Luận văn thạc sĩ ueb hoàn thiện phương pháp xếp hạng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại trung tâm thông tin tín dụng ngân hàng nhà nước việt nam

Luận văn thạc sĩ UEB nghiên cứu phương pháp xếp hạng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Trung tâm Thông tin tín dụng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Khái quát về xếp hạng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường
• 1.2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế
• 1.3. Khái niệm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.4. Vai trò của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.5. Nội dung cơ bản của xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.6. Các phương pháp dùng trong xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.7. Quy trình xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.8. Nguyên tắc xếp hạng tín nhiệm
• 1.9. Hệ thống chỉ tiêu dùng để xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.10. Nhân tố ảnh hưởng xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.11. Kinh nghiệm xếp hạng tín dụng của một số tổ chức trong, ngoài nước và bài học đối với CIC
• 1.11.1. Kinh nghiệm của một số tổ chức xếp hạng tín dụng trong và ngoài nước
• 1.11.2. Bài học cho CIC
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về Trung tâm thông tin tín dụng - Ngân hàng nhà nước Việt Nam
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Chức năng nhiệm vụ của CIC
• 2.1.3. Cơ cấu tổ chức và nhiệm vụ các phòng của CIC
• 2.1.4. Sản phẩm và dịch vụ của CIC
• 2.1.5. Đặc trưng của CIC trong xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2. Thực trạng về hoạt động XHTD doanh nghiệp nhỏ và vừa tại CIC - NHNN Việt Nam
• 2.2.1. Phương pháp áp dụng
• 2.2.2. Hệ thống chỉ tiêu xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.3. Phân loại doanh nghiệp theo ngành kinh tế và quy mô hoạt động
• 2.2.4. Các chỉ số xếp hạng. Tính điểm và đưa ra kết quả xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.5. Xây dựng hệ thống xếp hạng của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.3. Đánh giá thực trạng XHTD doanh nghiệp nhỏ và vừa tại CIC
• 2.3.1. Kết quả đạt được
• 2.3.2. Hạn chế và tồn tại
• 2.3.3. Nguyên nhân của hạn chế, tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN XẾP HẠNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TRUNG TÂM THÔNG TIN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoạt động xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Trung tâm thông tin tín dụng
• 3.1.1. Định hướng của Trung tâm thông tin tín dụng trong thời gian tới
• 3.1.2. Định hướng hoàn thiện Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Trung tâm thông tin tín dụng
• 3.1.3. Giải pháp hoàn thiện Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại CIC
• 3.1.4. Nhóm giải pháp chính về hoàn thiện Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại CIC
• 3.1.5. Giải pháp hỗ trợ hoàn thiện xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Trung tâm thông tin tín dụng
• 3.1.6. Một số kiến nghị
• 3.1.6.1. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.1.6.2. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.1.6.3. Kiến nghị với Ngân hàng thương mại

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Xếp Hạng Tín Dụng Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Phương pháp xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá khả năng tài chính và rủi ro tín dụng của các doanh nghiệp này. DNNVV chiếm tỷ lệ lớn trong nền kinh tế, do đó, việc áp dụng các phương pháp xếp hạng tín dụng hiệu quả là cần thiết để hỗ trợ các tổ chức tín dụng trong việc ra quyết định cho vay. Các phương pháp này không chỉ giúp các ngân hàng giảm thiểu rủi ro mà còn tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn.

1.1. Khái Niệm Xếp Hạng Tín Dụng Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Xếp hạng tín dụng là quá trình đánh giá khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp. Đối với DNNVV, việc xếp hạng này thường dựa trên các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, lợi nhuận, và khả năng thanh toán. Các tổ chức xếp hạng tín dụng sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để xác định mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp, từ đó đưa ra các quyết định cho vay hợp lý.

1.2. Vai Trò Của Xếp Hạng Tín Dụng Trong Kinh Tế

Xếp hạng tín dụng không chỉ giúp các ngân hàng đánh giá rủi ro mà còn tạo ra một môi trường minh bạch cho DNNVV. Khi có xếp hạng tín dụng tốt, doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận vốn vay với lãi suất thấp hơn, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương và tạo ra nhiều việc làm.

