phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo và Phụ lục; Nội dung của luận văn đƣợc kết cấu làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở trƣờng trung học phổ thông. Chƣơng 2: Thực trạng dạy học và quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại các trƣờng trung học phổ thông trên địa bàn huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại các trƣờng trung học phổ thông trên địa bàn huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về hoạt động dạy học và quản lí hoạt động dạy học ở nước ngoài Rất nhiều nhà nghiên cứu từ thời cổ đại đã bàn về quản lý. Triết gia Socrates (469 - 399 Tr.CN) thời Hy Lạp cổ đại đã phát biểu: “… những ngƣời biết cách sử dụng con ngƣời sẽ điều khiển công việc hoặc cá nhân hoặc tập thể một cách sáng suốt, trong khi đó những ngƣời không biết làm nhƣ vậy, sẽ mắc phải sai lầm trong việc điều hành công việc này”.CN), khi đề cập đến về “vai trò quản lý của nhà nƣớc và quyền lực nhà nƣớc”, ông cho rằng hình thức quản lý cao nhất là quyền lực nhà nƣớc, trong đó phải loại trừ khả năng sử dụng quyền lực nhà nƣớc một cách tƣ lợi, mà phải phục vụ cho toàn xã hội. Đề cập tới việc quản lý hay quản trị, thuật ngữ này xuất hiện khoảng thế kỷ 16-17, với ý ngh a là “điều hành, điều khiển” ngƣời khác, đặc biệt là công nhân, để hoàn thành nhiệm vụ hoặc sử dụng nguồn lực có sẵn.
Quản lý có thể tạo ra sự phát triển, thịnh vƣợng, đổi mới và cải thiện điều kiện sống. [38] Một số tác giả sau này cũng đã đề cập tới việc quản trị, quản lý để làm cho việc thực thi công việc mang lại hiệu quả tốt nhất. Trong tác phẩm đầu tiên “Administration industrielle et générale; prévoyance, organisation, commandement, coordination, controle”, 5 chức năng cơ bản của quản trị đã đƣợc Henri Fayol xác định gồm: Planning (Lên kế hoạch); Organizing (Tổ 7 chức); Staffing (Điều phối); Directing (Chỉ đạo); Controlling (Kiểm soát). Trong l nh vực quản lý có liên quan tới bộ môn tiếng Anh, có nhiều nhà khoa học, sƣ phạm đã viết nhiều tác phẩm lý luận, thực hành, quản lý việc giảng dạy bộ môn tiếng Anh, có thể liệt kê một số công trình tiêu biểu nhƣ: tác giả Adrian Doff với tác phẩm “Teaching English”, Cambridge University Press, 1995; tác phẩm “Approaches and Methods in Language Teaching“ của nhóm tác giả Jack C.
Richards, Jack Croft Richards, Gavin Dudeney, Theodore S. Rodgers; Jeremy Harmer với quyển “How to teach English”… 1. Nghiên cứu về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở Việt Nam Trong l nh vực giáo dục thì HĐDH ở nhà trƣờng phổ thông giữ vị trí trung tâm bởi nó chiếm hầu hết thời gian, khối lƣợng công việc của thầy và trò trong một năm học; nó làm nền tảng quan trọng để thực hiện thành công mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trƣờng phổ thông; đồng thời, nó quyết định kết quả đào tạo của nhà trƣờng. HĐDH còn là hoạt động đặc thù của nhà trƣờng phổ thông, nó đƣợc qui định bởi đặc thù lao động sƣ phạm của ngƣời giáo viên.
Vì vậy, nó cũng qui định tính đặc thù của công tác quản lý nhà trƣờng nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng. Ngƣời hiệu trƣởng phải nhận thức đúng vị trí quan trọng và tính đặc thù của HĐDH để có những biện pháp quản lý khoa học, sáng tạo nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo của nhà trƣờng. Công tác quản lý HĐDH giữ vị trí quan trọng trong công tác quản lý nhà trƣờng. Mục tiêu quản lý chất lƣợng đào tạo là nền tảng, là cơ sở để nhà quản lý xác định các mục tiêu quản lý khác trong hệ thống mục tiêu quản lý của nhà trƣờng.
Quản lý HĐDH là nhiệm vụ trọng tâm của ngƣời hiệu trƣởng. Xuất phát từ vị trí quan trọng của HĐDH, ngƣời hiệu trƣởng phải dành nhiều thời gian và công sức cho công tác quản lý HĐDH nhằm ngày càng nâng cao chất lƣợng đào tạo của 8 nhà trƣờng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Tại nƣớc ta, có nhiều nhà khoa học có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, có thể liệt kê một số tác giả nổi bật. Tác giả Trần Kiểm với tài liệu “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lí giáo dục” đã liệt kê những khái niệm về phƣơng pháp luận mác xít, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, các cách tiếp cận hiện đại, ví dụ, sơ đồ PERT, 5 tiêu chuẩn SMART, thang bậc nhu cầu Maslow… [24]; tác phẩm “Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục”, giới thiệu các các tiếp cận trong QLGD nhƣ tiếp cận hệ thống, tiếp cận quá trình, tiếp cận quản lý chất lƣợng… [23] Nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Trọng Hậu, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Sỹ Thƣ đã đề cập trong tác phẩm “Quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” đã cung cấp các khái niệm, định danh QLGD… [26].
