CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ CÔNG CHỨC LÀM CÔNG TÁC ĐỐI NGOẠI 1. Công chức làm công tác đối ngoại 1.1 Một số khái niệm liên quan 1.1 Công chức Khái niệm công chức được hiểu khác nhau giữa các quốc gia do hệ thống thể chế chính trị, sự phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức bộ máy nhà nước, truyền thống văn hóa, lịch sử của từng quốc gia…Nhưng đều có đặc điểm chung là công dân của nước sở tại, được tuyển dụng qua thi tuyển hoặc xét tuyển, được bổ nhiệm vào 1 ngạch, một chức danh hoặc gắn với vị trí việc làm, được hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Do đặc thù của từng quốc gia nên quan niệm công chức ở các nước thường có điểm khác nhau. Có quốc gia công chức công chức là những người làm việc trong bộ máy nhà nước gồm cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị sự nghiệp hay các lực lượng vũ trang công an.
Có quốc gia chỉ giới hạn công chức trong phạm vi những người hoạt động quản lý nhà nước hoặc quản lý hành chính nhà nước. Một số nước có quan niệm rộng hơn, công chức bao gồm những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức có tính chất công quyền. Ở Pháp, Điều 2 Chương II Quy chế chung về công chức Nhà nước năm 1994 xác định: “Công chức là người được bổ nhiệm vào một công việc thường xuyên với thời gian làm việc trọn vẹn và được biên chế vào một ngạch trong thứ bậc của các cơ quan hành chính Nhà nước, các cơ quan ngoại biên hoặc các công sở Nhà nước” [15,tr. Trong những năm gần đây, một khái niệm khác được thừa nhận là: “Công chức bao gồm toàn bộ những người được Nhà nước hoặc cộng đồng lãnh thổ (công xã, tỉnh, vùng) bổ nhiệm vào làm việc thường xuyên trong một công sở hay công sở tự quản, kể cả các 7 Luan van bệnh viện và được biên chế vào một ngạch của nền hành chính công”.
Theo cách hiểu này, công chức Pháp gồm 3 loại: Công chức hành chính nhà nước, công chức trực thuộc cộng đồng lãnh thổ và công chức trực thuộc các công sở tự quản. Ở Anh, khái niệm công chức chỉ bao hàm những nhân viên công tác trong ngành hành chính [9,tr. Ở Hoa Kỳ, tất cả các nhân viên trong bộ máy hành chính của chính phủ đều được gọi chung là công chức, bao gồm những người được bổ nhiệm về chính trị (còn gọi là công chức chính trị), những người đứng đầu bộ máy độc lập và những quan chức của ngành hành chính. Quan hệ giữa Chính phủ và công chức là quan hệ giữa ông chủ và người làm thuê, ngoài việc điều chỉnh theo Luật hành chính, quan hệ này còn được điều chỉnh bằng hợp đồng dân sự [9,tr.
Riêng ở Việt Nam khái niệm về công chức đã nhiều lần thay đổi qua các thời kỳ lịch sử. Hiện nay, công chức được xác định theo khoản 2 và 3, điều 4 của Luật cán bộ, công chức năm 2008 như sau: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Ở cấp xã, công chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước [17,tr. 8 Luan van Chuyển sang thời kỳ đổi mới nước CHDCND Lào, khái niệm công chức được quy định theo Luật Cán bộ, Công chức số 74/QH ngày 18/12/2015 về cán bộ, công chức nước CHDCND Lào.
Điều 2 - Luật Cán bộ - công chức số 74/QH của Quốc hội Lào ban hành ngày 18/12/2015 quy định: Công chức là công dân Lào, được tuyển dụng làm việc, được bầu giữ chức vụ trong cơ quan tổ chức Đảng, Nhà Nước, Mặt trận xây dựng Tổ quốc và tổ chức quần chúng cấp trung ương và địa phương hoặc thường trực tại văn phòng đại diện của Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào ở nước ngoài và cơ quan tổ chức quốc tế, được hưởng chế độ lương và trợ cấp từ ngân sách nhà nước [42,tr. Quan niệm công chức của Lào được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tất cả những người làm việc trong bộ máy nhà nước (Đảng, Nhà nước, Mặt trận tổ quốc, tổ chức quần chúng cấp trung ương - địa phương, thường trực đại diện tại văn phòng đại diện của CHDCND Lào). Quan niệm trên bao gồm các đặc điểm chung sau đây: + Là công dân của nước CHDCND Lào. + Được tuyển dụng qua thi tuyển.
