QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHU VỰC

Luận án tiến sĩ về quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ tại các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam. Nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực quản lý giáo dục.

• Tác giả: Phạm Thị Thuý Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Hương
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Sở Hữu Trí Tuệ Ở Các Trường Đại Học
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ở trong nước
• 1.3. Hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học
• 1.4. Thực trạng quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam
• 1.4.1. Khái quát về các trường đại học công lập khu vực miền Trung Việt Nam
• 1.4.2. Vài nét về tình hình kinh tế - xã hội khu vực miền Trung Việt Nam
• 1.4.3. Hệ thống trường đại học công lập khu vực miền Trung Việt Nam
• 1.4.4. Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung
• 1.4.5. Mục đích và nội dung khảo sát thực trạng
• 1.4.6. Phương pháp khảo sát thực trạng
• 1.4.7. Phương pháp xử lý thống kê toán học
• 1.4.8. Thực trạng hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung
• 1.4.9. Thực trạng nhận thức về hoạt động sở hữu trí tuệ
• 1.4.10. Thực trạng thực hiện nội dung hoạt động sở hữu trí tuệ
• 1.4.11. Thực trạng thực hiện hình thức tổ chức hoạt động sở hữu trí tuệ
• 1.4.12. Thực trạng đánh giá hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học
• 1.4.13. Thực trạng quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung
• 1.4.14. Thực trạng quản lý hoạt động xác định quyền sở hữu trí tuệ về mặt hành chính trường đại học
• 1.4.15. Thực trạng quản lý hoạt động xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý sở hữu trí tuệ ở trường đại học
• 1.4.16. Thực trạng quản lý hoạt động khai thác thương mại tài sản sở hữu trí tuệ
• 1.4.17. Thực trạng quản lý điều kiện hỗ trợ hoạt động sở hữu trí tuệ
• 1.4.18. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung
• 1.4.18.1. Yếu tố ảnh hưởng thuận lợi đến thực trạng quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học
• 1.4.18.2. Các yếu tố ảnh hưởng hạn chế đến thực trạng quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học
• 1.4.19. Đánh giá chung và nguyên nhân của thực trạng quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam
• 2. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHU VỰC MIỀN TRUNG VIỆT NAM
• 2.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học
• 2.2. Đảm bảo tính mục tiêu
• 2.3. Đảm bảo tính đồng bộ và hệ thống
• 2.4. Đảm bảo tính khả thi
• 2.5. Nâng cao nhận thức về hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học
• 2.6. Xây dựng, bổ sung và ban hành quy chế quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ trong trường
• 2.7. Xác lập quy trình quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học
• 2.8. Thành lập bộ phận chuyên trách về quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ trong trường đại học
• 2.9. Tổ chức hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ
• 2.10. Tổ chức hoạt động hợp tác và liên kết giữa trường đại học - tổ chức/doanh nghiệp/địa phương trong hoạt động sở hữu trí tuệ
• 2.11. Xây dựng môi trường và điều kiện hỗ trợ hoạt động sở hữu trí tuệ
• 2.12. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 2.13. Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của biện pháp quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ
• 2.13.1. Mục đích, nội dung, đối tượng và phương pháp khảo nghiệm
• 2.13.2. Thực nghiệm biện pháp quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học
• 2.13.3. Khái quát chung về quá trình thực nghiệm
• 2.13.4. Nhận xét chung về kết quả thực nghiệm
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Hoạt Động Sở Hữu Trí Tuệ 55 ký tự

Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đã thúc đẩy sự hình thành nền kinh tế tri thức, nơi hàm lượng trí tuệ đóng vai trò then chốt. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, sở hữu trí tuệ (SHTT) trở thành yếu tố then chốt để điều chỉnh các quan hệ về sở hữu tài sản trí tuệ (TSTT) và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Theo WIPO, SHTT là công cụ phát triển kinh tế, tạo ra của cải chưa được sử dụng hiệu quả, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Tại Việt Nam, việc hoàn thiện pháp luật về SHTT là tất yếu để cạnh tranh toàn cầu và hội nhập quốc tế. Luật SHTT năm 2005 đánh dấu bước tiến quan trọng, đảm bảo thực thi quyền SHTT và thúc đẩy nền kinh tế thị trường hiện đại. Nhà nước tạo lập hệ thống pháp luật bảo vệ quyền SHTT, tạo hành lang pháp lý cho các ngành phát triển bền vững. SHTT trở thành nội dung cơ bản trong các chương trình hợp tác kinh tế đa phương và song phương. Phát triển nền kinh tế tri thức trên nền tảng SHTT là nhiệm vụ trọng tâm hiện nay.

1.1. Vai trò của Sở hữu trí tuệ trường đại học trong KTTT

Các trường đại học đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế tri thức. Việc sáng tạo và phổ biến trí thức luôn là tâm điểm trong mọi hoạt động của nhà trường. Bên cạnh đào tạo, các trường đại học là trung tâm nghiên cứu khoa học, cung cấp các kết quả sáng tạo trí tuệ, tác động tích cực đến nền kinh tế. Việc thực thi pháp luật SHTT là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo và đánh giá mức độ hội nhập. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quy định về quản lý hoạt động SHTT trong cơ sở giáo dục đại học để khuyến khích sáng tạo, thúc đẩy khai thác quyền SHTT và bảo vệ TSTT.

1.2. Sự cần thiết của Quản lý SHTT đại học hiệu quả

Việc quản lý và khai thác hoạt động SHTT ở trường đại học ngày càng trở nên cần thiết. Trên thực tế, việc triển khai các hoạt động quản lý nhà nước về SHTT tại các địa phương và trường đại học cho thấy, các địa phương đã tích cực xây dựng và ban hành các văn bản để quản lý, thúc đẩy hoạt động SHTT. Một số trường đại học bắt đầu ban hành quy định quản lý hoạt động SHTT; tổ chức nhóm hoặc bộ phận chuyên trách về SHTT; quan tâm tuyên truyền, phổ biến kiến thức về SHTT. Tuy nhiên, công tác quản lý hoạt động SHTT tại các trường đại học chưa phát huy hiệu quả. Việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động SHTT còn lúng túng ở hầu hết các địa phương.

II. Thực Trạng Quản Lý SHTT tại Đại học Thách Thức 57 ký tự

Sự thiếu quan tâm của các trường đại học Việt Nam đối với việc xác lập và bảo vệ quyền SHTT tạo điều kiện cho các hành vi xâm phạm, sử dụng trái phép TSTT. Gần đây, nhiều hành vi xâm phạm quyền tác giả trong biên soạn giáo trình, luận văn, luận án, nghiên cứu đề tài khoa học đã xảy ra ở một số trường đại học, gây bức xúc trong giới khoa học và dư luận xã hội. Cùng với đó, khó khăn chung lớn nhất là cán bộ làm công tác thực thi SHTT còn mỏng và thiếu kinh nghiệm. Các trường đại học chưa có cơ chế để thực hiện xác lập, thực thi, bảo vệ quyền SHTT bị xâm phạm và thực hiện chuyển giao công nghệ. Đa số các trường đại học không có bộ phận chuyên trách hoặc trung tâm SHTT và chuyển giao công nghệ để tư vấn hoặc thực hiện đăng ký bảo hộ SHTT, làm cầu nối giữa các nhà khoa học với các doanh nghiệp.

