Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY NGHỀ 5 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu trên thế giới Ở các nước trên thế giới, nghiên cứu về đào tạo nghề, chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề được nhiều tổ chức quốc tế, các trường đại học, các viện nghiên cứu, các tổ chức chính phủ, các tổ chức phi chính phủ quan tâm. Nhìn chung, các nghiên cứu có thể được thực hiện dưới 2 dạng: Nghiên cứu về vấn đề đào tạo nghề nói chung và các cơ sở đào tạo nghề nói riêng.
Nghiên cứu chuyên sâu về chất lượng và hiệu quả của việc đào tạo nghề. Nội dung chủ yếu mà các nghiên cứu đề cập đến là xác định kế hoạch đào tạo, phương pháp đào tạo, nội dung đào tạo, thực trạng đào tạo… Tổ chức Giáo dục - Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO) là tổ chức quốc tế lớn nhất dành sự quan tâm, sâu sắc đến giáo dục, đào tạo, hiệu quả và chất lượng của giáo dục và đào tạo. Các nghiên cứu, cẩm nang hướng dẫn, chương trình hợp tác, dự án phát triển của UNESCO khá nhiều, đa dạng về thể loại, phong phú về nội dung. Trên cơ sở nghiên cứu hệ thống, chất lượng và hiệu quả của giáo dục và đào tạo, năm 2013, UNESCO xuất bản cuốn “UNESCO Handbook on Education Policy Analysis and Programming” (Cẩm nang phân tích chính sách và kế hoạch hóa giáo dục) theo UNESCO, lĩnh vực giáo dục và đào tạo nghề dường như quá rộng lớn và phức tạp nêu muốn phân tích nó.
Cẩm nang này của UNESCO đề xuất một phương pháp hệ thống và cấu trúc hóa nhằm hỗ trợ việc phân tích các chính sách giáo dục và đào tạo cũng như kế hoạch hóa lĩnh vực này để tăng cường khả năng tiếp cận, quản lý nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý, giải quyết các vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực đối với mọi cấp trình độ cũng như loại hình giáo dục, đào tạo của mỗi quốc gia. Cẩm nang cung cấp khung lý thuyết cho việc phân tích chính sách, hoạch định kế hoạch, khuyến khích sự đối thoại chính sách giữa các cơ quan chính phủ với các đối tác phát triển; từ đó đưa ra các hướng dẫn từng bước phân tích chính sách và hoạch định chương trình giáo dục và đào tạo. [7] 6 Báo cáo của Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ) về “Cấp tài chính cho dạy nghề Việt Nam” (2007) đã tiến hành thực hiện tìm hiểu thực tế nhằm đánh giá thực trạng cấp tài chính cho đào tạo nghề và đề xuất các hoạt động tiếp theo cần thực hiện để hướng đến một hệ thống cấp tài chính bền vững cho đào tạo nghề. Mặt được của bản báo cáo này là đã trình bày tổng quan về thực trạng cấp tài chính cho Đào tạo nghề ở Việt Nam ở các cơ sở đào tạo nghề công lập, các cơ sở đào tạo nghề tư nhân, các cơ sở đào tạo nghề thuộc doanh nghiệp.
[10] Các nhà khoa học quốc tế đã khẳng định: Quản lý là khoa học và đồng thời là nghệ thuật thúc đẩy sự phát triển xã hội. Thật vậy, trong bất cứ lĩnh vực nào của xã hội thì quản lý luôn giữ vai trò quan trọng trong việc điều hành và phát triển. Trong lĩnh vực GD &ĐT, quản lý là nhân tố giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo và nâng cao chất lượng. Vì vậy, đã có rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động dạy học để tìm ra các giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao chất lượng dạy học.
Nhiều tác giả đã khẳng định, hiệu trưởng là người lãnh đạo toàn diện và chịu trách nhiệm trong công tác quản lý nhà trường. Xây dựng được đội ngũ giáo viên tâm huyết với nghề nghiệp, có chuyên môn vững vàng, luôn phát huy tính sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm là yếu tố quyết định thành công trong quản lý hoạt động dạy học của người hiệu trưởng. Vì thế, các nhà nghiên cứu thống nhất: việc xây dựng đội ngũ giáo viên là nhiệm vụ hết sức quan trọng trong các nhiệm vụ của hiệu trưởng. Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết trước đây còn nhấn mạnh rằng: Kết quả quản lý nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý các hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên.
Nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, các nhà giáo dục học, các cán bộ QLGD và các nhà sư phạm cũng luôn quan tâm nghiên cứu tìm ra các giải pháp quản lý hoạt động dạy học có tính khả thi và hiệu quả cao để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục. Từ thập kỷ 70, 80 của thế kỷ XX, các giáo sư: Nguyễn Ngọc Quang [20], Hà Thế Ngữ, .đã có nhiều tác phẩm nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý trường học trong hoàn cảnh thực tế ở Việt Nam. 7 Từ những năm 90 của thế kỷ XX đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu các vấn đề về quản lý giáo dục. Trong phạm vi quản lý dạy học, phải kể đến các công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Lộc [17], Đặng Quốc Bảo,.
