mở đầu, chuẩn bị cho các cấp học trên, mà còn là kết thúc, chuẩn bị cho đời sống trưởng thành. DH tích hợp phải chỉ ra cách thức chuyển từ nghiên cứu sang ứng dụng, gắn học với hành. Vấn đề ở đây không chỉ là tìm tòi, phát hiện tri thức mới, đi từ cái đơn nhất đến cái chung, mà còn là nhận định, lựa chọn giải pháp, đi từ nguyên tắc chung đến việc tìm ra cách thức giải quyết vấn đề cụ thể. Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng chỉ được tiếp thu, tác động một cách riêng rẽ, không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hay giải quyết một vấn đề, tình huống.
GD nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở HS các năng lực hành động (Lê Thị Hoài Châu , 2014). Theo Phormenko “tích hợp đó là phương thức hình thành nhân cách phát triển toàn diện con người Xô Viết", và điều đó đã nhấn mạnh tới phương thức GD quan trọng này trong việc thực thi các nhiệm vụ cơ bản của GD. Cùng với các tác giả như V. cũng đều thống nhất nhận định về tích hợp như là một nguyên tắc lý luận dạy học (Nguyễn Mai Hùng, 2019).
Đóng góp đáng kể cho việc hình thành hệ thống lý luận DH tích hợp, vào nửa đầu những năm 90 của thế kỷ XX dưới sự chỉ đạo của Phormenko, các nhà GD Xô Viết đã tiến hành nghiên cứu chương trình tích hợp một cách có hệ thống với cụm đề tài “Xây dựng quá trình DH trên cơ sở tích hợp”. Các tác giả tiến hành xác lập các phương thức xây dựng chương trình tích hợp trong GD, đưa ra cách phân loại các phương thức đó, hình thành khái niệm về các sự kiện tích hợp và cần được tích hợp (Nguyễn Mai Hùng, 2019). Tìm hiểu thêm một số nước trên thế giới về chương trình GD theo hướng tích hợp, về mô hình chương trình DH tích hợp, trên thế giới có ba loại phổ biến: Mô hình đa môn (interdisciplinary model), mô hình dựa trên chuỗi vấn đề (problem-based model) và mô hình dựa trên các chủ đề (themebased model) (Đỗ 5 Hương Trà nnk., 2015): - Tích hợp trong nội bộ môn học: Theo phương án này, các môn vẫn được học riêng rẽ, nhưng trong quá trình giảng dạy, tích hợp được thực hiện thông qua việc loại bỏ những nội dung trùng lắp trong bản thân môn đó, khai thác sự hỗ trợ giữa các phân môn, giữa các phần trong một phân môn hay một môn học. Tích hợp đọc, viết và nói trong môn Ngoại ngữ là một ví dụ.
Thông qua kiểu tích hợp nội bộ môn học này, người ta mong muốn người học đạt được hiểu biết về mối quan hệ giữa những phân môn khác nhau và mối quan hệ giữa chúng với thế giới. - Tích hợp đa môn: Tập trung trước hết vào các môn học. Các môn liên quan với nhau có chung một định hướng về nội dung và phương pháp DH nhưng mỗi môn lại có một chương trình riêng. Cách tổ chức thực hiện từ các môn học xoay quanh một chủ đề, đề tài hoặc dự án, bên cạnh đó tạo điều kiện cho người học vận dụng tổng hợp kiến thức của các môn học có liên quan.
- Tích hợp liên môn: Giáo viên tổ chức chương trình học tập xoay quanh các nội dung học tập chung: các chủ đề, khái niệm và kĩ năng liên ngành, liên môn. Tích hợp liên môn còn được hiểu là phương án, trong đó nhiều môn học liên quan được kết hợp lại thành một môn học mới với hệ thống những chủ đề nhất định xuyên suốt qua nhiều cấp lớp. - Tích hợp xuyên môn: Giáo viên tổ chức chương trình học tập xoay quanh các vấn đề và quan tâm của người học. HS phát triển kĩ năng sống khi áp dụng các kĩ năng môn học vào thực tế.