2.1. Thiếu Bộ Phận Chuyên Trách về Quản lý tài sản trí tuệ đại học

Hầu hết các trường đại học Việt Nam đều chưa có bộ phận chuyên trách về hoạt động SHTT. Nếu có thì đây chỉ là một bộ phận nhỏ nằm trong phòng Khoa học và Công nghệ hoặc Quản lý khoa học với số lượng chuyên viên chuyên trách rất ít. Thậm chí, mảng SHTT chỉ là công tác kiêm nhiệm bên cạnh các công việc đảm nhiệm khác, chưa kể đến khả năng chuyên môn nghiệp vụ về SHTT còn khá hạn chế. Hơn thế nữa, các bộ phận này mới chỉ dừng lại ở việc quản lý, thống kê TSTT về mặt hành chính mà chưa chú trọng đăng kí quyền SHTT, thương mại hóa TSTT. Việc đảm bảo các sản phẩm trí tuệ của các nhà tri thức trong trường đại học được khai thác một cách hợp pháp và mang lại lợi ích kinh tế vẫn đang là một thách thức lớn và nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ.

2.2. Quy định về Chính sách SHTT đại học còn chung chung

Trên cơ sở quy định về quản lý hoạt động SHTT trong cơ sở giáo dục đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, một số trường đại học khu vực miền Trung đã bắt đầu ban hành quy định, quy chế quản lý hoạt động SHTT. Tuy nhiên, qua khảo sát sơ bộ cho thấy, các quy định này chỉ mới cung cấp đầy đủ về mặt nguyên tắc chứ chưa có hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết các quy trình và cách thức thực hiện quản lý hoạt động SHTT. Do vậy, tính khả thi cũng như việc thực thi các quy định, quy chế là một thách thức lớn đối với tất cả các nhà quản lý giáo dục và thành phần liên quan. Bên cạnh đó, nhận thức về SHTT của đa số cán bộ, giảng viên còn hạn chế.

III. Giải Pháp Quản Lý Hoạt Động Sở Hữu Trí Tuệ Hiệu Quả 56 ký tự

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động SHTT tại các trường đại học, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức, hoàn thiện quy chế, xây dựng quy trình, thành lập bộ phận chuyên trách, tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, hợp tác liên kết và xây dựng môi trường hỗ trợ. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường đại học. Việc thực hiện thành công các giải pháp này sẽ góp phần thúc đẩy hoạt động sáng tạo, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, đồng thời tạo ra nguồn thu từ việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

3.1. Nâng cao nhận thức về Quyền sở hữu công nghiệp trường đại học

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về SHTT cho cán bộ, giảng viên, sinh viên. Tổ chức các hội thảo, tập huấn, khóa học về SHTT. Xây dựng các tài liệu hướng dẫn về SHTT. Lồng ghép kiến thức về SHTT vào chương trình đào tạo. Việc nâng cao nhận thức về SHTT sẽ giúp cán bộ, giảng viên, sinh viên hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của SHTT, từ đó có ý thức bảo vệ và khai thác các kết quả nghiên cứu của mình.

3.2. Xây dựng và ban hành quy chế Quản trị SHTT phù hợp

Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy chế hiện hành về quản lý hoạt động SHTT. Xây dựng quy trình đăng ký, khai thác, bảo vệ quyền SHTT. Quy định rõ trách nhiệm của các bộ phận liên quan trong việc quản lý hoạt động SHTT. Tạo cơ chế khuyến khích, khen thưởng cho các cá nhân, tập thể có thành tích trong hoạt động SHTT. Việc xây dựng và ban hành quy chế quản lý hoạt động SHTT phù hợp sẽ tạo hành lang pháp lý cho hoạt động SHTT, đồng thời khuyến khích cán bộ, giảng viên tham gia vào hoạt động này.

3.3 Thành lập bộ phận chuyên trách về Kiểm soát SHTT

Bộ phận này sẽ chịu trách nhiệm tư vấn, hỗ trợ các nhà nghiên cứu trong quá trình đăng ký, bảo vệ và khai thác các quyền SHTT. Ngoài ra, bộ phận này cũng sẽ chịu trách nhiệm theo dõi, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm quyền SHTT. Việc có một bộ phận chuyên trách sẽ giúp đảm bảo rằng các quyền SHTT của trường được bảo vệ một cách hiệu quả nhất.

IV. Ứng Dụng Thương Mại Hóa SHTT Tại Đại Học Nghiên Cứu 58 ký tự

Nghiên cứu về quản lý hoạt động SHTT tại các trường đại học cần tập trung vào việc đánh giá thực trạng, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả. Các nghiên cứu cần được thực hiện một cách khách quan, khoa học, dựa trên các dữ liệu thực tế. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và triển khai các hoạt động SHTT tại các trường đại học. Đồng thời, cần đẩy mạnh việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có giá trị kinh tế cao.

4.1. Đánh giá tác động của Đăng ký SHTT đến nghiên cứu

Việc đăng ký SHTT có tác động tích cực đến hoạt động nghiên cứu khoa học, giúp bảo vệ quyền lợi của các nhà nghiên cứu, đồng thời tạo động lực cho họ tiếp tục sáng tạo. Việc đăng ký SHTT cũng giúp nâng cao uy tín của trường đại học, thu hút các nguồn tài trợ và hợp tác nghiên cứu.

4.2. Phân tích hiệu quả của Chuyển giao công nghệ đại học

Việc chuyển giao công nghệ từ trường đại học sang doanh nghiệp có thể mang lại lợi ích kinh tế cho cả hai bên. Tuy nhiên, quá trình chuyển giao công nghệ thường gặp nhiều khó khăn, do sự khác biệt về mục tiêu, văn hóa và quy trình làm việc. Cần có các chính sách hỗ trợ và các cơ chế hợp tác hiệu quả để thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ.

V. Tương Lai Quản Lý Hoạt Động SHTT Đổi Mới Sáng Tạo 54 ký tự

Quản lý hoạt động SHTT tại các trường đại học cần hướng đến việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Cần xây dựng một hệ sinh thái SHTT, tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức khác hợp tác, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực SHTT, học hỏi kinh nghiệm của các nước tiên tiến, nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học Việt Nam.

