Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC SINH VIÊN TRONG TRƯỜNG CAO ĐẲNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề quản lý công tác sinh viên 1. Những nghiên cứu về công tác sinh viên Khi xã hội ngày càng phát triển và xã hội loài người chuyển mình sang nền kinh tế cao hơn. Các quốc gia trên thế giới đều coi trọng phát triển sự nghiệp giáo dục để đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội.
Do đó, bên cạnh những cải cách về mục tiêu, chương trình, chất lượng đào tạo. Nhiều tác giả còn chú trọng vào công tác quản lý giáo dục, đặc biệt là quản lý người học để tạo nên một hệ thống giáo dục chất lượng và hiệu quả. Người đi đầu trong đổi mới quản lý người học để tạo nên một nền giáo dục bình đẳng là J.P Varela, ông kịch liệt phê pháp hệ thống trường học và vấn đề quản lý người học, ông cho rằng: “Giải pháp duy nhất để đào tạo thế hệ trẻ là trường học, đó là nơi dạy chúng cách tôn trọng pháp luật, nhận thức về cái đúng, cái sai, về đức hạnh và danh dự” [26, tr64].P Varela chú trọng đến công tác giáo dục pháp luật để tạo ra trật tự an toàn xã hội, phòng chống tội phạm và các tệ nạn xã hội. Ông đặc biệt nhấn mạnh đến công tác sinh viên ở các trường Đại học, từ đây một số sinh viên Đại học đã thành lập các câu lạc bộ Universitario, dẫn đến thành lập các tổ chức quản lý và điều hành hoạt động của sinh viên.
Trong bản “Tuyên ngôn về giáo dục Đại học thế giới”, UNESCO đã kêu gọi các quốc gia cùng chung tay hành động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Đại học. Hệ thống giáo dục này cần phải đáp ứng các nhu cầu cá nhân cơ bản của sinh viên thông qua việc cung cấp các chương trình và dịch vụ toàn diện cho sinh viên. Công tác sinh viên phải được thực hiện một cách hiệu quả để tạo điều kiện thuận lợi cho các sinh viên tập trung nhiều hơn vào việc học tập cũng như việc phát triển bản thân về nhận thức lẫn tư tưởng, tình cảm. Công tác sinh viên góp phần nâng cao kết quả học tập của sinh viên trong các nhà trường.
UNESCO đặc biệt coi trọng việc lấy sinh viên làm trung tâm của các hoạt động GD&ĐT bằng cách khuyến khích sinh viên tích cực trong học tập đồng thời 5 chú trọng phát triển các kỹ năng cá nhân, kỹ năng xã hội, nâng cao nhận thức và văn hóa của sinh viên. Quan điểm chung của UNECO đối với công tác sinh viên là: Giúp sinh viên tích lũy được kinh nghiệm học tập toàn diện và chất lượng; Được tiếp cận một nền giáo dục tiên tiến, được rèn luyện kỹ năng nhằm nâng cao tay nghề, tăng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp và có việc làm; Giáo dục sinh viên trở thành những công dân có trách nhiệm đối với xã hội [25]. Trong bài nghiên cứu: “Công tác sinh viên ở một số nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong đào tạo theo học chế tín chỉ” [18], tác giả Nguyễn Trung Luân chỉ rõ: Công tác sinh viên của các trường Đại học ở Mỹ và các nước phát triển đang được thực hiện theo các tiêu chuẩn chuyên nghiệp. Hiện nay đã có nhiều hiệp hội, tổ chức quy tụ các chuyên gia, những người làm công tác sinh viên và dịch vụ sinh viên chuyên nghiệp như: Hiệp hội các nhà quản lý công tác sinh viên quốc gia Mỹ (NASPA), Hiệp hội các nhà quản lý trong lĩnh vực dịch vụ sinh viên (AMOSSHE), Hiệp hội các tổ chức dịch vụ sinh viên trong trường Đại học, Cao đẳng (CACUSS), Hiệp hội các tổ chức sinh viên của Đức (DSW).
Các tổ chức này đã đưa ra nhiều khuyến nghị, hướng dẫn rõ ràng về các tiêu chuẩn công tác và dịch vụ sinh viên chuyên nghiệp, đồng thời kết nối, chia sẻ kinh nghiệm giữa những người làm công tác sinh viên trên toàn thế giới. Tác giả Nguyễn Trung Luân chỉ rõ: Công tác sinh viên ở các trường Đại học, Cao đẳng ở Trung Quốc có nhiều đặc điểm tương đồng với Việt Nam về nội dung và phương pháp thực hiện. Công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng Tiểu Bình làm cơ sở tư tưởng chủ đạo được các nhà trường triển khai toàn diện và được đặt là vấn đề then chốt trong việc đào tạo, phát triển toàn diện sinh viên do Đảng ủy nhà trường trực tiếp phụ trách. Quản lý công tác sinh viên ở các trường Đại học, Cao đẳng Trung Quốc đều hướng đến ba mục tiêu: Duy trì sự ổn định trong sinh viên để đảm bảo các hoạt động phát triển nhà trường; Tạo mọi điều kiện cho sự phát triển của sinh viên cùng với sự phát triển của nhà trường; Làm tốt các khâu dịch vụ liên quan đến sinh viên, mọi sinh viên được hài lòng với dịch vụ giáo dục nhà trường [18].
