CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU VỊ TRÍ VIỆC LÀM CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những công trình nghiên cứu về vấn đề quản lý bồi dưỡng chuyên môn. Bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của cơ sở giáo dục.
Mục đích chủ yếu của bồi dưỡng giáo viên là nâng cao trình độ, nghề nghiệp sư phạm cho người giáo viên. Trong những năm qua có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới bồi dưỡng quản lý bồi dưỡng giáo viên. Đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng: Theo Chang, Downes, giáo viên tất cả các cấp học được phân loại đối tượng theo thâm niên công tác; phân loại theo môn học và cấp học giảng dạy; phân loại theo nhu cầu: bồi dưỡng cơ bản, bồi dưỡng nâng cao; BDGV có năng lực trình độ hạn chế và BDGV giỏi, giáo viên tư vấn… [26]. - Mục tiêu, nội dung và hình thức bồi dưỡng: Mục tiêu bồi dưỡng được xác định là để tạo ra các giáo viên dạy học có hiệu quả.
Chang, Downes, Gabršček và Roeders chỉ rõ, giáo viên cần được bồi dưỡng để nâng cao thành tích học tập của học sinh, phát triển các năng lực của các em như: tăng cường các kĩ năng giải quyết vấn đề, phát triển tư duy phê phán, năng lực khám phá sáng tạo, khả năng độc lập và học tập hợp tác. Giáo viên được huấn luyện để xác định rõ ràng các mục tiêu dạy học, hướng dẫn học sinh sử dụng các nguồn tư liệu dạy học khác nhau, hỗ trợ học sinh khám phá bài học tùy thuộc vào đặc điểm học tập cá nhân của từng em [26]. 7 Các nội dung bồi dưỡng cho giáo viên bao gồm: Bồi dưỡng mở rộng, cập nhật kiến thức chuyên môn môn học, các phương pháp, kĩ thuật dạy học, quản lý lớp học, năng lực lãnh đạo dạy học, quản lý thời gian có hiệu quả. Calhoun cho rằng nội dung quản lý thời gian có hiệu quả bao gồm: đặt mục tiêu, xác định mục tiêu ưu tiên, lập danh sách công việc và phân bổ thời gian thực hiện, tổ chức, sắp xếp nơi làm việc; giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tế [25].
Greenberg, Putman và Walsh cho rằng, bồi dưỡng cho giáo viên các kĩ năng quản lý lớp học là hết sức cần thiết, đặc biệt đối với giáo viên mới ra trường [23]. Theo Gabršček, Roeder, P. với các giáo viên mới ra trường thì cần cung cấp, mở rộng thêm kiến thức và kĩ năng dạy học, đặc biệt trong lĩnh vực sư phạm, tâm lí, PPDH và đánh giá kết quả học tập của học sinh [ 27]. Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bất cứ hoàn cảnh nào dù khó khăn đến đâu, ngành giáo dục cũng tìm mọi biện pháp mở trường, lớp (dài hạn, ngắn hạn, cấp tốc, tập trung, phân tán, nhóm nhỏ .) để đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ” [2, tr.
Tác giả Nghiêm Đình Vỹ, Nguyễn Khắc Hưng đã nghiên cứu và khắng định: “Thầy giáo là yếu tố quyết định hàng đầu đối với chất lượng giáo dục, do đó muốn phát triển giáo dục thì trước hết và trên hết phải phát triển đội ngũ giáo viên cả về số lượng và chất lượng” [18, tr. Tác giả Hồ Phương Lan đã nêu lên những yêu cầu xây dựng, phát triển và bồi dưỡng đội ngũ, việc tăng cường quản lý xây dựng, phát triển và bồi dưỡng đội ngũ này trong các nhà tnrờng [22 ]. Thứ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo Nguyễn Vinh Hiển với bài viết “Đào tạo phát triển nguồn nhân lực giáo dục mầm non đáp ứng công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” trong tạp chí Giáo dục số 365 - 2015 nhấn mạnh: Bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới là nhiệm vụ then chốt trước mắt cũng như lâu dài trong toàn ngành nói chung [13, tr.11], 8 Tác giả Nguyễn Thị Tuyết Hạnh đã nhấn mạnh: “Chuẩn bị cho giáo viên những kiến thức, kĩ năng cơ bản trên cơ sở hiểu và triển khai được các chuẩn quốc gia và khu vực trong công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên ” [9, tr. Bên cạnh đó, cũng đã có nhiều luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục, tạp chí khoa học đã nghiên cứu, đề cập, đưa ra những biện pháp, khía cạch khác nhau về bồi dưỡng đội ngũ giáo viên ở các trường.
Tùy từng điều kiện thực tế của các nhà trường việc sử dụng các giải pháp bồi dưỡng, vận dụng lý luận sẽ có sự khác nhau. Có một số luận văn viết về việc bồi dưỡng giáo viên như: Tác giả Nguyễn Thị Thùy (2018) đã phân tích thực trạng về nhận thức và thực trạng thực hiện các chức năng quản lý vào hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên mầm non. Tác giả đã đánh giá nhận xét về ưu nhược điểm của quản lý bồi dưỡng đội ngũ giáo viên mầm non. Tuy nhiên trong phạm vi bài viết tác giả chưa đưa ra các biện pháp để khắc phục hạn chế đó[23].
