Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG, GIA ĐÌNH VÀ CỘNG ĐỒNG TRONG CHĂM SÓC VÀ GIÁO DỤC TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong giáo dục trẻ mầm non Trẻ mầm non là độ tuổi nhận được sự quan tâm đặc biệt bởi đây là giai đoạn có vai trò phát triển đến 80% nhân cách của cá nhân. Vì vậy trẻ mầm non có sự quan tâm từ phía gia đình, nhà trường và các lực lượng ngoài cộng đồng đến chăm sóc và giáo dục toàn diện đối với trẻ.
Cũng chính vì vậy, các nghiên cứu về hoạt động phối hợp các lực lượng trong công tác giáo dục trẻ độ tuổi mầm non đã có nhiều nghiên cứu đề cập. Các nghiên cứu này có thể là những phần trong các tài liệu về giáo dục mầm non hoặc trong các công trình khoa học được công bố. Một số công trình nghiên cứu được đề cập đến có thể kể tới: * Xu hướng các nghiên cứu về sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường: Trong nghiên cứu của “Harvard Family Research Project - trường Đại học giáo dục Harvard” khẳng định: Sự tham gia của gia đình trong giáo dụcmầm non nâng cao thành công của trẻ. Dự án đã phân tích làm rõ các vấn đề: “Thái độ, giá trị và thực hành của cha mẹ trong việc nuôi dạy trẻ.
Cụ thể thể hiện trong các lĩnh vực như: Quan hệ chăm sóc, cảm xúc và trách nhiệm của cha mẹ với trẻ; Sự tham gia của cha mẹ vào các hoạt động của trẻ ở tại các gia đình; Quan hệ giữa nhà trường và gia đình; trách nhiệm đối với kết quả học tập và rèn luyện của trẻ” [31]. Một nghiên cứu khác về gia đình Singapore của khoa xã hội học, trường Đại học quốc gia Singapore do tiến sỹ Stella. Quah thực hiện. Mục đích chính trong đề tài là từ các dữ liệu thu được, nhóm tác giả đã phân tích vấn đề giáo dục của cha mẹ với con cái với 4 yếu tố: “Cách tiếp cận giáo dục của cha mẹ; giáo dục các giá trị truyền thống trong gia đình; Phối hợp giữa gia đình và nhà trường; Tương tác giữa cha mẹ và trẻ.
Trong đó, để nêu được tầm quan trọng của quản lý hoạt động phối hợp giữa gia đình và nhà trường”. Việc khảo sát với câu hỏi: “Những vấn đề trong 9 vấn đề dạy dỗ 7 trẻ chỉ thực hiện trong gia đình? Trong trường học? Hay có sự phối hợp cả gia đình và trường học? Hay để trẻ tự học? Trong đó, các phẩm chất dạy dỗ con cái cần có sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường được nhắc đến nhiều nhất là: Trách nhiệm công dân (61,3%); sự tôn trọng lẫn nhau (51,2%); bổn phận, trách nhiệm của con cái (47%); giáo dục giới tính (44,4%), chăm chỉ làm việc (41%)” [32]. Trong nghiên cứu “giáo viên mầm non về công tác với gia đình” của Ubranxkaia, ngoài vấn đề như: “cơ sở của giáo dục trẻ trong gia đình, nội dung công việc với cha mẹ, các phương pháp và hình thức tiếp cận, phối hợp với phụ huynh” tác giả còn đề cập đến công việc của hiệu trưởng trường mầm non với công tác phụ huynh, bao gồm: “Công tác quản lý hoạt động phối hợp với gia đình, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên để làm tốt công tác phụ huynh và cả công tác tư vấn, giao tiếp trực tiếp với phụ huynh” [21]. Dưới góc độ khoa học giáo dục và giáo dục gia đình, một số tác giả như “Nguyễn Khắc Viện, Nguyễn Ánh Tuyết, Mạc Văn Trang, Trần Thị Bích Trà đã đưa ra các cách phân tích tình huống giáo dục trong gia đình với những nguyên tắc giáo dục cơ bản, những nội dung phong phú giúp các thành viên trong gia đình thu thêm những kinh nghiệm, những tri thức nuôi dạy trẻ mang tính khoa học, để giải quyết tình huống giáo dục thường ngày trong gia đình, đặc biệt là với trẻ nhỏ” [Dẫn theo 27].
Tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết trong nghiên cứu “Giáo dục mầm non - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” (NXB Đại học sư phạm 2005), trên cơ sở việc phân tích ý nghĩa, lý luận, cũng như thực tiễn các công trình nghiên cứu giáo dụcmầm non, tác giả Nguyễn Ánh Tuyết nhận thấy: “Ở nhiều nước trên thế giới, người ta đã đặt giáo dục mầm non xã hội và giáo dục mầm non gia đình lên ngang hàng trong việc nghiên cứu khoa học nuôi dạy trẻ nhỏ” [30]. * Xu hướng các nghiên cứu về sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng Các nghiên cứu tiếp cận khẳng định về vai trò của việc phối hợp các lực lượng cùng với nhà trường trong chăm sóc và giáo dục trẻ khá phong phú. Một số nghiên cứu kể tới như sau: Tác giả Hoàng Hải Quế với bài viết “Phối hợp gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non” (2018) [23]. Tác giả Lại Ngọc Phượng với bài viết “Công tác phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong công tác chăm sóc và 8 giáo dục trẻ 5 tuổi ở các trường mầm non huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh” (2019), về cơ bản các nghiên cứu này đề cập đến vai trò của việc phối hợp và những nội dung cụ thể của việc phối hợp các lực lượng giáo dục [22].