5.1. Khuyến khích sáng tạo trường đại học thông qua SHTT

Cần tạo ra một môi trường khuyến khích sáng tạo, nơi các nhà nghiên cứu được tự do sáng tạo, thử nghiệm và chia sẻ ý tưởng. Cần có các chính sách hỗ trợ, tài trợ cho các hoạt động nghiên cứu, phát triển. Đồng thời, cần có các cơ chế khen thưởng, tôn vinh các nhà nghiên cứu có thành tích xuất sắc.

5.2. Thúc đẩy Đổi mới sáng tạo trường đại học nhờ SHTT

Đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của các trường đại học. Cần tập trung vào việc phát triển các công nghệ mới, sản phẩm mới, dịch vụ mới. Đồng thời, cần có các cơ chế hỗ trợ, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào hoạt động nghiên cứu, phát triển tại các trường đại học.

VI. Kết luận Chiến lược SHTT cho sự phát triển bền vững 54 ký tự

Quản lý hoạt động SHTT tại các trường đại học đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, đồng thời tạo ra nguồn thu từ việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Để đạt được các mục tiêu này, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc nâng cao nhận thức, hoàn thiện quy chế, xây dựng quy trình, thành lập bộ phận chuyên trách, tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, hợp tác liên kết và xây dựng môi trường hỗ trợ. Với sự quan tâm và đầu tư đúng mức, các trường đại học Việt Nam có thể trở thành các trung tâm sáng tạo hàng đầu, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

6.1. Xây dựng Chiến lược SHTT dài hạn cho trường đại học

Để quản lý SHTT một cách hiệu quả, mỗi trường đại học cần xây dựng một chiến lược SHTT dài hạn, phù hợp với đặc thù và tiềm năng của mình. Chiến lược này cần xác định rõ các mục tiêu, ưu tiên và giải pháp cụ thể, đồng thời đảm bảo tính khả thi và phù hợp với nguồn lực của trường.

6.2. Bảo vệ SHTT Nền tảng cho sự phát triển bền vững

Việc bảo vệ quyền SHTT không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là nền tảng cho sự phát triển bền vững của các trường đại học. Việc bảo vệ quyền SHTT giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích sáng tạo và thu hút đầu tư. Đồng thời, việc bảo vệ quyền SHTT cũng giúp nâng cao uy tín và vị thế của trường đại học trên trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam" do nghiên cứu sinh Phạm Thị Thuý Hằng thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, chuyên ngành Quản lý Giáo dục (mã số: 62 14 01 14), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Thị Hương và PGS. Phan Minh Tiến, hoàn thành năm 2021.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu phát triển nền kinh tế tri thức và quá trình hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh này, sở hữu trí tuệ (SHTT) được Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO, dẫn theo Idris, 2005) xác định là công cụ quan trọng nhằm tạo ra của cải và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, sau khi Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 được ban hành và Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) ban hành Quy định về quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ (HĐSHTT) trong cơ sở giáo dục đại học (2008), các trường đại học đóng vai trò trung tâm trong việc sáng tạo, bảo vệ và chuyển giao tri thức.

Tuy nhiên, báo cáo từ Cục Sở hữu trí tuệ (2013) cùng các nghiên cứu thực tiễn (Lê Thị Thu Hà & Nguyễn Thành Khang, 2013; Đoàn Đức Lương, 2009) chỉ rõ công tác quản lý HĐSHTT tại các trường đại học Việt Nam còn nhiều bất cập: việc xây dựng kế hoạch còn lúng túng; tình trạng xâm phạm quyền tác giả trong biên soạn giáo trình, luận văn, luận án và đề tài nghiên cứu diễn biến phức tạp; đội ngũ cán bộ làm công tác SHTT mỏng và thiếu kinh nghiệm chuyên sâu; đa số các trường chưa thành lập được bộ phận chuyên trách hoặc văn phòng chuyển giao công nghệ (TTO).

Tại khu vực miền Trung, một số đơn vị (Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng, Đại học Nha Trang) đã ban hành quy định nội bộ nhưng chủ yếu dừng ở mức nguyên tắc chung, thiếu quy trình cụ thể; nhận thức của cán bộ, giảng viên, sinh viên chưa đầy đủ; nguồn tài chính đầu tư hạn chế. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là sự thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về quản lý HĐSHTT trên phạm vi vùng tại các trường đại học khu vực miền Trung, gắn liền với việc khảo sát thực trạng 4 nội dung quản lý và đề xuất hệ thống biện pháp có kiểm chứng thực nghiệm.

Mục đích nghiên cứu của luận án là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý HĐSHTT ở trường đại học; xác định thực trạng quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam; từ đó xây dựng hệ thống biện pháp quản lý HĐSHTT nhằm nâng cao chất lượng hoạt động này tại các trường đại học trong khu vực.

Giả thuyết khoa học của luận án được xác định: HĐSHTT và quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung bước đầu đã được thực hiện và đạt những kết quả nhất định trong hoạt động tạo lập, bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ (TSTT). Tuy nhiên, việc thực hiện các nội dung quản lý HĐSHTT (Quản lý hoạt động xác định quyền SHTT về mặt hành chính; Quản lý hoạt động xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý SHTT; Quản lý hoạt động khai thác thương mại tài sản SHTT; Quản lý môi trường và điều kiện hỗ trợ HĐSHTT) chưa thường xuyên, đồng bộ và hiệu quả. Nếu xác lập được cơ sở lý luận khoa học về quản lý HĐSHTT trong trường đại học và cơ sở thực tiễn của quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam thì có thể đề xuất được các biện pháp quản lý HĐSHTT có tính cần thiết, khả thi và có thể áp dụng hiệu quả vào công tác quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản đánh số gồm 4 nhiệm vụ:

• 5.1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý HĐSHTT ở trường đại học;
• 5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung;
• 5.3. Xây dựng biện pháp quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung;
• 5.4. Khảo nghiệm và thực nghiệm biện pháp quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung.

Khách thể nghiên cứu là quản lý hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) ở trường đại học. Đối tượng nghiên cứu là quản lý HĐSHTT ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể trên các phương diện:

• Về nội dung: Giới hạn ở 4 nội dung quản lý HĐSHTT (xác định quyền về mặt hành chính; xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý; khai thác thương mại tài sản SHTT; quản lý môi trường và điều kiện hỗ trợ). Các biện pháp tập trung hướng đến đối tượng cán bộ quản lý (CBQL), giảng viên (GV) và chuyên viên (CV) phụ trách HĐSHTT.
• Về chủ thể quản lý: CBQL cấp trường (Ban Giám hiệu) và CBQL cấp phòng/khoa (Phòng KH&CN, Phòng Đào tạo ĐH, Phòng Sau ĐH, Khoa, Trung tâm nghiên cứu).
• Về địa bàn và đối tượng khảo sát: Các trường đại học công lập, đào tạo đa ngành đại diện cho 3 tiểu vùng miền Trung gồm: Bắc Trung Bộ (Đại học Huế), Nam Trung Bộ (Trường Đại học Quy Nhơn), Tây Nguyên (Trường Đại học Tây Nguyên). Hoạt động thực nghiệm được tiến hành tại Đại học Huế.
• Về thời gian: Tiến hành thu thập số liệu và nghiên cứu trong 3 năm học: 2017 - 2018, 2018 - 2019, 2019 - 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan nghiên cứu nước ngoài được tác giả phân chia thành hai xu hướng chính:

