Chương 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DUỠNG năng Lực TÓ CHÚC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRUỒNG TIẾU HỌC • THEO HƯỚNG HUY ĐỘNG • CÁC NGUỒN Lực TRONG CỘNG ĐỒNG 1. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Đội ngũ giáo viên ở các trường tiểu học * Trường tiêu học trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, theo Điều lệ trường tiểu học quy định: “Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông cùa hệ thống giáo dục quốc dân, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng” [4, tr. Trường tiểu học hướng đến thực hiện mục tiêu chung của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuấn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đồng thời, trường tiểu học còn thực hiện mục tiêu riêng của cấp tiểu học là nhằm giúp học sinh hỉnh thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở. * Giáo viên, Theo từ điển Tiếng Việt: ’’Người làm công tác có chức vụ trong một cơ quan, một tố chức, phân biệt với người không có chức vụ” [26, tr. Có thể hiểu theo nghĩa chung nhất: Giáo viên bao gồm tất cả nhừng người tham gia vào hệ thống quản lý và hình thành chức năng nhất định, họ không tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất. Giáo viên được chia ra thành nhiều cấp bậc khác nhau: Giáo viên cấp Trung ương, giáo viên cấp địa phương, giáo viên cấp cơ sở.
Như vậy, giáo viên là những người có phẩm chất, năng lực phù hợp theo yêu cầu của khung năng lực; có chức vụ trong tổ chức được cấp trên ra quyết định bổ nhiệm; là những người có vai trò tác 11 động chỉ đạo, lãnh đạo, ra lệnh, kiếm tra đối tượng quản lý nhằm thực hiện các mục tiêu của tổ chức. Giáo viên có thể là cấp trưởng hoặc cấp phó cùa một tổ chức được cơ quan cấp trên bổ nhiệm bằng quyết định hành chính Nhà nước, cấp phó giúp việc cho cấp trưởng, chịu trách nhiệm trước cấp trưởng và chịu trách nhiệm trước pháp luật về công việc được phân công. Giáo viên, từ cách hiểu về giáo viên nói chung đề chúng ta hiểu về cán bộ QLGD, đây là những người tham gia vào hệ thống quản lý giáo dục ở các mức độ khác nhau. Có thể phân chia thành hai loại như sau: Loại thứ nhất: theo phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục sẽ có cán bộ QLGD cùa các cấp (từ cơ quan Bộ, ngang Bộ tới Phòng GD&ĐT các thành phố, thị, thành phố).
Đây là đội ngũ cán bộ QLGD trực tiếp quản lý, chỉ đạo, điều hành và hoạch định các chính sách về GD&ĐT. Loại thứ hai: theo phân cấp QLGD nhà trường thì có giáo viên trường học là đội ngũ giáo viên điều hành, thực hiện quá trình giáo dục tại các trường học, các cơ sở giáo dục. Giáo viên được đề cập trong luận văn là giáo viên nhà trường tiếu học bao gồm: Hiệu trưởng và phó Hiệu trưởng trường tiều học. * Đội ngũ giáo viền ở các trường tiêu học Từ nhừng phân tích ở trên, chúng tôi đưa ra quan niệm như sau: Giáo viên ớ các trường tiểu học là những người có phâm chất, năng lực phù hợp theo yêu cầu của khung năng lực giảo viên; là người đứng đầu nhà trường được cấp trên ra quyết định bô nhiệm, bao gồm Hiệu trưởng và phó Hiệu trưởng có vai trò tác động chỉ đạo, lãnh đạo, ra lệnh, kiêm tra đối tượng quản lỷ nhằm thực hiện có hiệu quả các mục tiêu của nhà trường.
* Hiệu trưởng trường tiêu học là người chịu trách nhiệm tố chức, quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường. Hiệu trưởng do Trưởng phòng GD&ĐT bồ nhiệm đối với trường tiểu học công lập, công nhận đối với trường tiều học tư thục theo quy trình bổ nhiệm hoặc công nhận Hiệu trường của cấp có thẩm quyền. Người được bố nhiệm hoặc công nhận làm Hiệu trưởng trường tiểu học phải đạt chuẩn hiệu trưởng trường tiểu học. 12 Nhiệm kỳ của Hiệu trưởng trường tiêu học là 5 năm.
Sau 5 năm, Hiệu trưởng được đánh giá và có thể được bổ nhiệm lại hoặc công nhận lại. Đối với trường tiểu học công lập, Hiệu trưởng được quản lý một trường tiểu học không quá hai nhiệm kỳ. Mỗi Hiệu trưởng chỉ được giao quản lý một trường tiểu học. Sau mồi năm học, mỗi nhiệm kỳ công tác, Hiệu trưởng trường tiểu học được cán bộ, giáo viên trong trường và cấp có thâm quyền đánh giá về công tác quản lý các hoạt động và chất lượng giáo dục của nhà trường theo quy định.