Tác giả Lê Quế Anh (2013), nghiên cứu: “Quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên mầm non theo chuẩn nghề nghiệp tại tỉnh Cao Bằng”, đã tổng thuật lại các khái niệm về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên, trên cơ sở đó tác giả phân tích đánh giá thực trạng theo tiếp cận nội dung và đề ra 4 biện pháp trong đó có biện pháp nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên về hoạt động bồi dưỡng đáp ứng chuẩn nghề nghiệp đây là biện pháp trọng tâm tác động đến các biện pháp khác[1]. Qua các công trình nghiên cứu nêu trên và thực tiễn cho thấy, quản lý hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên được nhiều nhà khoa học, quản lý và giáo viên quan tâm nghiên cứu. Tuy tiếp cận ở các giác độ khác nhau, song các công trình nghiên cứu đều tập trung vào hai mảng chính đó là nghiên cứu công tác quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên theo cấp học, ngành học và nghiên cứu quản lý hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên theo tìmg cơ sở giáo dục thuộc bậc, cấp, ngành học theo chuẩn nghề nghiệp bằng con 9 đường tổ chức các hoạt động đào tạo bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Qua đó, các công trình nghiên cứu cũng đã khẳng định vị trí, vai trò, sự cần thiết và một số biện pháp tiến hành công tác bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên tại các cơ sở giáo dục.2 Những công trình nghiên cứu về vấn đề bồi dưỡng chuyên môn đáp ứng yêu cầu vị trí việc làm Mc.Crea nhấn mạnh, BDGV thế kỉ 21 là bồi dưỡng các kĩ năng để giáo viên phát triển các năng lực của công dân thế kỉ 21 (năng lực sáng tạo, làm việc hợp tác, kĩ năng ICT (Informatiom Communication Technology), giải quyết vấn đề…), BDGV các hình thức, phương pháp dạy học mới: dạy học bằng dự án, dạy học kiến tạo, khám phá (theo hình thức nghiên cứu khoa học) và có sự liên thông giữa các môn học, liên thông với địa phương và cộng đồng nơi học sinh đang sinh sống và với thế giới bên ngoài, toàn cầu [45].
UNESCO (2008) nhận định: các phương tiện kĩ thuật mới đòi hỏi giáo viên giữ những vai trò mới và nhấn mạnh việc bồi dưỡng các kĩ năng ICT cho giáo viên. Việc áp dụng ICT trong dạy học để nâng cao thành tích học tập của học sinh phụ thuộc vào năng lực của giáo viên sử dụng ICT trong giảng dạy và giáo dục, tạo môi trường giao tiếp xã hội và học tập cộng tác trong lớp học, sử dụng các công cụ ICT để giải quyết các vấn đề có tính phức tạp trong cuộc sống thực và phát triển các kĩ năng ICT cho học sinh để các em áp dụng vào công việc sau này [12]. Greenberg, Putman and Walsh cho rằng bồi dưỡng kĩ năng ICT được thực hiện dưới dạng cho giáo viên thực hành các kĩ năng dạy học ứng dụng ICT trong những bài học cụ thể. UNESCO phát triển nhiều chương trình BDGV như “Dạy và học vì sự phát triển bền vững của tương lai”, các video ngắn và dài về các chủ đề giáo dục khác nhau, các chương trình truyền hình… [ 16].
10 Vị trí việc làm là công việc gắn với chức danh, chức vụ, cơ cấu và ngạch công chức để xác định biên chế và bố trí công chức trong cơ quan, tổ chức, đơn vị (theo khoản 3 Điều 7 Luật Cán bộ, công chức năm 2008). Theo đó “vị trí việc làm là một vị trí hoặc một công việc trong một cơ quan Nhà nước mà ở đó công chức được thực hiện một công việc hay một vài công việc ổn định, lâu dài, có tên gọi theo chức danh, chức vụ hoặc theo tính chất công việc và được gắn liền với quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức đó”. Để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên thì công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên là một trong những giải pháp căn bản nhất, trong đó đào tạo, bồi dưỡng giáo viên theo chức danh, vị trí việc làm có ý nghĩa rất quan trọng. Đào tạo theo chức danh, vị trí việc làm có những điểm khác biệt với những ưu thế riêng so với đào tạo, bồi dưỡng giáo viên theo cách truyền thống; là quá trình phát triển năng lực cho giáo viên , xây dựng và phát triển những năng lực mà một chức danh, một vị trí việc làm cần phải đáp ứng, tạo được sự thay đổi về chất trong toàn bộ hoạt động đào tạo, bồi dưỡng giáo viên Đào tạo, bồi dưỡng theo chức danh, vị trí việc làm là “cách tiếp cận phù hợp để nâng cao năng lực giảng dạy.
Đồng thời, cần kết hợp với việc nâng cao hiệu quả quản lý thực thi nhiệm vụ, đánh giá hiệu quả công việc, tạo động lực để giáo viên không ngừng nâng cao trình độ, năng lực làm việc, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của giáo viên thực sự là động lực cho sự tăng trưởng và phát triển bền vững. Đào tạo, bồi dưỡng phải căn cứ vào tiêu chuẩn tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp viên chức; tiêu chuẩn chức vụ lãnh đạo, quản lý; vị trí việc làm; gắn với công tác sử dụng, quản lý cán bộ quản lý, giáo viên, viên chức, phù hợp với kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và nhu cầu xây dựng, phát triển nguồn nhân lực của cơ quan, đơn vị” [24]. 11 Đào tạo theo chức danh, vị trí việc làm là một quá trình không đơn giản.