ở các công trình nghiên cứu này, các tác giả đã nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý dạy học, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý vận dụng trong quản lý dạy học là nhiệm vụ trung tâm của hiệu trưởng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục - đào tạo. Các nhà giáo dục học, các CBQL giáo dục và các nhà sư phạm cũng luôn quan tâm nghiên cứu tìm ra các giải pháp quản lý hoạt động dạy học có tính khả thi và hiệu quả cao để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục. Tác giả Trần Thị Bích Liễu [19] nhấn mạnh đến những yêu cầu đối với công tác quản lý nhà trường trong những điều kiện mới: "Đổi mới chương trình sách giáo khoa đòi hỏi đổi mới phương pháp quản lý và lãnh đạo của hiệu trưởng sao cho phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của các thành viên trong trường". Từ những năm cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI ở Việt Nam, xuất hiện ngày càng nhiều các luận văn thạc sĩ nghiên cứu về đề tài quản lý CLDH của giám đốc trung tâm GDNN-GDTX.
Trong số các luận văn đã tìm hiểu, tác giả chú trọng xem xét các luận văn của các tác giả nghiên cứu các giải pháp quản lý CLDH ở trung tâm GDNN-GDTX như: Luận văn “Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng dạy học tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên huyện Nga Sơn tỉnh Thanh Hoá” của tác giả Mai Tuấn Anh (2014). [1] Nghiên cứu về “Những giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác giả Phan Chính Thức đã đi sâu nghiên cứu đề xuất những khái niệm, cơ sở lý luận mới của đào tạo nghề, về lịch sử đào tạo nghề và giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta. Luận án của tác giả Trương Anh Dũng (2014), Học viện Tài chính với đề tài "Đổi mới cơ chế quản lý tài chính thúc đẩy phát triển đào tạo nghề đến năm 2020”. Luận án đưa ra cơ sở lý luận cơ bản và thực trạng về cơ chế quản lý tài chính cho đào tạo nghề.
Luận án cũng đã đánh giá được các nguồn lực cũng như cơ chế quản lý tài chính cho đào tạo nghề trong thời gian qua để đưa ra các giải 8 pháp nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính cho đào tạo nghề để phát triển dạy nghề nói chung thời gian tới mà chưa đề cập sâu đến đào tạo nghề chất lượng cao [11]. Tác giả Nguyễn Viết Sự (2015) đã có một nghiên cứu khá công phu về “Giáo dục nghề nghiệp - những vấn đề và giải pháp”. Trong nghiên cứu này, tác giả đã nhận diện những vấn đề tồn tại phổ biến trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp của Việt Nam, từ chương trình, phương pháp, nội dung, đội ngũ giáo viên, chất lượng giảng dạy, khả năng thích ứng với môi trường làm việc, tác phong nghề nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp. [21] Luận án Tiến sĩ, “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn vùng Đồng bằng Sông Hồng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác giả Nguyễn Văn Đại, trường Đại học Kinh tế Quốc dân 2012.
Tác giả đã đánh giá một cách khách quan thực trạng đào tạo nghề cho lao đông nông thôn vùng Đồng bằng Sông Hồng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng thời chỉ ra những giải pháp để giải quyết khó khăn và đẩy manh đào tao nghề cho lao đông nông thôn khu vực này. [14] Tác giả Nguyễn Tiến Dũng, nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục dạy nghề, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, với bài viết: “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn trong thời kỳ hôi nhập quốc tế” đăng trên website của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Tác giả đã nêu ra một số kết quả bước đầu trong công tác đào tạo nghề cho lao động ở nước ta và đề cập đến một số hướng giải pháp nhằm quản lý hoạt động đào tạo nghề cho lao động. Những giải pháp mà tác giả đưa ra còn mang tính khái quát và chung chung.
[16] Các đề tài trên đã tập trung đề cập đến các giải pháp quản lý hoạt động dạy học của Giám đốc trung tâm, của nhà quản lý ở các mức độ khác nhau, trên địa bàn khác nhau, ở các loại hình trung tâm khác nhau. Mặc dù đã có một số luận văn thạc sỹ nghiên cứu về đề tài quản lý chất lượng dạy học của giám đốc trung tâm GDNN-GDTX, nhưng vẫn chưa có nhiều tác giả nghiên cứu mang tính hệ thống về đề tài này ở khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa. Bởi vậy tác giả chọn nghiên cứu vấn đề này, với nguyện vọng góp một phần trí tuệ nhỏ bé vào việc thúc đẩy sự phát triển giáo dục của khu vực miền núi tỉnh 9 Thanh Hóa. Các khái niệm cơ bản 1.
Nghề nghiệp Bản thân từ “nghề nghiệp” là một từ ghép được kết hợp từ 2 từ đơn có nghĩa là nghề và nghiệp.