phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hành vi ứng xử có văn hóa cho học sinh trường Trung học phổ thông thông qua hoạt động trải nghiệm 4 Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hành vi ứng xử có văn hóa cho học sinh trường Trung học phổ thông Sơn Nam, tỉnh Tuyên Quang thông qua hoạt động trải nghiệm Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hành vi ứng xử có văn hóa cho học sinh trường Trung học phổ thông Sơn Nam, tỉnh Tuyên Quang thông qua hoạt động trải nghiệm 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HÀNH VI ỨNG XỬ CÓ VĂN HÓA CHO HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Năm 1949, nhà văn White (Mỹ) khẳng định trong cuốn sách “The Science of Culture: A Study of Man and Civilization”: kiến thức mà nhà trường cung cấp cho người học phải giúp tạo được “biểu trưng văn hóa” trong não bộ và tạo ra một “công cụ” tâm lý trong tâm trí. Văn hóa ở trong tâm hồn.[dẫn theo 8, tr. Từ những năm 1970, UCMarienko, B.
đã công bố những tài liệu về lý luận giáo dục văn hóa ứng xử nói chung và giáo dục ứng xử cho học sinh nói riêng. Trong bài viết của mình, các tác giả đã chỉ ra sự cần thiết phải giáo dục cho học sinh, đặc biệt là trẻ nhỏ, về hành vi biết chữ [tr 14, tr. Năm 1985, Viện Thế giới tập trung vào những người trẻ tuổi từ 15 đến 24 ở 11 quốc gia. Viện nghiên cứu xã hội châu Âu sau đó đã tiến hành một cuộc khảo sát đối với những người trẻ tuổi ở 10 quốc gia châu Âu.
Cả hai nghiên cứu đều liên quan đến vấn đề tư vấn lối sống và giáo dục hành vi để chuẩn bị cho những người trẻ tuổi vào đời. Vào năm 2012, báo cáo nghiên cứu của Bộ Giáo dục Vương quốc Anh số DFE-RR218 đã kiểm tra hành vi của học sinh tại các trường học ở Vương quốc Anh và xem xét bản chất và tiêu chuẩn của hành vi trong trường học. Tác động của hành vi xấu đối với học sinh và giáo viên và những gì nhà trường và giáo viên có thể làm để khuyến khích hành vi tốt ở học sinh. Có một mối quan hệ tích cực giữa bầu không khí lớp học (niềm tin, giá trị, thái độ) và hành vi của học sinh.
Cảm xúc xấu/hành vi xấu dẫn đến hành vi xã hội xấu xí. Sự hợp tác của phụ huynh với nhà trường cũng có tác động tích cực đến hành vi của học sinh [dẫn theo 7]. 6 Như vậy, có thể thấy các tác giả nhấn mạnh đến việc tổ chức hành vi tương tác để hình thành văn hóa ứng xử trong trường học, tuy nhiên vẫn còn thiếu vắng các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử trong nhà trường. Các bài nghiên cứu về văn hóa ứng xử của người Việt được một số tác giả đề cập.
Từ năm 1987 đến năm 1988, Bộ Giáo dục và Dạy nghề đã thực hiện chuyên đề “Điều tra, nghiên cứu về sự phát triển nhân cách học sinh” thông qua các khóa học Nhân cách. Tác giả Lê Văn Quán (2007) bàn về văn hóa ứng xử của người Việt trong cuốn Truyền thống văn hóa ứng xử Việt Nam. Tác giả chỉ ra những nét tính cách và phương châm Chân, Thiện, Mỹ của người Việt Nam từ những yếu tố tạo nên hành động của họ[13]. Trong những năm gần đây, nhiều bài báo nghiên cứu về VHƯX đã được xuất bản cùng với nhiều công trình về văn hóa và lối sống như thảo luận về Lối sống, Chuẩn mực Đạo đức và Giá trị Xã hội.
Tác giả Nguyễn Thị Hằng Phương (2011) công bố kết quả nghiên cứu trong bài “Xây dựng môi trường văn hóa học đường dựa trên văn hóa giao tiếp” và nhận thấy có một số hành vi của giáo viên khiến học sinh không hài lòng. Ví dụ: bất công/khoan dung, làm trầm trọng thêm vấn đề. Những điều này có tác động tiêu cực đến sự tham gia và nhận thức của sinh viên. Vì vậy, tác giả cho rằng giao tiếp, ứng xử là công việc đầu tiên mà giáo viên làm với học sinh, và đây chính là minh chứng sống động, chân thực nhất của giáo dục văn hóa giao tiếp [dẫn theo 10].