- Nhiệm vụ và quyền hạn của Hiệu trưởng: + Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; lập kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, giáo dục; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền; + Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; + Phân công, quàn lý, đánh giá, xếp loại; tham gia quá trình tuyển dụng, thuyên chuyển; khen thưởng, thi hành kỷ luật đối với giáo viên, nhân viên theo quy định; + Quản lý hành chính; quản lý và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài chính, tài sản của nhà trường; + Quản lý học sinh và tố chức các hoạt động giáo dục của nhà trường; tiếp nhận, giới thiệu học sinh chuyến trường; quyết định khen thưởng, kỷ luật, phê duyệt kết quả đánh giá, xếp loại, danh sách học sinh lên lóp, ở lại lớp; tổ chức kiểm tra, xác nhận việc hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và các đối tượng khác trên địa bàn trường phụ trách; + Dự các lớp bồi dưỡng về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ quản lý; tham gia giảng dạy bình quân 2 tiết trong một tuần; được hưởng chế độ phụ cấp và các chính sách ưu đãi theo quy định; + Thực hiện quy chế dân chủ cơ sở và tạo điều kiện cho các tồ chức chính trị - xã hội trong nhà trường hoạt động nhằm nâng cao chất lượng giáo dục; + Thực hiện xã hội hoá giáo dục, phối họp tổ chức, huy động các lực lượng xã hội cùng tham gia hoạt động giáo dục, phát huy vai trò của nhà trường đối với cộng đồng. 13 * Phỏ Hiệu trưởng trường tiêu học, là người giúp việc cho Hiệu trưởng và chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng, do Trưởng phòng GD&ĐT bổ nhiệm đối với trường công lập, công nhận đối với trường tư thục theo quy trình bố nhiệm hoặc công nhận phó Hiệu trưởng của cấp có thẩm quyền. Mỗi trường tiểu học có từ 1 đến 2 phó Hiệu trưởng, trường hợp đặc biệt có thể được bố nhiệm hoặc công nhận thêm. Người được bố nhiệm hoặc công nhận làm phó Hiệu trưởng trường tiểu học phải đạt mức cao của chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiếu học, có năng lực đảm nhiệm các nhiệm vụ do Hiệu trưởng phân công.
- Nhiệm vụ và quyền hạn của phó Hiệu trưởng: + Chịu trách nhiệm điều hành công việc do Hiệu trưởng phân công; + Điều hành hoạt động của nhà trường khi được Hiệu trưởng uỷ quyền; + Dự các lớp bồi dưỡng về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ quản lý; tham gia giảng dạy bình quân 4 tiết trong một tuần; được hưởng chế độ phụ Cấp và các chính sách ưu đãi theo quy định. Như vậy, giáo viên trường tiểu học có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng. Họ là hạt nhân lãnh đạo, quản lý và tố chức thực hiện các chủ trương đường lối, chính sách của Đảng và Pháp luật của Nhà nước về giáo dục. Đây cũng là nhân tố quyết định hiệu quả thực hiện mục tiêu, chương trình giáo dục tiểu học do Bộ, Sờ GD&ĐT quy định.
Các khái niệm liên quan đến công tác bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khỏa cho giáo viên ở các trường tiếu học theo hướng theo hướng huy động các nguồn lực trong cộng đồng 1. Năng lực tô chức hoạt động ngoại khóa * Năng lực Thuật ngữ năng lực có nguồn gốc tiếng La Tinh “competentia”, có nghĩa là “gặp gỡ”. Ngày nay thuật ngữ năng lực được hiểu nhiều nghĩa khác nhau. Trong tiếng Anh có hai từ chủ yếu chỉ năng lực: ability (dùng để chỉ năng lực theo nghĩa tâm lý học, là chức năng tâm lý, có thế cho phép cá nhân thực hiện hoạt động) và competence (chỉ năng lực theo nghĩa thực hiện được công việc thực sự).
Theo Từ điển Tiếng Việt: “Năng lực là đặc điểm của cá nhân thể hiện mức 14 độ thông thạo - tức là có thế thực hiện một cách thành thục và chác chắn - một hay một số dạng hoạt động nào đó. Năng lực gắn liền với những phẩm chất về trí nhớ, tính nhạy cảm, chí tuệ, tính cách của cá nhân” [26, tr. Từ điển Giáo dục học: “Nàng lực là khả nàng được hình thành hoặc được phát triển, cho phép con người đạt thành công trong một hoạt động thê lực, trí lực hoặc nghề nghiệp” [13, tr 43J. Năng lực gắn liền với phẩm chất tâm lý, phẩm chất trí tuệ, phẩm chất ý chí, phẩm chất sức khỏe, thể chất và tâm trí của con người.
Năng lực có thể được phát triển trên cơ sở năng khiếu, song không phải là bẩm sinh mà là kết quả hoạt động của con người và kết quả phát triển của xã hội (đời sống xã hội, sự giáo dục và rèn luyện, hoạt động của cá nhân). Nàng lực cao đạt được những thành tựu hoàn thiện, xuất sắc, mới mẻ, có ý nghĩa xã hội là tài năng. Tài năng đặc biệt làm nên kỳ tích trong hoạt động sáng tạo, vượt lên trên mức bình thường gọi là thiên tài. Từ nghiên cứu và kế thừa những quan niệm khác nhau về năng lực, trong đề tài này chúng tôi cho rằng: Năng lực là những khả năng của moi người được phảt trỉên và hiện thực hóa trong các hoạt động, thê hiện một cách thành thục, linh hoạt, sảng tạo, phù hợp với những yêu cầu của hoạt động và đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao nhất.
Kĩ năng tô chức hoạt động ngoại khóa'.