Hình thức là học tập theo dự án và thương lượng chương trình học. Có thể coi tích hợp xuyên môn là đỉnh cao của tích hợp, khi mà ranh giới giữa các môn học bị xóa nhòa Tại Hoa kỳ: Ở một trường trung học của Mỹ, để giảng dạy chương trình tích hợp, thường có 04 GV phụ trách 110 HS. Những môn học chính, gồm: Ngôn ngữ, Toán, Khoa học, Xã hội. Tùy mỗi HS, chương trình học có thể khác nhau nhưng những môn học chính là: Khoa học tự nhiên (Sinh vật, Hóa học, Vật lý), Toán học (Đại số, Hình học, Tiền tích phân) Tiếng Anh, Khoa học xã hội (Lịch sử thế giới, Lịch sử Mỹ, Kinh tế học và Chính trị) và thể thao tổng quát.
Những môn học tự chọn như: Nghệ thuật, Nghệ thuật sân khấu, Giáo dục kỹ thuật, 6 Computer, Thể thao chuyên môn, Báo chí, Ngoại ngữ… (Marshall, J , 2005) Tại Đức: Các môn học tích hợp trong chương trình DH hiện đại ở hai bang Berlin và Brandenburg các môn tích hợp các Khoa học tự nhiên và các khoa học xã hội được dạy ở lớp 5 và 6. Các môn học tích hợp không xóa bỏ các môn học độc lập mà là sự bổ sung cho môn học độc lập. Có nhiều con đường khác nhau để DH kiến thức tích hợp, nhằm mục tiêu phát triển năng lực học tập cho HS (Berlin D.F , 1991) Tại Australia: Chương trình GD tích hợp đã được áp dụng trong hệ thống GD Australia từ nhiều thập niên cuối thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI. Mục tiêu của chương trình GD tích hợp (tích hợp ngang và dọc) cho GDPT Australia được xác định rõ như sau: “Chương trình GD tích hợp là hệ thống giảng dạy tích hợp đa ngành, trong hệ thống đó tầm quan trọng của việc phát triển và ứng dụng kĩ năng được chú trọng; quá trình DH tích hợp này bao gồm việc dạy, học và kiểm tra - đánh giá năng lực tiếp thu kiến thức cũng như ứng dụng của HS phổ thông” (Todd, R.
J , 1995) Quá trình DH tích hợp trong GDPT tại Australia được xây dựng trên nền tảng xã hội đa văn hóa, đa chủng tộc. Chính quyền Liên bang Australia rất chú ý các đặc thù về văn hóa, ngôn ngữ, xã hội riêng biệt của Australia để thiết kế chương trình DH tích hợp hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ở bậc phổ thông. Với những thành tựu của DH tích hợp tại Australia, có thể tham khảo để xây dựng mô hình DH tích hợp phù hợp và hiệu quả đối với nền giáo dục Việt Nam (Todd, R. J , 1995) Tại Hàn Quốc: hệ thống GDPT theo mô hình 6-3-3, tức là 6 năm Tiểu học, 3 năm Trung học cơ sở, và 3 năm Trung học phổ thông.
Trong chương trình GDPT của Hàn Quốc vấn đề tích hợp được thể hiện rõ nhất ở giai đoạn GD cơ bản, bao gồm chương trình Tiểu học và Trung học cơ sở. Với chương trình Tiểu học, các nội dung tích hợp được thực hiện cao độ và đậm đặc ở lớp 1 và 2 với các nội dung như: Chúng ta là lớp Một, cuộc sống dễ chịu, cuộc sống thông minh và cuộc sống kỷ luật. Từ lớp 3 đến lớp 10, hết giai đoạn GD cơ bản, các nội dung tích hợp thể hiện rõ 2 môn: Khoa học (Science) và Tìm hiểu xã hội (Social 7 study). Chương trình GD của Hàn Quốc được đổi mới khá thường xuyên, từ năm 1955 - 2009 đã thay đổi 9 lần.