Xu hướng thứ nhất tập trung vào bản chất và vai trò của HĐSHTT ở trường đại học. Nanyaro (2000) nhấn mạnh vai trò của hệ thống SHTT đối với việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong bối cảnh tự do hóa kinh tế. Risaburo Nezu & cộng sự (2007) chỉ rõ đại học là lực lượng mở rộng biên giới KH&CN và quyền SHTT là cơ chế khuyến khích thương mại hóa tri thức sang khu vực công nghiệp. Paul Wellings (2008) định nghĩa tài sản SHTT của đại học bao gồm tri thức, kết quả nghiên cứu, bí quyết, ý tưởng công nghệ và ấn phẩm phát sinh từ nghiên cứu và giảng dạy. Phil Clare & cộng sự (2014) và Andersen (2010) phân định khung pháp lý giữa quyền đăng ký và không đăng ký, đồng thời đưa ra khái niệm "Hard IP" (sáng chế, nhãn hiệu được cấp văn bằng) và "Soft IP" (bí quyết, phần mềm, kỹ năng). Cullet & Mbote (2005) và Mugabe (2006) nhìn nhận SHTT là nhân tố xúc tác đổi mới quốc gia. Blakeney & Mengistie (2011) mô tả SHTT như bộ phận của cơ sở hạ tầng phát triển. Mihai Constantinescu & cộng sự (2016) tiếp cận SHTT vừa là tài sản công nghiệp, bản quyền, vừa là công cụ phát triển kinh tế - xã hội. Sara Medina & Kai Zhang (2014) xác định SHTT là yếu tố thuộc khung điều kiện Khoa học, Công nghệ và Đổi mới (STI).

Xu hướng thứ hai nghiên cứu về giải pháp và mô hình quản lý HĐSHTT trong trường đại học. Về giải pháp quản lý, Vuyisile Hobololo (2016) chỉ ra sự cần thiết của khung chính sách giải quyết xung đột lợi ích giữa nhà tài trợ, nhà nghiên cứu và trường đại học. Marcus Holgersson & Lise Aaboen (2019) phân tích tác động kép của quản lý quyền SHTT đối với năng lực cạnh tranh công nghệ. Ondrej Krejcar (2020) chỉ ra sự thiếu hụt hệ thống quản lý SHTT ở nhiều cơ sở đào tạo. Nwabueze & cộng sự (2020) nghiên cứu thực trạng vi phạm bản quyền tại Nigeria và đề xuất 4 nhóm giải pháp: thiết bị công nghệ thông tin (ICT), hội thảo chuyên đề, đội chống vi phạm và cẩm nang SHTT. John Archer & Philip Graham (2002) đưa ra bản hướng dẫn tập trung vào đàm phán tài trợ, chuyển giao tri thức và phân chia nguồn thu. Risaburo Nezu & cộng sự (2007) nhấn mạnh 4 phương pháp thực tiễn: thành lập văn phòng TTO, tinh giản thủ tục, phân bổ kinh phí nộp đơn sáng chế và TTO chủ động tiếp thị công nghệ. Phil Clare & cộng sự (2014) chỉ ra 3 vai trò quản trị: tự do hoạt động, chuyển giao ứng dụng, sáng tạo và quản lý tri thức mới. Robert Kneller & cộng sự (2014) đề xuất các chính sách linh hoạt xử lý quyền SHTT trong nghiên cứu hợp tác. Về mô hình quản lý, Rosana Ceron Di Giorgio (2006) phân tích mô hình cơ quan đổi mới Inova của Đại học bang Campinas (Unicamp, Brazil) với nhân sự chuyên nghiệp và định hướng theo nhu cầu thị trường; Sabrina & cộng sự (2013) nghiên cứu mô hình TTO tại 4 trường đại học của Brazil; Hua Guo (2017) khảo sát mô hình của Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) với sự kết hợp giữa ủy ban SHTT, bộ phận chuyển giao công nghệ và hệ thống doanh nghiệp trực thuộc trường.

Tổng quan nghiên cứu trong nước cũng được hệ thống hóa theo hai nhóm vấn đề:

Nhóm nghiên cứu về HĐSHTT ở trường đại học gồm có: Nguyễn Thị Quế Anh (2008) đề xuất đào tạo SHTT theo hướng liên ngành; Đào Minh Đức (2008) chỉ ra tình trạng thiếu quan tâm xác lập quyền đối với các đề tài, dự án KH&CN trong trường đại học; Lê Việt Long (2009) phản ánh thực trạng vi phạm SHTT gia tăng và khó xử lý; Phạm Anh Tuấn (2011) nêu bật hạn chế về nhân lực và tài chính của quản lý nhà nước về SHTT tại địa phương; Lưu Thanh Tâm (2015) phân tích sự lỏng lẻo trong mô hình "vòng xoắn ba" giữa Đại học - Doanh nghiệp - Nhà nước; Phạm Thị Thuý Hằng (2019) nhận định bộ máy quản lý HĐSHTT tại các trường đại học Việt Nam chưa hoàn thiện, thiếu bộ phận chuyên trách.

Nhóm nghiên cứu về quản lý HĐSHTT ghi nhận các hội thảo khoa học do Bộ GD&ĐT (2007), Cục Sở hữu trí tuệ phối hợp với Cơ quan Sáng chế Nhật Bản - JPO (2013), và dự án WIPO - NOIP - HUST - JPO (2019) tổ chức. Về mặt học thuật, Trương Thùy Trang (2007) đề xuất quy trình quản lý - khai thác gồm 3 giai đoạn: tạo lập hình thành, xác lập quyền pháp lý, và thương mại hóa. Lê Thị Thu Hà & Nguyễn Thành Khang (2017) xây dựng mô hình quản trị TSTT gồm 5 bước: lập kế hoạch, tạo lập, đăng ký bảo hộ, khai thác thương mại, đánh giá và báo cáo. Trần Văn Hải (2010, 2011) khẳng định thương mại hóa là khâu quyết định ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu. Tổng luận của Cục Thông tin KH&CN Quốc gia (2014) làm rõ các định hướng chính sách chuyển giao tri thức. Về mô hình thực tiễn, Trường Đại học Hùng Vương (Phú Thọ) triển khai Trung tâm SHTT trực thuộc Phòng Quản lý Khoa học và hỗ trợ lập 09 hồ sơ đăng ký quyền SHTT; Trường Đại học Khoa học Tự nhiên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội trong 10 tháng đầu năm 2020 được cấp 4 bằng độc quyền sáng chế, 5 bằng độc quyền giải pháp hữu ích và 17 đơn hợp lệ.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết là: Mặc dù đã có các nghiên cứu chung về pháp luật SHTT hoặc mô hình quản trị tại một số cơ sở đơn lẻ, nhưng chưa có đề tài nào đi sâu khảo sát thực chứng, đánh giá có hệ thống thực trạng quản lý HĐSHTT trên cả 4 nội dung tại các đại học khu vực miền Trung (với sự phân tầng đại diện 3 tiểu vùng), đồng thời xây dựng một hệ thống biện pháp quản lý có quy trình, có khảo nghiệm và thực nghiệm sư phạm cụ thể.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên nền tảng lý thuyết quản lý tổ chức và quản lý giáo dục:

