CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CỦA NHNN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 1. Cơ sở lý luận về quản lý của ngân hàng nhà nước đối với hoạt động cho vay tiêu dùng của các ngân hàng thương mại 1. Hoạt động cho vay tiêu dùng của các NHTM 1. Một số khái niệm * Khái niệm về Ngân hàng thương mại Theo Điều 4, Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 10/6/2010 (Chính phủ, 2017), “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”.
* Hoạt động cho vay Theo Điều 2 Thông tư 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của NHNNVN (NHNN Việt Nam, 2015) quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Tổ chức tín dụng cho vay là tổ chức tín dụng được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng, bao gồm: a) Ngân hàng thương mại; b) Ngân hàng hợp tác xã; c) Tổ chức tín dụng phi ngân hàng; d) Tổ chức tài chính vi mô; đ) Quỹ tín dụng nhân dân; e) Chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Cho vay phục vụ nhu cầu đời sống là việc tổ chức tín dụng cho vay đối với khách hàng là cá nhân để thanh toán các chi phí cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân đó, gia đình của cá nhân đó.” Luan van 6 * Cho vay tiêu dùng của NHTM Hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM được hiểu là hình thức NHTM tài trợ cho mục đích chi tiêu của cá nhân, hộ gia đình. Các khoản cho vay tiêu dùng là nguồn tài chính quan trọng giúp người tiêu dùng có thể trang trải các nhu cầu trong cuộc sống như nhà ở, phương tiện đi lại, tiện nghi sinh hoạt, học tập, du lịch, y tế… trước khi họ có đủ khả năng về tài chính để hưởng thụ.
Đối tượng cho vay tiêu dùng được chia ra thành các nhóm đối tượng, bao gồm: nhóm đối tượng có thu nhập thấp; nhóm đối tượng có thu nhập trung bình; nhóm đối tượng có thu nhập cao. Vai trò của hoạt động cho vay tiêu dùng Hiện nay, cho vay tiêu dùng không những là hình thức cho vay phổ biến của ngân hàng thương mại mà còn thể hiện rõ vai trò to lớn không chỉ đối với ngân hàng mà còn đối với nền kinh tế, đối với người tiêu dùng, nhà sản xuất. * Đối với người tiêu dùng Cuộc sống của con người không ngừng được nâng cao làm cho nhu cầu của con người về hàng hóa tiêu dùng không dừng lại ở những mặt hàng giản đơn. Ngày nay nhu cầu của con người về những hàng hóa xa xỉ như ô tô, nhà cửa, du lịch.
Điều này đặt ra cho con người nhu cầu về nguồn tài chính đủ lớn để đáp ứng cho tất cả các nhu cầu trên. Có thể nói, chỉ có nguồn tài trợ từ ngân hàng cho người tiêu dùng thông qua hoạt động cho vay tiêu dùng mới đáp ứng được những yêu cầu trên của người tiêu dùng. Hoạt động cho vay tiêu dùng cũng góp phần nâng cao khả năng tiếp cận tài chính cho người dân, mang lại cơ hội sử dụng dịch vụ tài chính cho những người có thu nhập trung bình thấp, bởi các đối tượng này thường bị các ngân hàng thương mại truyền thống từ chối cho vay do khó chứng minh khả năng trả nợ. Hoạt động cho vay tiêu dùng cũng góp phần gia tăng sự hiểu biết về tài chính cho người dân, từ đó giúp họ quản lý tài chính cá nhân tốt hơn, tạo nền tảng sẵn sàng sử dụng các dịch vụ ngân hàng khác để đáp ứng nhu cầu tài chính của mình một cách tối ưu.
Luan van 7 Hơn nữa, người dân đi vay tiêu dùng hợp lý, có kế hoạch tài chính lành mạnh sẽ quản lý được các biến động của thu nhập cá nhân, hợp lý hóa chi tiêu, theo đó góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của bản thân và gia đình. Mặt khác, hình thức tín dụng này còn làm tăng sự cạnh tranh của các nhà sản xuất với nhau, làm cho họ phải chú trọng hơn đến chủng loại hàng hóa, mẫu mã, chất lượng và cả giá cả của hàng hóa. Tất cả các điều này đều đem lại lợi ích cho người tiêu dùng. Và nhất là hoạt động cho vay tiêu dùng góp phần thu hẹp các hoạt động cho vay phi chính thức, giúp người dân có nhu cầu vay tiêu dùng không phải tìm đến các loại hình cho vay nặng lãi, “tín dụng đen” có lãi suất quá cao, qua đó tránh được rủi ro.
* Đối với nhà sản xuất Các doanh nghiệp sản xuất luôn muốn tối đa hóa lợi nhuận thu được, do vậy họ luôn tìm mọi cách để tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ sản xuất ra. Điều này phụ thuộc hoàn toàn vào nhu cầu tiêu thụ hàng hóa của dân cư. Hiện nay nhu cầu về hàng hóa, dịch vụ của người tiêu dùng không ngừng tăng, nhưng nó lại khó có thể được thoả mãn bằng nguồn tài chính hiện có của khách hàng. Hàng hóa không thể xếp hết vào kho chờ khi khách hàng có đủ điều kiện về tài chính được.
