Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về giáo dục pháp luật Ở nước ngoài nghiên cứu về GDPL có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau đây: KhaxanovaX.A(1993) [112] nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho học sinh lớp lớn trong hệ thống giáo dục phổ thông ở Liên bang Nga, tác giả đã tiến hành nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng theo tiếp cận của khoa học sư phạm và khoa học pháp lý, phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình giáo dục pháp luật để đề xuất mô hình giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông và các giải pháp đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông. Kan Wei [110] nghiên cứu về GDPL ở Trung Quốc, những nghiên cứu cho thấy ở các quốc gia khác nhau có thể chế chính trị khác nhau có nội dung, phương pháp giáo dục pháp luật khác nhau, coi trọng phương pháp làm việc nhóm, sự chia sẻ, hợp tác trong giáo dục pháp luật.
Tác giả Tangri, S và Moles [111] nghiên cứu về sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong giáo dục học sinh trong đó có nội dung giáo dục pháp luật cho học sinh và có nhấn mạnh vai trò của gia đình và vai trò của cộng đồng trong giáo dục học sinh và thành tích đạt được ở học sinh. Arstein, SR(1969) [107] nghiên cứu về sự tham gia của nhiều lực lượng trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh và hiệu quả của hoạt động này. Com, J, (1996) [108] đã nghiên cứu về vai trò của các lực lượng xã hội và gia đình trong tham gia phối hợp cùng nhà trường để giáo dục đạo đức, lối sống và giáo dục pháp luật cho học sinh ở trường phổ thông và trường chuyên nghiệp, tác giả đã đề xuất các biện pháp phối hợp giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục học sinh. 12 Nguyễn Đình Lộc (1987) [56] nghiên cứu về ý thức pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật, tác giả phân tích những vấn đề lý luận chung về ý thức pháp luật, những đặc điểm và cấu trúc của ý thức pháp luật, trên cơ spr đó tác giả đánh giá thực trạng giáo dục ý thức pháp luật ở Việt Nam, chỉ ra những mặt tích cực, những vấn đề còn hạn chế trong giáo dục ý thức pháp luật trong thời kỳ trước đổi mới, từ đó, đề xuất những biện pháp giáo dục ý thức pháp luật tại Việt Nam.
Nguyễn Đình Đặng Lục (1990), nghiên cứu về quá trình giáo dục pháp luật cho con người và mối quan hệ của nó với sự hình thành phát triển nhân cách học sinh [59]. Trần Ngọc Đường và Dương Thanh Mai (1995) [65], nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho người dân khi tham gia các hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội và pháp triển cộng đồng. Từ việc phân tích những vấn đề lý luận chung về giáo dục pháp luật, các tác giả đã bàn đến các giải pháp nâng cao hiệu quả GDPL cho nhân dân trong mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội. Tập thể các nhà khoa học của Viện nghiên cứu phát triển giáo dục (1995) [102], đã nghiên cứu đánh giá về tình hình phạm tội vi phạm pháp luật của học sinh, sinh viên trong các trường học và phân tích nguyên nhân của những hành vi phạm tội trên cơ sở đó nhóm nghiên cứu đã đề xuất giải pháp, nội dung giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên trong các nhà trường nhằm nâng cao hiệu quả của giáo dục pháp luật, ngăn chặn tình trạng phạm tội trong học sinh, sinh viên.
Đào Trí Úc (1995) [95], tiến hành nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng về xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật cho thế hệ trẻ và người dân trong cộng đồng, đánh giá thực trạng về ý thức chấp hành pháp luật của người dân hiện nay và đề xuất các giải pháp xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật cho thế hệ trẻ và người dân nhằm đảm bảo tính kỷ chương, kỷ luật của nhà nước pháp quyền Việt Nam. Đinh Xuân Thảo (1996) [81], đã nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên không chuyên tại các trường trung học chuyên nghiệp, dạy 13 nghề và các trường cao đẳng, đại học, tác giả đã đề xuất nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên và đánh giá kết quả của các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên. Nguyễn Huy Bằng (2009) [7], Nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong trường học, tác giả đã đề xuất nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục pháp luật trong nhà trường, vai trò của giáo viên và các lực lượng tham gia giáo dục pháp luật và một số vấn đề cần quan tâm sâu trong giáo dục pháp luật cho học sinh trong các nhà trường. Tống Đức Thảo (2006) [82], đã nghiên cứu về vai trò lợi ích của giáo dục pháp luật đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nói chung và đặc biệt là nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thế hệ trẻ và người dân nói chung, đồng thời đề xuất một số biện pháp giáo dục pháp luật cho thế hệ trẻ và người dân trong cộng đồng.