• Thuyết quản lý hành chính của Henri Fayol (dẫn theo Bùi Minh Hiền, 2006) với các chức năng: dự đoán, lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra.
• Các định nghĩa về quản lý của Bùi Minh Hiền (2006) và Trần Kiểm (2010) về sự tác động có tổ chức, có hướng đích nhằm huy động và sử dụng tối ưu các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực).
• Lý thuyết quản lý trường đại học của Phạm Thành Nghị (2000) và 8 lĩnh vực quản lý đại học của Piper (1993), trong đó quản lý hoạt động KH&CN là một trọng tâm.
• Khái niệm công tác quản lý HĐSHTT trong trường đại học được tác giả định nghĩa: "Quản lý HĐSHTT trong trường ĐH là tổng thể tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý trường ĐH đối với HĐSHTT nhằm tạo lập, bảo vệ, khai thác hiệu quả SHTT của trường ĐH, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục và phát triển đất nước".
• Khung nội dung quản lý HĐSHTT gồm 4 thành tố: (1) Quản lý hoạt động xác định quyền SHTT về mặt hành chính; (2) Quản lý hoạt động xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý SHTT; (3) Quản lý hoạt động khai thác thương mại tài sản SHTT; (4) Quản lý môi trường và điều kiện hỗ trợ HĐSHTT.

Phương pháp luận nghiên cứu gồm 3 cách tiếp cận:

• Tiếp cận hệ thống - cấu trúc: Xem xét quản lý HĐSHTT như một hệ thống hoàn chỉnh với các thành tố mục đích, nội dung, hình thức, chủ thể, khách thể và điều kiện hỗ trợ, vận hành trong mối liên hệ với môi trường kinh tế - xã hội.
• Tiếp cận lịch sử - logic: Phân tích sự phát triển của công tác quản lý SHTT trong tiến trình đổi mới giáo dục và hội nhập quốc tế.
• Tiếp cận thực tiễn: Khảo sát thực trạng tại các trường đại học khu vực miền Trung làm căn cứ đề xuất các giải pháp khả thi.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

Nhóm phương pháp	Phương pháp thực tế	Công cụ và kỹ thuật triển khai
Nghiên cứu lý luận	Phân tích, tổng hợp, mô hình hóa, hệ thống hóa văn bản	Xử lý các văn kiện của Đảng, Nhà nước, văn bản của Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN và công trình khoa học liên quan
Nghiên cứu thực tiễn	Điều tra bằng bảng hỏi	Phiếu hỏi khảo sát thực trạng, khảo nghiệm biện pháp và lấy ý kiến thực nghiệm trên 2 nhóm: (1) CBQL cấp trường, phòng, khoa; (2) Giảng viên và chuyên viên
	Phỏng vấn sâu	Phỏng vấn đại diện CBQL, GV và CV về nhận thức, quy trình, khó khăn và nguyên nhân trong công tác quản lý SHTT
	Nghiên cứu sản phẩm hoạt động	Phân tích quy chế, kế hoạch HĐSHTT, quyết định thành lập bộ phận chuyên trách, cơ sở dữ liệu SHTT, báo cáo kết quả
	Phương pháp chuyên gia	Tổ chức lấy ý kiến chuyên gia quản lý giáo dục và SHTT theo quy trình chuẩn hóa (Võ Thị Ngọc Lan & Nguyễn Văn Tuấn, 2012)
	Phương pháp thực nghiệm	Tổ chức thực nghiệm một biện pháp (bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ) tại Đại học Huế qua 3 giai đoạn: Chuẩn bị, Tiến hành, Xử lý kết quả
Xử lý thống kê toán học	Thống kê mô tả và suy luận bằng phần mềm IBM SPSS	Thống kê mô tả: Tỷ lệ %, Trung bình ($\bar{X}$), Độ lệch chuẩn ($SD$), Thứ bậc ($TB$). Thống kê suy luận: Kiểm định tương quan Pearson, Independent-Samples T-Test (khảo sát thực trạng), Paired-Samples T-Test (thực nghiệm)

Nguồn dữ liệu của luận án gồm: Các văn bản quy phạm pháp luật (Luật Sở hữu trí tuệ 2005, Quyết định năm 2008 của Bộ GD&ĐT về quản lý HĐSHTT, Thông tư năm 2011 về hoạt động KH&CN); dữ liệu khảo sát thực tế tại Đại học Huế, Trường Đại học Quy Nhơn, Trường Đại học Tây Nguyên; và dữ liệu kiểm tra, đánh giá trước - sau thực nghiệm tại Đại học Huế trong giai đoạn 2017 - 2020.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận từ tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước đến việc xác định hệ khái niệm công cụ. Luận án phân tích 3 ý nghĩa nền tảng của HĐSHTT trong trường đại học: (1) Đảm bảo phát triển bền vững kinh tế - xã hội thông qua bảo hộ nguồn lực trí tuệ; (2) Nâng cao năng lực sáng tạo và chuyển giao tri thức của nhà trường, lấy các chỉ số sáng chế và công bố làm tiêu chí đánh giá xếp hạng đại học; (3) Xây dựng nền văn hóa SHTT nhằm điều phối, định hướng chuẩn mực nghiên cứu và hạn chế vi phạm học thuật (như đạo văn, vi phạm bản quyền).

Mục tiêu HĐSHTT trong trường đại học được cấu trúc theo 3 nhóm: Tạo lập TSTT; Bảo vệ TSTT; và Khai thác, ứng dụng TSTT. Tương ứng với mục tiêu, nội dung HĐSHTT gồm: tiếp nhận khai báo và thống kê hành chính TSTT; tư vấn pháp lý, thẩm định và nộp đơn đăng ký bảo hộ quyền SHTT; đánh giá tiềm năng thương mại, ký kết hợp đồng chuyển giao và quảng bá kết quả nghiên cứu. Hình thức tổ chức HĐSHTT đa dạng từ hội thảo tập huấn, xây dựng cẩm nang/CSDL SHTT, phát động thi đua, tổ chức câu lạc bộ tư vấn đến tham gia hội chợ công nghệ. Công tác kiểm tra - đánh giá được thực hiện theo Điều 5 và Điều 15 của Quy định ban hành năm 2008 của Bộ GD&ĐT.