II. Thách Thức Trong Việc Xếp Hạng Tín Dụng Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc xếp hạng tín dụng cho DNNVV tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các doanh nghiệp này thường thiếu thông tin tài chính minh bạch, dẫn đến khó khăn trong việc đánh giá chính xác khả năng thanh toán nợ. Hơn nữa, nhiều DNNVV không có hệ thống kế toán chuyên nghiệp, làm giảm độ tin cậy của các báo cáo tài chính.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Thông Tin Tài Chính

Nhiều DNNVV không duy trì hệ thống sổ sách kế toán rõ ràng, dẫn đến việc các báo cáo tài chính không phản ánh đúng thực trạng hoạt động. Điều này gây khó khăn cho các tổ chức tín dụng trong việc đưa ra quyết định cho vay.

2.2. Rủi Ro Tín Dụng Cao

DNNVV thường phải đối mặt với rủi ro tín dụng cao do khả năng thanh toán nợ không ổn định. Các yếu tố như biến động thị trường, chi phí sản xuất tăng cao và cạnh tranh gay gắt có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Xếp Hạng Tín Dụng Hiện Nay Tại Việt Nam

Hiện nay, có nhiều phương pháp xếp hạng tín dụng được áp dụng cho DNNVV tại Việt Nam. Các phương pháp này thường dựa trên các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính để đánh giá khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp. Việc áp dụng các phương pháp này giúp các tổ chức tín dụng có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của doanh nghiệp.

3.1. Các Chỉ Tiêu Tài Chính Được Sử Dụng

Các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, lợi nhuận, và tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu thường được sử dụng để đánh giá khả năng thanh toán nợ của DNNVV. Những chỉ tiêu này giúp các tổ chức tín dụng có cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình tài chính của doanh nghiệp.

3.2. Các Chỉ Tiêu Phi Tài Chính Quan Trọng

Ngoài các chỉ tiêu tài chính, các yếu tố như uy tín của doanh nghiệp, kinh nghiệm quản lý, và môi trường kinh doanh cũng được xem xét trong quá trình xếp hạng tín dụng. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Xếp Hạng Tín Dụng

Việc áp dụng phương pháp xếp hạng tín dụng cho DNNVV không chỉ giúp các tổ chức tín dụng giảm thiểu rủi ro mà còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Nhiều ngân hàng đã áp dụng các phương pháp xếp hạng tín dụng để đưa ra quyết định cho vay, từ đó thúc đẩy sự phát triển của DNNVV.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Ngân Hàng

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng áp dụng phương pháp xếp hạng tín dụng đã giảm thiểu đáng kể tỷ lệ nợ xấu. Điều này cho thấy rằng việc đánh giá chính xác khả năng thanh toán nợ của DNNVV là rất quan trọng.

4.2. Các Mô Hình Xếp Hạng Tín Dụng Thành Công

Một số mô hình xếp hạng tín dụng đã được áp dụng thành công tại Việt Nam, giúp các ngân hàng đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn. Những mô hình này thường kết hợp giữa các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính để đánh giá toàn diện khả năng thanh toán nợ của doanh nghiệp.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Xếp Hạng Tín Dụng Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

Phương pháp xếp hạng tín dụng cho DNNVV tại Việt Nam đang ngày càng được hoàn thiện. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp các tổ chức tín dụng giảm thiểu rủi ro mà còn tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Trong tương lai, cần tiếp tục cải thiện hệ thống xếp hạng tín dụng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có các chính sách hỗ trợ DNNVV trong việc cải thiện thông tin tài chính và nâng cao khả năng thanh toán nợ. Điều này sẽ giúp các tổ chức tín dụng có cơ sở vững chắc hơn trong việc đánh giá tín dụng.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Xếp Hạng Tín Dụng Đối Với Kinh Tế