Các tác giả Quý Long, Kim Thƣ có tác phẩm “Giúp hiệu trƣởng điều hành quản lý công việc hiệu quả cao” nêu những giải pháp, phƣơng pháp khoa học, giải đáp các tình huống về công tác quản lý trong trƣờng học… [27]. Các công trình nghiên cứu nêu trên đã tập trung nghiên cứu đầy đủ các nội dung của HĐDH, quản lí HĐDH trong trƣờng phổ thông. Cũng có một số luận văn của một số học viên nghiên cứu về quản lý HĐDH môn Tiếng Anh nhƣ: “ Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại trƣờng trung học phổ thông Nam Phù Cừ, tỉnh Hƣng Yên” của Trần Thị Hằng [16]; “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở các trƣờng trung cấp chuyên nghiệp ngoài công lập tại thành phố Hồ Chí Minh” của Đỗ Thị Thủy Tú [36]… Các luận văn trên đều đã hệ thống đƣợc những vấn đề về lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, việc áp dụng kết quả nghiên cứu phụ thuộc vào điều kiện thực tế của các nhà trƣờng.
Cho đến nay, chƣa có công trình nghiên cứu nào về quản lý HĐDH môn Tiếng Anh ở các trƣờng THPT trên địa bàn huyện 9 Phù Mỹ, tỉnh Bình Định đƣợc thực hiện. Kế thừa những kết quả của các công trình nghiên cứu trƣớc đó và tiếp tục đề xuất một số giải pháp khả thi mới để quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại các trƣờng THPT trên địa bàn huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. Các khái niệm cơ bản liên quan đề tài 1. Quản lý, hoạt động, dạy học 1.
Quản lý Theo lịch sử hình thành và phát triển của xã hội, hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công lao động nhằm đạt đƣợc hiệu quả cao hơn. Có nhiều quan niệm về quản lý tùy theo cách tiếp cận, một số khái niệm thƣờng thấy. Taylor (1856-1915) cho rằng “Quản lý là biết đƣợc chính xác điêu bạn muốn ngƣời khác làm và sau đó thấy đƣợc rằng họ đa hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”. Henry Fayol (1841-1925), ngƣời đƣa ra thuyết quản lý hành chính ở Pháp, định ngh a: “Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra”.
Tại Việt Nam, nhiều nhà khoa học đã tiến hành các nghiên cứu về l nh vực quản lý và đƣa ra nhiều khái niệm khác nhau về quản lý. Tác giả Trần Kiểm cho rằng “Quản lí là những tác động của chủ thể quản lí trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực…) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ƣu nhằm đạt đƣợc mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [21]. Còn Nguyễn Ngọc Quang kh ng định: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể của những ngƣời lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện đƣợc những mục tiêu dự kiến” [14]. Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì cho rằng: “Quản lí là hoạt động có định hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lí (ngƣời quản lí) đến khách thể quản lí (ngƣời bị quản lí) trong tổ chức, nhằm làm cho tổ chức 10 vận hành và đạt đƣợc mục đích của tổ chức” [12].
Trong tất cả các khái niệm nêu trên, nội dung của các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thể hiện đầy đủ và rõ ràng bản chất của hoạt động quản lý. Hoạt động Tất cả các sự vật, hiện tƣợng trên thế giới đều luôn vận động để tồn tại và thể hiện đặc tính. Con ngƣời cũng luôn vận động, hoạt động. Có thể kh ng định hoạt động là phƣơng thức tồn tại của con ngƣời.
Hoạt động là quá trình tác động qua lại giữa con ngƣời với thế giới xung quanh để tạo ra sản phẩm về phía thế giới và sản phẩm về phía con ngƣời. Trong giáo trình Tâm lý học đại cƣơng của nhóm tác giả: Nguyễn Xuân Thức (Chủ biên) chỉ ra:” Hoạt động là quá trình con ngƣời thực hiện các quan hệ giữa con ngƣời với thế giới tự nhiên, xã hội” Tác giả Nguyễn Đức Quang, trong Luận văn Thạc s Khoa học Giáo dục, Đề tài Quản lí hoạt động học tập ở các trƣờng THPT ngoài công lập tại TP.HCM, cho rằng “ Hoạt động là sự tƣơng tác tích cực giữa chủ thể và đối tƣợng, nhằm biến đổi đối tƣợng theo mục tiêu mà chủ thể đặt ra. Mục đích của chủ thể tác động vào đối tƣợng là nhằm tạo ra sản phẩm. Dạy học Theo Từ điển Lạc Việt, dạy học là “truyền đạt để nâng cao kiến thức”.
Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng, dạy học là toàn bộ các thao tác có mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt đƣợc hoặc cộng đồng đã đạt đƣợc vào bên trong một con ngƣời”. Theo tài liệu bồi dƣỡng dùng cho các lớp Giáo dục học đại học và Nghiệp vụ sƣ phạm đại học của tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc (Chủ biên) thì “Dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy và trò luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau để truyền đạt – điều khiển và l nh hội- tự điều khiển tri thức nhằm 11 tạo cho ngƣời học khả năng phát triển trí tuệ, hoàn thiện nhân cách” 1.