Luận án làm rõ mô hình phân cấp quản lý và 4 nội dung quản lý HĐSHTT: (1) Quản lý hoạt động xác định quyền SHTT về mặt hành chính; (2) Quản lý hoạt động xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý SHTT; (3) Quản lý hoạt động khai thác thương mại tài sản SHTT; (4) Quản lý môi trường và điều kiện hỗ trợ HĐSHTT. Các yếu tố ảnh hưởng được phân tích thành: yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực CBQL/GV, chính sách nội bộ) và yếu tố khách quan (hệ thống pháp luật, cơ chế thị trường KH&CN, sự liên kết địa phương và doanh nghiệp).

Chương 2. Thực trạng quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam

Chương 2 mô tả bối cảnh kinh tế - xã hội và mạng lưới các trường đại học công lập miền Trung, đồng thời trình bày kết quả điều tra thực trạng tại Đại học Huế (đại diện Bắc Trung Bộ), Trường Đại học Quy Nhơn (đại diện Nam Trung Bộ) và Trường Đại học Tây Nguyên (đại diện Tây Nguyên) theo thiết kế mẫu khảo sát (Bảng 2.1) và quy ước định khoảng (Bảng 2.2).

Thực trạng nhận thức: Dữ liệu (Bảng 2.3 và Bảng 2.4) phản ánh phần lớn CBQL, GV và CV đã nhận thức được ý nghĩa của HĐSHTT đối với đào tạo và nghiên cứu, song mức độ hiểu biết chuyên sâu về quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và các quy định bảo hộ pháp lý còn chưa đồng đều giữa các nhóm đối tượng.

Thực trạng thực hiện HĐSHTT:

• Hoạt động phát hiện, tạo lập TSTT (Bảng 2.5): Việc tạo lập công trình NCKH, giáo trình, bài báo diễn ra thường xuyên, nhưng khâu phát hiện và khai báo TSTT chưa được chú trọng đúng mức.
• Hoạt động bảo vệ TSTT (Bảng 2.6): Công tác tư vấn thủ tục, nộp đơn đăng ký văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp còn hạn chế; việc tự bảo vệ trước các hành vi sử dụng trái phép kết quả nghiên cứu còn mang tính thụ động.
• Hoạt động khai thác thương mại TSTT (Bảng 2.7): Mức độ thực hiện đạt điểm trung bình thấp nhất trong các nội dung; việc thương mại hóa, chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp và địa phương còn rất khiêm tốn.
• Các hình thức tổ chức (Bảng 2.8) và đánh giá HĐSHTT (Bảng 2.9): Hoạt động tập huấn, xây dựng cơ sở dữ liệu SHTT chưa thành nền nếp; kiểm tra - đánh giá chủ yếu gắn với nghiệm thu hành chính đề tài khoa học chứ chưa đánh giá hiệu quả bảo hộ và khai thác SHTT.

Thực trạng công tác quản lý HĐSHTT:

• Quản lý xác định quyền SHTT về mặt hành chính (Bảng 2.10): Đạt mức độ tương đối tốt ở khâu lưu trữ hồ sơ nghiệm thu đề tài, song còn thiếu cơ chế thống kê và cấp chứng nhận quyền SHTT nội bộ cho tác giả.
• Quản lý xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý SHTT (Bảng 2.11): Công tác chỉ đạo, hỗ trợ nộp đơn đăng ký và xử lý vi phạm quyền tác giả chưa được thực hiện bài bản; đa số các trường chưa ban hành quy trình đăng ký chuẩn hóa.
• Quản lý khai thác thương mại tài sản SHTT (Bảng 2.12): Thiếu cơ chế định giá tài sản trí tuệ, đàm phán hợp đồng li-xăng và chính sách phân chia lợi nhuận cụ thể cho nhà nghiên cứu.
• Quản lý điều kiện hỗ trợ (Bảng 2.13): Cơ sở vật chất, phần mềm tra cứu và nguồn kinh phí dành riêng cho công tác đăng ký văn bằng bảo hộ còn thiếu hụt.

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng (Bảng 2.14 về yếu tố chủ quan và Bảng 2.15 về yếu tố khách quan) chỉ rõ những rào cản lớn: thiếu bộ phận chuyên trách SHTT độc lập (chủ yếu là cán bộ phòng KH&CN kiêm nhiệm, thiếu nghiệp vụ); thiếu kinh phí duy trì và nộp đơn; mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp còn lỏng lẻo; hệ thống văn bản hướng dẫn dưới luật về cơ chế tài chính cho SHTT trong trường đại học chưa đồng bộ.

Chương 3. Biện pháp quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam

Trên cơ sở 4 nguyên tắc (đảm bảo tính mục tiêu, tính thực tiễn, tính đồng bộ và hệ thống, tính khả thi), luận án đề xuất hệ thống 7 biện pháp quản lý:

STT	Tên biện pháp	Nhóm biện pháp	Nội dung tác động chính
1	Nâng cao nhận thức về hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học	Giáo dục - Đào tạo	Tuyên truyền, phổ biến pháp luật SHTT, xây dựng văn hóa tôn trọng quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp cho CBQL, GV, SV
2	Xây dựng, bổ sung và ban hành quy chế quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ trong trường đại học	Hành chính - Tổ chức	Hoàn thiện hành lang pháp lý nội bộ, quy định rõ quyền, nghĩa vụ, cơ chế phân chia lợi nhuận và xử lý vi phạm SHTT
3	Xác lập quy trình quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học	Hành chính - Tổ chức	Chuẩn hóa các bước: khai báo - tiếp nhận, thẩm định nội bộ, hỗ trợ nộp đơn đăng ký, bảo vệ pháp lý và khai thác thương mại
4	Thành lập bộ phận chuyên trách về quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ trong trường đại học	Hành chính - Tổ chức	Kiện toàn bộ máy quản lý, hình thành đơn vị chuyên trách (TTO hoặc trung tâm SHTT) trực thuộc Phòng KH&CN
5	Tổ chức hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ	Giáo dục - Đào tạo	Tập huấn kỹ năng tra cứu sáng chế, soạn thảo hồ sơ đăng ký, quản trị tài sản trí tuệ và đàm phán chuyển giao công nghệ
6	Tổ chức hoạt động hợp tác và liên kết giữa trường Đại học - Tổ chức / Doanh nghiệp / Địa phương trong hoạt động sở hữu trí tuệ	Phối hợp liên kết	Tăng cường mô hình "vòng xoắn ba", tìm kiếm đơn đặt hàng từ địa phương và doanh nghiệp, xúc tiến thương mại hóa TSTT
7	Xây dựng môi trường và điều kiện hỗ trợ hoạt động sở hữu trí tuệ	Hành chính - Tổ chức	Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu tra cứu SHTT, bố trí nguồn kinh phí hỗ trợ đăng ký và khen thưởng

Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi: Kết quả khảo nghiệm (Bảng 3.2 đến Bảng 3.8 và Bảng tổng hợp 3.9) khẳng định cả 7 biện pháp đều được đánh giá ở mức cần thiết và khả thi cao. Phân tích tương quan Pearson (Bảng 3.10 và Bảng 3.11) ghi nhận hệ số tương quan dương chặt chẽ giữa mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp, chứng minh tính đồng bộ của hệ thống giải pháp.