Và nguồn tài chính từ ngân hàng tài trợ là một giải pháp tối ưu. Như vậy, hoạt động CVTD của ngân hàng giúp giải quyết được sự ùn tắc trong việc tiêu thụ hàng hóa. Nguồn tín dụng này cũng giúp cho doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, tối đa hóa lợi nhuận cho doanh nghiệp. * Đối với các NHTM Với hoạt động chủ yếu là nhận tiền gửi trách nhiệm hoàn trả và sử dụng tiền gửi đó để cho vay kiếm lời, các NHTM cần nỗ lực huy động vốn, bên cạnh đó phải khai thác thị trường tín dụng một cách triệt để, nghĩa là tìm cách để đảm bảo khả năng đáp ứng và trên cơ sở đó thỏa mãn tốt nhất, nhiều nhất các nhu cầu về cho vay của nền kinh tế.
Vì vậy, sẽ là sai lầm và thiếu sót nếu bỏ qua thị trường CVTD mà tại đó quy mô của một số nhu cầu nhỏ nhưng số lượng nhu cầu về cho vay xét theo lượng khách hàng tiềm năng và theo sự đa dạng của nhu cầu tiêu Luan van 8 dùng lại vô cùng lớn. Hoạt động CVTD giúp ngân hàng mở rộng quan hệ với khách hàng, từ đó làm tăng khả năng huy động các loại tiền gửi hay các sản phẩm đi kèm khác cho ngân hàng. Bên cạnh đó, trên thực tế, rủi ro đối với hoạt động CVTD thường rất nhỏ, và việc cho vay cá nhân so với cho vay đối với khách hàng là doanh nghiệp đơn giản hơn rất nhiều. Trong khi đó, nguồn thu của ngân hàng thông qua hoạt động CVTD là đáng kể do lãi suất tín dụng tiêu dùng hấp dẫn, đặc biệt là lãi suất thực cho vay trả góp rất cao, điều này khiến CVTD chiếm tỷ trọng không nhỏ trong cơ cấu lợi nhuận của ngân hàng.
Hơn nữa, xu hướng hoạt động của các NHTM là phát triển đa năng tổng hợp, luôn tìm cách mở rộng các nghiệp vụ cũng như đưa ra các sản phẩm mới. Việc thực hiện và phát triển hoạt động CVTD vừa mở rộng được khách hàng cho vay, tận dụng được nguồn vốn huy động một cách hiệu quả, vừa đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ ngân hàng. Từ đó, ngân hàng tăng được sức mạnh trong cạnh tranh đồng thời tạo được những nét đặc trưng hấp dẫn riêng. Ngoài ra, hoạt động CVTD còn giúp cho đội ngũ nhân viên ngân hàng hoàn thiện kiến thức nghiệp vụ, và kỹ năng giao tiếp với khách hàng từ đó có thể làm tăng uy tín và hình ảnh của ngân hàng.
* Đối với nền kinh tế - xã hội Sự sung túc của một nền kinh tế được thể hiện rất rõ qua mức cầu về hàng hóa tiêu dùng của dân cư, chính là số lượng và mức độ của các nhu cầu có khả năng thanh toán về các mặt hàng tiêu dùng khác nhau. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các sản phẩm dịch vụ tiêu dùng ngày càng trở nên phong phú, đa dạng, phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng. Tuy nhiên với mức thu nhập như hiện nay, phần lớn người tiêu dùng không thể chi trả cho tất cả các nhu cầu mua sắm cùng lúc, đặc biệt là những vật dụng đắt tiền. Với các gói vay tiêu dùng, người tiêu dùng có thể vay được tiền từ ngân hàng để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng ngay trong hiện tại.
Hoạt động cho vay tiêu dùng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế. Nó được thể hiện qua một số khía cạnh như: Luan van 9 Một là: Bằng cách hỗ trợ người tiêu dùng chi tiêu hiện tại nhưng chi trả trong tương lai, hoạt động cho vay tiêu dùng là một công cụ quan trọng kích cầu tiêu dùng, tạo thêm các cơ hội việc làm, làm gia tăng nhu cầu về hàng hóa dịch vụ trong dân cư, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế của quốc gia. Đồng thời, với sản phẩm CVTD, chất lượng cuộc sống của dân cư cũng được cải thiện và dần nâng cao. Hai là: Để đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng ngày một tăng lên, các nhà máy mở rộng sản xuất tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng về mẫu mã và chủng loại.
Đồng thời cũng tạo ra nhiêu công ăn việc làm cho người lao động, tăng thu nhập cho người dân, đời sống của dân cư được nâng cao. Ba là: hoạt động CVTD góp phần làm tăng tốc độ luân chuyển hàng hóa, dịch vụ, giúp cho các doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đời sống người dân được cải thiện, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước. Đặc điểm hoạt động cho vay tiêu dùng Hoạt động cho vay tiêu dùng mặc dù thể hiện ở các hình thức khác nhau nhưng đều có chung các đặc điểm sau: +) Quy mô các khoản vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn Đặc điểm này xuất phát từ đối tượng của hoạt động cho vay tiêu dùng là cá nhân và hộ gia đình. Họ thường vay để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng khi mà tích luỹ chưa đủ khả năng chi trả.