+ Được bổ nhiệm vào một ngạch hoặc một vị trí công việc + Được hưởng lương từ ngân sách [42,tr.2 Hoạt động đối ngoại Có rất nhiều quan niệm, cách hiểu khác nhau về đối ngoại. Theo từ điển tiếng Anh, thuật ngữ “foreign affairs” được sử dụng chỉ các công việc được thực hiện với phía ngoài hoặc cách giải thích khác công việc đối ngoại của một quốc gia với nước khác. Theo tác giả Đặng Thúy Lan đối ngoại là toàn bộ những chủ trương, chính sách mang tính quốc gia đối với các nước khác [12,tr. Trong lịch sử dân tộc của nước CHDCND Lào, đối ngoại trước kia được hiểu là những công việc giải quyết các mối bang giao với nước ngoài như là những công việc đi sứ, cống nạp, cầu viện.
9 Luan van Tuy nhiên, đối ngoại thường được hiểu là một trong hai chức năng cơ bản của Nhà nước, gồm toàn bộ những nhiệm vụ nhằm giữ vẹn toàn lãnh thổ quốc gia, tạo môi trường hòa bình, tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc đổi mới, đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Tuy nhiên, đối ngoại còn là vấn đề mang lại môi trường tốt cho việc phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị - an ninh, tăng cường tiềm lực quốc phòng, phát triển giáo dục và giao lưu văn hóa, tham gia hội nhập quốc tế. Còn nếu tiếp cận theo hướng đối ngoại là một trong những chức năng hoạt động của Nhà nước thì chức năng đối ngoại nhằm bảo vệ biên giới lãnh thổ và thực hiện các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội với các nhà nước khác vì lợi ích của giai cấp thống trị. Chức năng này lại càng đặc biệt quan trọng hơn vào ngày nay trong xu thế hội nhập khu vực và quốc tế việc mở rộng quan hệ đối ngoại và có tác động mạnh mẽ trở lại việc thực hiện các nhiệm vụ thuộc chức năng đối nội của mỗi Nhà nước.
Theo Hồ Chí Minh, đối ngoại là một bộ gồm hệ thống các quan điểm, nhận thức, luận cứ và nghệ thuật thực hiện được thể hiện trong tư duy lý luận và hoạt động thực tiễn quan hệ quốc tế, trong thực tế hoạt động ngoại giao và vận động quốc tế [25]. Chức năng của nhà nước là những hoạt động chủ yếu, thường xuyên, có tính ổn định tương đối, trực tiếp thể hiện bản chất, nhiệm vụ chiến lược, mục tiêu lâu dài của mỗi nhà nước. Căn cứ vào hai lĩnh vực quản lý khác nhau hết sức rộng lớn, bao trùm nhất của Nhà nước là đối nội và đối ngoại. Hai chức năng này có quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ, tác động lẫn nhau, trong đó chức năng đối nội giữ vai trò chủ đạo, quyết định đối với chức năng đối ngoại, chức năng đối ngoại sẽ xuất phát từ những yêu cầu của chức năng đối nội và nhằm phục vụ thực hiện chức năng đối nội hiệu quả.
Nói một cách khác, giữa hai 10 Luan van chức năng này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, bởi cả hai chức năng này đều xuất phát từ lợi ích giai cấp thống trị, chúng là hai mặt của một thể thống nhất, tính chất của chức năng đối nội quyết định tính chất của chức năng đối ngoại, ngược lại tính chất và những nhu cầu, chức năng đối ngoại có tác động mạnh mẽ trở lại chức năng đối nội. Làm tốt công tác đối ngoại có thể bổ trợ cho các chức năng đối nội, ngược lại làm tốt nhiệm vụ đối nội tạo những tiền đề quan trọng cho việc phát triển công tác đối ngoại đồng thời khai thác tốt nhất nhân tố quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc xây dựng đất nước, địa phương phát triển bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa trên tinh thần quán triệt và thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, rộng mở, đa phương hoá, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế trên tinh thần Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển và tiến bộ chung của nhân loại. Các chức năng của Nhà nước luôn luôn phát triển cùng với Nhà nước và xã hội. Sự biến đổi về số lượng và nội dung các chức năng phụ thuộc trước hết vào bản chất, nhiệm vụ, mục tiêu cơ bản của Nhà nước, cũng như khả năng, điều kiện của xã hội, hoàn cảnh trong nước và quốc tế.
Ở Lào, trong điều kiện đổi mới mà trước hết là đổi mới kinh tế, cơ chế quản lý kinh tế nên nội dung các chức năng đối nội, đối ngoại của nhà nước đã có những biến đổi sâu sắc cả về số lượng và chất lượng, nội dung, làm cho nhà nước thích ứng được với tình hình mới, phát triển năng động, sáng tạo hơn.3 Công chức làm công tác đối ngoại Trong bối cảnh mới, việc vận dụng tư tưởng “dĩ bất biến ứng vạn biến” vẫn là một yêu cầu quan trọng.