Quá trình và kết quả thực nghiệm: Biện pháp 5 ("Tổ chức hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ") được lựa chọn thực nghiệm tại Đại học Huế qua 3 giai đoạn (Hình 3.1). Luận án xây dựng thang tiêu chí đánh giá (Bảng 3.13) và ma trận đề kiểm tra kiến thức, kỹ năng (Bảng 3.14). Kết quả thống kê điểm số trước và sau thực nghiệm (Bảng 3.16, 3.17, 3.18, 3.19; Hình 3.2, 3.3, 3.4) cho thấy điểm trung bình kiến thức và kỹ năng của nhóm thực nghiệm tăng lên rõ rệt. Kiểm định Paired-Samples T-Test khẳng định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$). Khảo sát ý kiến đánh giá của CBQL, GV, CV sau bồi dưỡng (Bảng 3.20) ghi nhận mức độ hài lòng và tính thực tiễn cao của chương trình, qua đó xác nhận tính đúng đắn của giả thuyết khoa học.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận:

• Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về HĐSHTT và quản lý HĐSHTT tại các cơ sở giáo dục đại học, xác định rõ cấu trúc 4 nội dung quản lý cốt lõi: quản lý xác định quyền về mặt hành chính; quản lý xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý; quản lý khai thác thương mại; và quản lý điều kiện hỗ trợ.
• Làm rõ bản chất của văn hóa SHTT trong nhà trường và xác lập khung phân tích các yếu tố ảnh hưởng mang tính chủ quan và khách quan đến công tác quản lý HĐSHTT.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện và dữ liệu khảo sát khách quan về HĐSHTT và công tác quản lý HĐSHTT tại các trường đại học công lập đại diện cho 3 tiểu vùng thuộc khu vực miền Trung Việt Nam (Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên).
• Chỉ rõ những điểm nghẽn thực tiễn: công tác quản lý hiện thời chủ yếu dừng ở thủ tục hành chính; việc đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn rất hạn chế; thiếu hụt bộ phận chuyên trách và đội ngũ cán bộ có năng lực chuyên môn sâu.
• Xây dựng hệ thống 7 biện pháp quản lý đồng bộ, có mối liên hệ logic, đã được kiểm chứng về tính cần thiết và khả thi qua phương pháp chuyên gia, khảo nghiệm định lượng và thực nghiệm sư phạm kiểm chứng hiệu quả thực tế.

Hệ thống kiến nghị của luận án:

• Đối với Bộ GD&ĐT và Bộ KH&CN: Cần hoàn thiện thông tư liên tịch hướng dẫn cơ chế quản trị và tài chính cho HĐSHTT trong trường đại học; ban hành chính sách cụ thể về định giá tài sản trí tuệ và cơ chế trích lập kinh phí đăng ký văn bằng bảo hộ; xây dựng khung chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý SHTT chuẩn hóa cho cán bộ đại học.
• Đối với UBND các tỉnh, thành phố khu vực miền Trung: Đẩy mạnh cơ chế đặt hàng nghiên cứu gắn với địa chỉ ứng dụng cụ thể; tạo quỹ hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu và kết nối doanh nghiệp địa phương với các trường đại học.
• Đối với các trường đại học khu vực miền Trung: Khẩn trương ban hành và cập nhật quy chế quản lý SHTT nội bộ; thành lập bộ phận chuyên trách hoặc văn phòng TTO; phân bổ ngân sách cho hoạt động đăng ký bảo hộ; tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ thường xuyên cho cán bộ và giảng viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Về phạm vi không gian và đối tượng khảo sát: Luận án mới chỉ tập trung nghiên cứu tại các trường đại học công lập đa ngành đại diện cho 3 tiểu vùng miền Trung (Đại học Huế, Trường Đại học Quy Nhơn, Trường Đại học Tây Nguyên), chưa mở rộng khảo sát đối với khối các trường đại học ngoài công lập hoặc các trường đào tạo đơn ngành đặc thù trong khu vực.
• Về phạm vi thực nghiệm: Do giới hạn về nguồn lực và thời gian nghiên cứu, tác giả mới chỉ tổ chức thực nghiệm sư phạm đối với một biện pháp cụ thể (bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách) tại một địa bàn (Đại học Huế), chưa tiến hành thực nghiệm đồng thời các biện pháp mang tính cơ chế, tổ chức bộ máy và liên kết doanh nghiệp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các cơ sở giáo dục đại học tư thục và các viện nghiên cứu tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên nhằm tăng tính bao quát và so sánh đối sánh.
• Triển khai nghiên cứu sâu và thực nghiệm mô hình văn phòng chuyển giao công nghệ (TTO), cơ chế định giá tài sản trí tuệ và chính sách phân chia lợi nhuận từ kết quả thương mại hóa khoa học công nghệ trong điều kiện tự chủ đại học tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng sau:

• Đối với cán bộ quản lý trường đại học (Ban Giám hiệu, Phòng KH&CN, Phòng Đào tạo): Luận án cung cấp căn cứ thực tiễn và khung hướng dẫn để xây dựng quy chế quản lý SHTT nội bộ, thiết lập quy trình quản lý hành chính - pháp lý và định hình bộ phận chuyên trách quản lý SHTT trong nhà trường.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và nhà khoa học: Tài liệu giúp nâng cao hiểu biết về quy trình nhận diện, đăng ký xác lập quyền tác giả, sáng chế, giải pháp hữu ích từ các kết quả nghiên cứu và đào tạo, cũng như nắm rõ quyền lợi và trách nhiệm pháp lý khi hợp tác nghiên cứu.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách giáo dục và KH&CN: Dữ liệu thực chứng của luận án phản ánh rõ những khó khăn tại các trường đại học vùng miền Trung, là cơ sở dữ liệu hữu ích để xây dựng các văn bản hướng dẫn thực thi SHTT sát hợp với thực tế vùng miền.

Câu hỏi thường gặp

1. Bốn nội dung quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ trong trường đại học được luận án xác định gồm những gì? Trả lời: Bốn nội dung quản lý gồm: (1) Quản lý hoạt động xác định quyền SHTT về mặt hành chính các kết quả NCKH và đào tạo; (2) Quản lý hoạt động xác lập và bảo vệ quyền sở hữu pháp lý SHTT; (3) Quản lý hoạt động khai thác thương mại tài sản SHTT; (4) Quản lý môi trường và điều kiện hỗ trợ HĐSHTT.