Xếp hạng tín dụng không chỉ là công cụ đánh giá rủi ro mà còn là yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của DNNVV. Một hệ thống xếp hạng tín dụng hiệu quả sẽ góp phần ổn định nền kinh tế và tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam khi chiếm tới gần 90% tổng số lượng doanh nghiệp, đóng góp khoảng 40% đến 50% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo việc làm cho hơn 50% lực lượng lao động phi nông nghiệp. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng của khối doanh nghiệp này luôn gặp nhiều rào cản do tình trạng bất cân xứng thông tin và rủi ro tín dụng tiềm ẩn ở mức cao. Đa số doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 100 tỷ đồng hoặc số lao động không quá 300 người theo quy định tại Nghị định 56/2009/NĐ-CP, đồng thời thiếu hụt tài sản bảo đảm và minh bạch tài chính.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là sự thiếu hoàn thiện trong các mô hình đánh giá và phân loại rủi ro khách hàng doanh nghiệp tại Trung tâm Thông tin tín dụng thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (CIC). Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa các cơ sở lý luận về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân tích sâu thực trạng quy trình chấm điểm tín dụng tại CIC, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao độ chính xác trong định hạng rủi ro.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào phương pháp và thực trạng hoạt động xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại CIC trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2011, đồng thời xác lập định hướng phát triển đến năm 2015. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu xếp hạng chuẩn hóa cho hơn 20 ngành kinh tế, hỗ trợ các tổ chức tín dụng giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 3% và tối ưu hóa việc phân loại nợ theo Điều 7 Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết bất cân xứng thông tin, lý thuyết trung gian tài chính và lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng hiện đại. Lịch sử xếp hạng tín nhiệm quốc tế bắt nguồn từ công trình của John Moody vào năm 1909 với việc công bố bảng xếp hạng cho 1.500 loại trái phiếu thuộc 250 công ty đường sắt theo thang ký hiệu từ Aaa đến C. Tiếp đó, hệ thống của Standard & Poor's và Fitch Ratings đã củng cố nguyên tắc phân tích kết hợp giữa yếu tố định lượng và yếu tố định tính theo phương pháp tiếp cận từ trên xuống (top-down approach).

Luận văn vận dụng ba khái niệm học thuật cốt lõi:

• Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa: Quá trình đánh giá toàn diện năng lực tài chính, tình trạng hoạt động và triển vọng tương lai nhằm xác định xác suất không trả được nợ của doanh nghiệp.
• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Cơ sở sản xuất kinh doanh có đăng ký pháp lý, quy mô vốn không vượt quá 100 tỷ đồng hoặc lao động bình quân hàng năm từ 300 người trở xuống theo tiêu chí phân loại của Chính phủ.
• Bất cân xứng thông tin tín dụng: Trạng thái chênh lệch dữ liệu giữa tổ chức cấp tín dụng và doanh nghiệp đi vay, dẫn đến hiện tượng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức trong hoạt động ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ kho dữ liệu tín dụng quốc gia của CIC, báo cáo tài chính của các doanh nghiệp thuộc 20 phân ngành kinh tế và dữ liệu đối chuẩn từ mô hình xếp hạng của Công ty Kiểm toán Ernst & Young, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) với 14 chỉ tiêu tài chính và 40 chỉ tiêu phi tài chính, cùng hệ thống 11 chỉ tiêu tài chính của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam (Vietinbank).

Mẫu nghiên cứu gồm hơn 500 hồ sơ doanh nghiệp nhỏ và vừa được thu thập theo phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện từ các nhóm ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại và dịch vụ trong giai đoạn 2009-2011. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh liên hệ cân đối và phương pháp chuyên gia xuất phát từ đặc thù dữ liệu doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam: chỉ có khoảng 15% đến 20% doanh nghiệp thực hiện kiểm toán độc lập, đòi hỏi phải phối hợp phân tích định lượng báo cáo tài chính với thẩm định định tính của chuyên gia phân tích để triệt tiêu sai lệch số liệu. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt giai đoạn 2009-2011, xử lý dữ liệu hoàn thiện năm 2012 và đề xuất lộ trình ứng dụng đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra sự phân hóa rõ nét về tỷ trọng giữa các nhóm chỉ tiêu tài chính và phi tài chính trong các mô hình xếp hạng tín dụng. Tại BIDV, chỉ tiêu phi tài chính chiếm tỷ trọng chi phối lên tới 65% đối với doanh nghiệp có báo cáo tài chính được kiểm toán và 70% đối với doanh nghiệp chưa kiểm toán. Trong khi đó, Vietinbank duy trì tỷ trọng chỉ tiêu tài chính ở mức 55% cho báo cáo kiểm toán và 40% cho báo cáo chưa kiểm toán, cho thấy các ngân hàng thương mại phải đặt nặng yếu tố phi tài chính để bù đắp cho sự thiếu minh bạch số liệu.