Nguyễn Thu Thủy(2006) [87], tác giả nghiên cứu về thực trạng GDPL và tiêu chí để đánh giá chất lượng giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên và công dân trong các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội và cách thức tổ chức triển khai đánh giá nhằm đảm bảo tính chính xác, khách quan và có độ giá trị, độ tin cậy. Nguyễn Khắc Hùng(2009) [50], tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận về GDPL cho học sinh ở trường THPT, các yếu tố đặc thù của kinh tế, văn hóa xã hội tại thành phố Hồ Chi Minh và khảo sát đánh giá thực trạng giáo dục pháp luật cho học sinh ở các trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh ở các trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho học sinh nói riêng và nâng cao chất lượng toàn diện học sinh cho học sinh THPT nói chung. Trần Thị Sáu (2012) [72], nghiên cứu về tầm quan trọng của giáo dục pháp luật cho học sinh trường trung học phổ thông ở Việt Nam, nội dung giáo 14 dục pháp luật cần tổ chức triển khai giáo dục và con đường, phương pháp, hình thức tổ chức thực hiện giáo dục pháp luật cho học sinh và các lực lượng giáo dục tham gia giáo dục pháp luật cho học sinh trong các nhà trường trung học phổ thông. Bùi Thị Diễm Trang với chuyên đề “Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật đối với đoàn viên, thanh niên trên địa bàn thành phố Hà Nội trong tiến trình hội nhập phát triển của đất nước”.
Tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận về phổ biến, GDPL cho Đoàn viên, thanh niên, đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động phổ biến, GDPL cho đoàn viên thanh niên trước những yêu cầu phát triển mới của đất nước. Trần Đức Toàn với công trình nghiên cứu“Phổ biến, giáo dục pháp luật phòng chống tệ nạn xã hội cho đoàn viên, thanh niên trên địa bàn thành phố Hà Nội”, tác giả trình bày cơ sở lý luận về phổ biến, GDPL về phòng, chống tệ nạn xã hội cho đoàn viên, thanh niên và một số giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho Đoàn viên thanh niên thành phố Hà Nội. Những nghiên cứu về quản lý giáo dục pháp luật Tangri, S. và Moles(1987) [111], đã nghiên cứu quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trong mối quan hệ với các quá trình giáo dục đạo đức, lối sống và quá trình học tập, rèn luyện của học sinh trong mối quan hệ tác động giáo dục của nhà trường, gia đình và cộng đồng.
Tác giả đề cao vai trò của gia đình trong việc nâng cao thành tích học tập, rèn luyện của học sinh nói riêng và trong giáo dục nói chung. Tập thể các nhà khoa học Viện Khoa học giáo dục Việt Nam (2011) [100], đã nghiên cứu về quản lý giáo dục pháp luật, tác giả đã nghiên cứu lý luận và thực tiễn giáo dục pháp luật hiện nay trong ngành giáo dục và thực trạng quản lý hoạt động giáo dục pháp luật trong ngành giáo dục, chỉ rõ những hạn chế trong giáo dục pháp luật và quản lý GDPL trong ngành giáo dục, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng của hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật trong ngành giáo dục. 15 Bộ Giáo dục - Đào tạo (2013) [14], Hội nghị đã thu hút được nhiều nhà khoa học, nhà quản lý báo cáo về thực trạng triển khai hiện giáo dục pháp luật và quản lý giáo dục pháp luật trong các nhà trường, các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật trong các nhà trường giai đoạn 2010 - 2012, những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn giáo dục và thực tiễn quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên của ngành. Bộ Tư pháp (2013) [15], Hội nghị đã thu hút được nhiều nhà khoa học, nhà quản lý từ nhiều lĩnh vực khác nhau báo cáo về thực trạng triển khai hiện giáo dục pháp luật trong các nhà trường và trong các ngành nghề của chính phủ các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật trong toàn xã hội giai đoạn 2008 - 2012, những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn giáo dục và thực tiễn quản lý giáo dục pháp luật của các nhà trường, cơ quan, đơn vị trong toàn quốc.
Trần Huy Đức (2016) [33], tác giả nghiên cứu về quản lý GDPL dưới góc độ tiếp cận cùng tham gia, tác giả phân tích chỉ rõ các lực lượng tham gia giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh và vai trò của từng lực lượng giáo dục trong giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh, tầm quan trọng của sự phối hợp các lực lượng giáo dục và đề xuất mô hình quản lý phối hợp nhà trường với gia đình trong giáo dục pháp luật cho học sinh trung học cơ sở.