2. Địa bàn khảo sát thực trạng của đề tài được lựa chọn dựa trên tiêu chí nào? Trả lời: Luận án khảo sát các đại học công lập, đào tạo đa ngành, mang tính đại diện cho 3 tiểu vùng địa lý tại khu vực miền Trung Việt Nam: Bắc Trung Bộ (Đại học Huế), Nam Trung Bộ (Trường Đại học Quy Nhơn), và Tây Nguyên (Trường Đại học Tây Nguyên).

3. Hạn chế lớn nhất trong thực trạng quản lý HĐSHTT tại các trường đại học miền Trung theo khảo sát là gì? Trả lời: Các hạn chế lớn nhất là: hoạt động khai thác thương mại TSTT đạt điểm trung bình thực hiện thấp nhất; việc hỗ trợ nộp đơn đăng ký bảo hộ pháp lý chưa bài bản; hầu hết các trường chưa có bộ phận chuyên trách SHTT độc lập mà chủ yếu do cán bộ kiêm nhiệm thiếu chuyên môn sâu đảm nhận; nguồn kinh phí dành cho đăng ký và bảo hộ còn hạn hẹp.

4. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý và biện pháp nào được chọn để tiến hành thực nghiệm? Trả lời: Tác giả đề xuất hệ thống gồm 7 biện pháp quản lý. Trong đó, Biện pháp 5 ("Tổ chức hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ") được lựa chọn để tiến hành thực nghiệm tại Đại học Huế.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Đại học Huế cho thấy điều gì? Trả lời: Kết quả xử lý thống kê bằng phép kiểm định Paired-Samples T-Test trên phần mềm SPSS cho thấy điểm số kiểm tra kiến thức và kỹ năng của đối tượng tham gia sau thực nghiệm tăng lên có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$) so với trước thực nghiệm, đồng thời nhận được đánh giá phản hồi tích cực từ cán bộ và giảng viên.

Kết luận

Luận án của tác giả Phạm Thị Thuý Hằng là công trình nghiên cứu chuyên khảo về công tác quản lý hoạt động sở hữu trí tuệ tại các trường đại học khu vực miền Trung Việt Nam. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên dữ liệu thực tế tại ba tiểu vùng Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, luận án đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, chỉ rõ những hạn chế và nguyên nhân cốt lõi trong thực trạng quản lý hiện nay. Hệ thống 7 biện pháp quản lý được xây dựng đồng bộ cùng kết quả thực nghiệm bồi dưỡng nghiệp vụ tại Đại học Huế đã chứng minh tính cần thiết và khả thi của công trình, đóng góp tài liệu tham khảo cho công tác quản lý giáo dục đại học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÍ HOẠT DONG SỞ HỮU TRÍ TUE Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. TONG QUAN NGHIÊN CỨU VAN DE VE QUAN LÝ HOAT ĐỘNG SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài 1) Nghiên cứu về hoạt động sở hữu trí tuệ ở trường đại học Các nghiên cứu về SHTT ở trường ĐH trên thế giới chú trọng làm rõ tài sản SHTT thuộc trường DH, đồng thời dé cập đến mục đích, vai trò của hệ thong SHTT đối với trường ĐH trên tất cả mọi mặt: đảm bảo quyền SHTT cho nhà nghiên cứu: thương mại hoá SHTT nhằm phát triên kinh tế, xã hội: nâng cao năng lực sáng tạo cho trường ĐH, đôi mới quốc gia. Nanyaro (2000) nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ thông SHTT ở các trường DH trong bỗi cảnh toàn cầu hoá và tự đo hóa các nền kinh tế trên toàn thé giới.

Theo đó, các kết quả nghiên cứu từ trường DH can được quan tâm thương mại hóa nhắm phát triên kinh tế, Risaburo Nezu & cộng sự (2007) nhận định, các trường DH đóng vai trò hàng đầu trong việc thúc day biên giới của KH&CN, vì vậy mỗi quan tâm chính của các nhà hoạch định chính sách là làm thé nào dam bảo rằng SỰ giau có của kiến thức được tạo ra trong các trường DH có thé được chuyển giao cho ngành công nghiệp đề xã hội và các đoanh nghiệp địa phương nói riêng có thé được hưởng lợi từ chuyên môn KH&CN của trường DH, trong đó, Quyền SHTT được xác định như là một cơ chế cung cấp sự cần thiết ưu đãi cho việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ trường DH. Paul Wellings (2008) sử dụng thuật ngữ chung vẻ SHTT dé mô tả đầu ra của tat cả các HD sáng tạo của con người và có thé mang giá trị thương mai. Tác gia đề cập đến tài sản SHTT trong trường ĐH như: kiến thức, kết quả nghiên cứu, bí quyết, ý tưởng công nghệ, an phâm phát sinh từ HĐ nghiên cứu. giảng dạy và các HĐ khác mả trường ĐH thực hiện.

các kết quả SHTT này có vai trò củng cé tat cả HD của một trường ĐH. Những kết luận của các tác giả trên đây đã cho thay được tam quan trọng của SHTT đối với việc bảo vệ thành quả sáng tạo, tạo ra lợi ích kinh tế của nhà khoa học và trường ĐH thông qua HD khai thác thương mại SHTT. 12 Phil Clare & cộng sự (2014) tiếp cận khung pháp lý SHTT bao gồm các quyền được đăng ky cụ thể (bằng sáng chế, nhãn hiệu, thiết kế đã đăng ky); các quyền không được đăng ký (quyên tác giả và quyền thiết kế) và các quyền phô biến của pháp luật. Trên cơ sở đó, các thuật ngữ “Hard IP” (có thẻ cấp bang sáng chế) va “Soft IP” (bao gồm bắt kỳ quyền SHTT nào không được cấp bảng sáng chế) đã được đặt ra dé phân biệt giữa các quyền khác nhau.

Nghiên cứu này cho thấy, các trường ĐH tại Anh có xu hướng tập trung nhiều vào Hard IP, trong khi Soft IP ở trường ĐH được chấp nhận rộng rãi như kiến thức hoặc “bí quyết”, các phần mềm, các giống động vật, thực vật hay sử dụng dé mô tả kỹ năng của con người (Phil & cộng sự, 2014; Andersen, 2010). Trên một khía cạnh khác. vai trò của SHTT được nhìn nhận như là một thành phan quan trọng của các hệ thong đổi mới quốc gia. Hệ thong Quyền SHTT dự kiến sẽ đóng vai trò xúc tác trong việc khuyến khích đổi mới và chuyên giao công nghệ (CGCN) thành công từ các cơ sở nghiên cứu va giáo dục DH (Cullet & Mbote, 2005; Mugabe, 2006).