Công trình “Phối hợp gia đình, nhà trường và cộng đồng trong chăm sóc giáo dục trẻ” Thái Văn Thành, Nguyễn Ngoc Hiền, Nguyễn Thị Thu Hạnh - Tạp chí khoa học KHgiáo dục Việt Nam trang 73-78 [25]. Các nghiên cứu trên đã khái quát những cơ sở lý luận cơ bản, những đề xuất về mô hình tổ chức thực hiện, sự phối hợp các lực lượng giáo dục giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong chăm sóc và giáo dục cho trẻ ở các trường mầm non… Các công trình trên cũng đã làm rõ vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng, khung phối hợp gia đình, nhà trường và cộng đồng trong chăm sóc và gia đình trẻ ở các trường mầm non. Thực trạng phối hợp, mô hình và giải pháp phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng trong chăm sóc, giáo dục trẻ ở các trường mầm non. Những công trình trên là có đóng góp tích cực trong việc hoàn thiện lí luận về phối hợp các lực lượng trong chăm sóc và giáo dục trẻ tuy nhiên chỉ phù hợp với những địa phương nhất định.
Nghiên cứu về quản lí hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong giáo dục trẻ mầm non Các nghiên cứu về quản lí hoạt động phối hợp các lực lượng trong chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non đã được quan tâm nghiên cứu trong những năm gần đây, chủ yếu các nghiên cứu này tập trung trong các nghiên cứu của đề tài luận văn của các học viên chuyên ngành quản lý giáo dục. Một số đề tài nghiên cứu có thể kể tới như: Tác giả Cao Thị Mỹ Anh trong nghiên cứu về “Quản lí sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ ở các trường mầm non tư thục, Thành phố Huế” đi vào khai thác sự quản lí của nhà trường tư thục khi thực hiện các hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ với những đặc trưng của trường tư thục [1]. Trong nghiên cứu “Xây dựng văn hoá nhà trường ở các trường mầm non Thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang” tác giả Huỳnh Văn Chí đã đề cập đến việc xây dựng mục tiêu giáo dục cho trẻ có sự tham gia của các lực lượng. Như vậy khi nghiên cứu về công tác quản lí hoạt động phối hợp các lực lượng trong chăm sóc và giáo dục 9 trẻ ở trường mầm non được đề cập với nhiều cách tiếp cận nghiên cứu khác nhau, tương đối đa dạng [7].
Tác giả Trần Thị Thơm với nghiên cứu về “Quản lí hoạt động phối hợp giữa nhà trường và gia đình trong chăm sóc và giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non Huyện Tủa Chùa, Tỉnh Điện Biên”. Nghiên cứu của tác giả tập trung tìm hiểu công tác phối hợp các lực lượng tập trung vào giáo dục trẻ 5-6 tuổi ở huyện miền núi và đề xuất các biện pháp phù hợp với thực tiễn nhà trường và địa phương [27]. Những nghiên cứu trên cũng làm rõ các chức năng quản lí hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng, đưa ra các biện pháp tăng cường quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ ở các trường mầm non. Hiện tại ở địa phương huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh chưa có công trình nghiên cứu về vấn đề này phù hợp với đặc điểm của địa phương.
Vì vậy, trong điều kiện công tác của mình, tác giả thấy cần có sự nghiên cứu về “Quản lý hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong chăm sóc và giáo dục trẻ ở các trường mầm non huyện Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh”, từ đó đề xuất một số biện pháp nâng cao hiểu quả hoạt động phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong chăm sóc và giáo dục trẻ ở các trường mầm non. Một số khái niệm cơ bản 1. Chăm sóc, giáo dục, hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ ở trường mầm non Giáo dục mầm non có ý nghĩa rất quan trọng, là giai đoạn đầu tiền tạo nền móng cho sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tình cảm, thẩm mĩ của trẻ em. Việc chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong giáo dục mầm non hiện nay nhằm chuẩn bị tốt nhất các điều kiện về mọi mặt.
Chăm sóc trẻ em “được hiểu là hoạt động nuôi dưỡng, giáo dục, theo dõi quá trình phát triển của trẻ nhỏ, kể từ mới được sinh ra trẻ đã cần đến sự chăm sóc toàn diện về dinh dưỡng cũng như về tinh thần” [27]. Chăm sóc trẻ khoa học, phù hợp với từng độ tuổi sẽ giúp phát triển toàn diện nhân cách của trẻ. Hoạt động chăm sóc trẻ tại trường mầm non “là hoạt động hàng ngày như hoạt động ăn, hoạt động ngủ, hoạt động ngoài trời, hoạt động phát triển thể chất giúp trẻ phát triển thể lực, phát triển vận động tinh và vận động thô. Không 10 những vậy các hoạt động chăm sóc còn giúp cho trẻ tích lũy kỹ năng sống, trải nghiệm các kỹ năng cá nhân”.