Trong những năm gần đây, công tác sinh viên của các trường Đại học, Cao đẳng ở Việt Nam đã dần được tăng cường, chuẩn hóa về nội dung, phương 6 pháp thực hiện. Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay các trường chuyển đổi mạnh mẽ từ việc đào tạo theo niên chế sang đào tạo theo tín chỉ. Từ năm 2006 đến nay, Bộ GD&ĐT đã ban hành trên 20 văn bản quy phạm pháp luật quy định về nội dung, biện pháp thực hiện công tác sinh viên. Đây là hành lang pháp lý quan trọng để các trường tổ chức thực hiện công tác sinh viên hiệu quả.
Hiện nay có nhiều công trình nghiên cứu về công tác sinh viên ở các trường Đại học, Cao đẳng ở trong nước như: Tác giả Lê Mỹ Phương và Nguyễn Thanh Hùng nghiên cứu: “Thực trạng công tác sinh viên tại trường Đại học Sư phạm Huế” [20]. Trong bài nghiên cứu, tác giả đã chỉ rõ những nội dung, phương pháp và hình thức quản lý công tác sinh viên, đánh giá thực trạng công tác sinh viên tại nhà trường và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác sinh viên trong trường Đại học Sư phạm Huế. Tác giả Nguyễn Huy Nho nghiên cứu: “Giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác sinh viên hướng tới đào tạo đạt chuẩn đầu ra” [19]. Trong nghiên cứu của mình, tác giả đã phân tích và làm rõ thực trạng công tác sinh viên tại các trường Đại học, Cao đẳng.
Chỉ rõ mối quan hệ giữa công tác sinh viên và chất lượng đào tạo của nhà trường, đặc biệt là chất lượng đào tạo theo chuẩn đầu ra. Tác giả đã đề xuất các biện pháp phù hợp đối với công tác sinh viên của các nhà trường hướng tới nâng cao hiệu quả đào tạo đáp ứng yêu cầu xã hội theo chuẩn đầu ra của các trường Đại học, Cao đẳng. Như vậy, nghiên cứu về công tác sinh viên trong các trường Đại học, Cao đẳng trên thế giới và ở Việt Nam đã được nhiều tổ chức, cá nhân quan tâm, các tác giả đã đề cập đến nhiều nội dung nghiên cứu như: Bối cảnh nền giáo dục và yêu cầu đối với công tác sinh viên ở các trường Cao đẳng, Đại học; Các nội dung công tác sinh viên; Đề xuất các biện pháp tăng cường công tác sinh viên đáp ứng yêu cầu giáo dục Đại học. Trong xu thế phát triển giáo dục Đại học, Cao đẳng ở Việt Nam hiện nay, đứng trước nhiều thời cơ và thách thức đối với hệ thống giáo dục, vấn đề công tác sinh viên cần được nghiên cứu chuyên biệt để có những bước đổi mới tích cực và hiệu quả là yêu cầu đối với các nhà trường.
Những nghiên cứu về quản lý công tác sinh viên J. Vasconcelos là hiệu trưởng của một trường Đại học, ông luôn quan tâm đối với những nhu cầu to lớn của toàn xã hội đối với trách nhiệm của 7 trường Đại học. Thông qua các bài giảng và một loạt các sự kiện văn hóa, ông đã kêu gọi mọi người tham gia vào phong trào giáo dục cho người trưởng thành, ông chủ chương phát động một chiến dịch văn hóa với sự tham gia của đội ngũ giảng viên và sinh viên. Trong quá trình là Hiệu trưởng, ông đưa ra nhiều cải cách giáo dục Đại học, trong đó vấn đề quản lý công tác sinh viên, quan tâm đến đời sống, hoạt động học tập và rèn luyện của sinh viên được ông đề cao, nhằm thực hiện sứ mạng của trường Đại học trong công cuộc phục vụ đất nước.
Ông nói: “Tôi đến đây không phải làm việc cho trường Đại học mà để đòi hỏi trường Đại học phải phục vụ nhân dân” [26, tr269]. Trong những năm gần đây, quy mô các trường Đại học, Cao đẳng và quy mô đào tạo của các trường Đại học, Cao đẳng ở Việt Nam tăng lên nhiều so với trước đây. Trong công tác quản lý ở các trường Đại học, Cao đẳng để đạt mục đích nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu của xã hội thì ngoài việc quản lý hiệu quả các mặt về người dạy, nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất. thì không thể không quan tâm tới đối tượng người học.
Xung quanh vấn đề người học, có rất nhiều vấn đề cần quan tâm nghiên cứu, trong đó vấn đề quản lý người học trong quá trình học tập và sinh hoạt nội trú, ngoại trú là vấn đề được các ban ngành và các nhà trường chú trọng. Để thực hiện các văn bản quy định của Bộ GD&ĐT, trong những năm gần đây trong nước đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề quản lý công tác sinh viên như: Tác giả Bùi Sĩ Đức với nghiên cứu: “Các biện pháp quản lý sinh viên nội trú ở trường CĐSP Yên Bái” (năm 2007), luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục. Trên cơ sở đưa ra các vấn đề lý luận có liên quan, tác giả đã đánh giá thực trạng công tác quản lý sinh viên nội trú của trường CĐSP Yên Bái và đề xuất các biện pháp phù hợp nhằm quản lý công tác sinh viên tại nhà trường đạt hiệu quả. Tác giả Nguyễn Thanh Bình nghiên cứu đề tài: “Biện pháp quản lý sinh viên nội trú ở trường CĐSP Hòa Bình” (năm 2012), luận văn thạc sĩ Quản lý giáo dục.