Trong bài viết “Một số bước xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học”, tác giả Trần Quang Trung xây dựng phần lý luận đầu tiên về VHƯX và chỉ ra những nét đặc thù của các tổ chức xã hội dân sự. Đó là Truyền thống, Hành vi, Chuẩn mực, Sư phạm, Khoa học và Phát triển, Lòng tốt và Giá trị, Tâm lý Nhóm,. Dưới góc độ văn hóa có quan hệ hữu cơ và tác động tích cực đến sự phát triển, vị thế của nhà trường, cơ quan, công sở, nhóm tác 7 giả đề xuất hệ thống giải pháp định hình văn hóa trong nhà trường [8]. Tác giả Nguyễn Kim Hồng (2011), trong bài viết Xây dựng văn hóa ứng xử và giao tiếp trong nhà trường: Nhà trường không chỉ cho học sinh biết mà phải cho học sinh nền tảng văn hóa để biết.
Hòa đồng với mọi người.văn hóa nhà trường phải thảo luận, dạy và học ngay từ khi bạn bước vào.; phải có quy tắc ứng xử tốt rõ ràng [dẫn theo 10]. Ngoài ra, có thể kể đến các công trình khác dưới dạng các bài báo về các chủ đề khoa học, tạp chí và các khía cạnh cụ thể của văn hóa. Trong vài năm gần đây một số đề tài cũng nghiên cứu về vấn đề văn hóa ứng xử của học sinh trong nhà trường trong đó có thể kể đến như đề tài luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh các trường THPT Thành phố Vĩnh Yên” của tác giả Nguyễn Thị Mai Chang và “Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh Trường phổ thông Dân tộc nội trú Trung học cơ sở Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên” của tác giả Trần Văn Đạt. Cả hai đều tập trung nghiên cứu quản lý hoạt động văn hóa ứng cho học sinh ở trường THPT và Trường THCS.
Tác giả Dương Xuân Chính (2018), cũng đã nghiên cứu về nội dung giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học trong đề tài luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh dân tộc thiểu số các trường tiểu học huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai” đề tài đã đưa ra khung lý luận về quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử cho học sinh người dân tộc thiểu số ở trường tiểu học, khảo sát, phân tích và đưa ra nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý hoạt động văn hóa ứng xử cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số. Có thể thấy đã có nhiều công trình nghiên cứu đi nghiên cứu và làm rõ VHƯX, những biểu hiện của VHƯX. Tuy nhiên, chưa có các đề tài tập trung về quản lý hoạt động giáo dục hành vi UXCVH cho HS. Vì vậy, đây là mảng đề tài cần được quan tâm nghiên cứu làm cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động GD hành vi UXCVH cho học sinh ở trường.
Một số khái niệm 1. Quản lý, Quản lý hoạt động giáo dục văn hóa ứng xử Quản lý Có nhiều cách diễn đạt khác nhau về khái niệm quản lý như theo Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, quản lý là “Tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, một cơ quan” [49, tr. Hoàng Phê trongtừ điển Tiếng Việt cũng định nghĩa tương tự: quản lí là “Tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [38, tr. Từ điển từ và ngữ Việt Nam GS.
Nguyễn Lân có nêu: quản lí là “Chăm nom và sắp đặt mọi công việc trong một tổ chức; giữ gìn và sắp xếp” [30, tr.1105] Quản lý là việc quản trị của một tổ chức, cho dù đó là một doanh nghiệp, một tổ chức phi lợi nhuận hoặc cơ quan chính phủ. Chủ thể quản lí là cá nhân hay tổ chức, ở đây cụ thể là trường học- những đại diện có quyền hạn và trách nhiệm liên kết, phối hợp những hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân. Khách thể cụ thể ở đây là HS. Quản lý bao gồm các hoạt động thiết lập của nhà trường và điều phối các nỗ lực của CBQL, GV để hoàn thành các mục tiêu của mình thông qua việc điều khiển, tổ chức chỉ đạo rõ ràng chức năng nhiệm vụ.
Mục đích nhằm hướng tới mục tiêu chung và đạt được kết quả nhất định trong quản lý GD HS tới cách giao tiếp, giáo dục hành vi ƯXCVH, phù hợp với các tình huống đa dạng của cuộc sống. Các khái niệm trên đều đề cập đến yếu tố cơ bản như: Chủ thể và khách thể quản lý, cách thức, phương pháp quản lý. Do đó, có thể kết luận: quản lý là một quá trình tác động có có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý trong một tổ chức, thông qua các cơ chế quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành có hiệu 9 quả, đạt được mục tiêu đề ra. Giáo dục văn hóa ứng xử Giáo dục là quá trình hình thành và phát triển nhân cách của mỗi con người theo yêu cầu của xã hội, được tổ chức có kế hoạch, có mục đích và được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của nhà trường nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ, nhân sinh quan và thế giới quan.
Giáo dục VHƯX là việc cung cấp các thông tin tri thức nhằm giúp đối tượng nâng cao hiểu biết, nhận thức, điều tiết cảm xúc bản thân, thay đổi hành vi theo hướng tốt đẹp, đồng thời trang bị cho người học nền tảng để hòa nhập thích nghi với môi trường sống.