Tuy nhiên, ngày 23 tháng 9 năm 2015, Bộ GD Hàn Quốc đã thông qua “Hướng dẫn quốc gia về chương trình giảng dạy quốc gia sửa đổi năm 2015”. Chương trình giảng dạy quốc gia mới sẽ được thực hiện đầy đủ vào năm 2020 và mục tiêu chính của chương trình giảng dạy mới là một “người học sáng tạo và tích hợp”. Trong khi hệ thống GD Hàn Quốc đã tập trung hơn vào việc cung cấp kiến thức chuẩn, tầm nhìn mới tìm cách thúc đẩy sự linh hoạt và sáng tạo về cách học sinh giải quyết những thách thức mới của thế kỷ (Viện nghiên cứu giáo dục, 2014). Tại Malayxia: Chương trình Tiểu học ở Malayxia được gọi là: "The intergrated curriculumfor Primary school" (Chương trình giảng dạy tích hợp cho trường Tiểu học) do Bộ GD&ĐT Malayxia công bố lần đầu năm 1997.
Chương trình đã đưa ra một số định hướng tích hợp như sau: Tích hợp nhiều kĩ năng trong một môn học; Tích hợp nhiều kĩ năng trong một số môn học; Tích hợp các chuẩn mực đạo đức hoặc nghề nghiệp qua các môn học; Tích hợp chương trình chính khóa với ngoại khóa; Tích hợp kiến thức và thực tiễn; Tích hợp kinh nghiệm quá khứ và những kinh nghiệm mới tiếp thu được của học sinh (Bộ Giáo dục và Đào tạo , 2005). Các công trình nghiên cứu ở trong nước Ở Việt Nam, từ thập niên 90 của thế kỷ XX trở lại đây, vấn đề xây dựng môn học tích hợp với những mức độ khác nhau mới thực sự được tập trung nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng vào nhà trường phổ thông, chủ yếu ở bậc Tiểu học và Trung học sơ sở. Trước đó, tinh thần giảng dạy tích hợp chỉ mới được thực hiện ở những mức độ thấp như liên hệ, phối hợp các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học hay phân môn khác nhau để giải quyết một vấn đề giảng dạy. Cách tiếp cận tích hợp trong việc xây dựng chương trình GDPT ở nước ta được bắt đầu từ cuộc cải cách GD lần thứ 3 (năm 1979).
Điển hình cho cách tiếp cận trên là lần đầu tiên trong chương trình, các kiến thức về khoa học với tên gọi là Tự nhiên và Xã hội được học từ lớp 1 đến lớp 5. Môn học Tự nhiên và Xã hội trong chương trình cải cách giai đoạn I được cấu trúc gồm 7 chủ đề: Gia đình, 8 Trường học, Quê hương, Thực vật, Động vật, Cơ thể người, Bầu trời và Trái đất. Giai đoạn II gồm 3 phân môn: Khoa học, Địa lí và Lịch sử. Phân môn Khoa học gồm các kiến thức thuộc các khoa học tự nhiên như: Sinh học, Vật lí, Hóa học, Địa lí đại cương.
Như vậy, trong chương trình cải cách, tích hợp chủ yếu thực hiện ở giai đoạn I và phân môn Khoa học ở giai đoạn II, còn các phân môn Địa lí và Lịch sử vẫn tồn tại một cách độc lập (Nguyễn Đăng Minh Phúc , 2013) Chương trình Tiểu học từ năm 2000 đã hình thành các môn học tích hợp: Tự nhiên - Xã hội (1991-1996); tích hợp môn Sức khỏe với môn Tự nhiên- xã hội và môn Khoa học (2001); tích hợp Mỹ thuật với Kỹ thuật thành môn Nghệ thuật.