường Đại học Ngoại thương” [9]. Từ tổng quan các công trình nghiên cứu trên cho thấy, mỗi tác giả nghiên cứu về quản lý hoạt động TTCK (tốt nghiệp) của người học tại các trường, địa bàn, bậc học và thời điểm khác nhau. Song, các kết quả nghiên cứu đó đã khái quát, hệ thống hóa làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý hoạt động TTCK của người học như: các khái niệm cơ bản, cơ sở pháp lý, yêu cầu, phân cấp, nội dung quản lý, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động này. Từ đó tạo cơ sở cho khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp, biện pháp quản lý hoạt động TTCK của người học phù hợp với từng nhà trường theo mục tiêu đào tạo khác nhau.
Quá trình nghiên cứu các tác giả đứng trên góc độ lý luận khác nhau, nhất là 9 từ thực tiễn quản lý hoạt động TTCK của người học để khái quát biện pháp quản lý có hiệu quả hoạt động TTCK của người học, nhằm thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đã xác định. Từ kết quả nghiên cứu lý luận, thực tiễn và giải pháp quản lý hoạt động TTCK của người học của các công trình nghiên cứu trên, đã tạo cơ sở cho các nghiên cứu tiếp sau kế thừa, phát triển trong nghiên cứu về quản lý hoạt động này ở các Học viện quân đội nói chung, trong đó có quản lý hoạt động TTCK của HV đào tạo SQ cấp phân đội ở HVHQ theo CĐR nói riêng. Các vấn đề đặt ra cần nghiên cứu Kết quả tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan cho thấy: các công trình nghiên cứu kể trên đã mô tả vai trò quan trọng của hoạt động TTCK và quản lý hoạt động TTCK của người học; chỉ ra vai trò, chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị và nhà trường trong tổ chức và quản lý hoạt động TTCK của người học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường. Một số công trình khoa học đã luận giải những vấn đề có tính nguyên tắc trong xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện hoạt động TTCK của học viên; đưa ra những tư liệu quan trọng, trên cơ sở thực trạng quản lý hoạt động này để những giải pháp quản lý hiệu quả.
Tuy nhiên, vấn đề quản lý hoạt động TTCK của học viên đào tạo SQ cấp phân đội tại HVHQ theo CĐR chưa có công trình nghiên cứu nào dựa trên cơ sở hệ thống hóa lý luận để khảo sát, phân tích thực trạng, tạo cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động này. Do đó, đây là vấn đề cần nghiên cứu một cách nghiêm túc, để tìm ra biện pháp quản lý hiệu quả nhất, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng Hải quân hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh mới. Một số khái niệm cơ bản 1. Học viên đào tạo SQ cấp phân đội Học viên đào tạo SQ cấp phân đội, là những quân nhân, thí sinh trúng tuyển trong các kỳ thi tuyển sinh vào các học viện trong quân đội hàng năm, học tập và rèn luyện theo CTĐT của các học viện trong quân đội với các chuyên ngành khác nhau, mục tiêu đào tạo sau khi ra trường trở thành SQ cấp phân đội.
Thực tập của học viên ở các học viện trong quân đội Thực tập là một khâu cơ bản trong quy trình đào tạo để người học vận dụng tri thức, kỹ năng được trang bị vào hoạt động thực tiễn của chuyên ngành đào tạo theo mục tiêu đào tạo tại nhà trường, nhằm bổ sung, phát triển các phẩm chất, năng lực cần thiết cho người học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Thực tập luôn gắn liền với quá trình GD-ĐT và là một trong những khâu cơ bản của quy trình đào tạo, có ý nghĩa quan trọng góp phần nâng cao chất lượng GD-ĐT. Thực tập là tổng hợp các cách thức, biện pháp mà người học vận dụng kiến thức lý luận vào giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn đặt ra nhằm hình thành và rèn luyện năng lực, các phẩm chất chuyên môn, nghiệp vụ cần thiết, đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp khi ra trường. Quá trình thực tập chỉ được tiến hành khi người học đã được trang bị một khối lượng kiến thức cơ bản nhất định theo nghề nghiệp chuyên môn hoặc theo một chức danh nào đó.
Thực tập là khâu tiếp nối của quá trình trang bị, bồi dưỡng tri thức, nhằm vận dụng tri thức được trang bị vào thực tiễn dưới dạng những công việc cụ thể để hình thành, phát triển năng lực nghề nghiệp chuyên môn. Thực tập của học viên ở các học viện trong quân đội là một khâu quan trọng của quy trình đào tạo ở các bậc đào tạo cơ bản, nhất là bậc đại học, cao đẳng quân sự, bao gồm tổng hợp các cách thức, biện pháp học viên vận dụng tri thức, kiến thức theo chuyên ngành đào tạo vào thực hiện các nhiệm vụ mà thực tiễn đặt ra nhằm hình thành và rèn luyện các phẩm chất, năng lực chuyên môn nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp theo chuyên ngành đào tạo.