Thứ hai, thực trạng chất lượng thông tin kế toán của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa bộc lộ nhiều điểm yếu nghiêm trọng. Khoảng 80% doanh nghiệp tồn tại hiện tượng duy trì nhiều hệ thống sổ sách kế toán khác nhau để đối phó với cơ quan thuế và ngân hàng. Đồng thời, trình độ nhân lực của nhóm doanh nghiệp này rất hạn chế khi có tới gần 75% lao động chưa tốt nghiệp trung học phổ thông và chỉ khoảng 6% có trình độ đại học, dẫn đến việc lập báo cáo tài chính không chuẩn mực và độ tin cậy thấp.

Thứ ba, quy trình phân loại tại CIC đã xây dựng được danh mục 20 ngành kinh tế nhưng vẫn áp dụng các ngưỡng tính điểm tài chính tương đối cào bằng. Tỷ số thanh toán hiện hành, vòng quay tồn kho và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) chưa được tinh chỉnh riêng cho từng ngành nghề đặc thù, khiến kết quả chấm điểm chưa phản ánh chính xác rủi ro của hơn 60% doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ.

Thứ tư, tốc độ tăng trưởng kho dữ liệu của CIC đạt mức ấn tượng trong giai đoạn 2009-2011 với hàng trăm nghìn thông tin khách hàng vay được cập nhật định kỳ từ các tổ chức tín dụng, tuy nhiên tỷ lệ phủ dữ liệu đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ tại các địa phương vùng sâu vùng xa mới chỉ đạt khoảng 35% đến 40%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu thực nghiệm của nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua biểu đồ cột so sánh cơ cấu trọng số phân tích tín dụng giữa các định chế tài chính, đồng thời thể hiện qua bảng ma trận kết hợp giữa khả năng thanh toán nợ thực tế và sức mạnh tài chính nội tại gồm 5 nhóm nợ theo tiêu chuẩn của Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN.

So sánh với mô hình xếp hạng quốc tế của Moody's và Standard & Poor's, hệ thống đánh giá tại Việt Nam có khoảng cách lớn về khả năng dự báo dài hạn. Các tổ chức quốc tế xếp hạng công cụ nợ dựa trên phân tích dòng tiền tương lai từ 6 đến 24 tháng, trong khi CIC và các ngân hàng trong nước chủ yếu dựa vào số liệu lịch sử quá khứ. Điểm tương đồng là cả mô hình của Ernst & Young lẫn BIDV đều nhận diện tiêu chí quan hệ tín dụng với ngân hàng và lưu chuyển tiền tệ là hai biến số quan trọng nhất, chiếm từ 30% đến 40% tổng số điểm phi tài chính. Việc thiếu hụt dữ liệu thị trường đòi hỏi CIC phải chuyển dịch từ mô hình chấm điểm tĩnh sang mô hình định lượng động kết hợp thông tin vi mô liên ngành.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc ma trận trọng số và bộ chỉ tiêu xếp hạng tín dụng tại CIC: Thiết lập tỷ trọng điểm tài chính chiếm 40% và phi tài chính chiếm 60% đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa kiểm toán. Bổ sung nhóm chỉ tiêu lưu chuyển tiền tệ thuần và lịch sử thanh toán nợ với tỷ trọng tối thiểu 35% trong khối phi tài chính, hoàn thành triển khai áp dụng thử nghiệm trong quý 4 năm 2013.

Thứ hai, chuẩn hóa ngưỡng điểm tài chính chuyên biệt cho 20 phân ngành kinh tế: Phân tách rõ ranh giới chỉ số tài chính giữa ngành xây lắp, thương mại dịch vụ và sản xuất công nghiệp. Mục tiêu nâng độ chính xác phân loại nợ lên trên 90% và giảm tỷ lệ sai lệch xếp hạng xuống dưới 5% vào cuối năm 2014, do Ban Nghiên cứu Phát triển và Phòng Xếp hạng tín dụng CIC chủ trì thực hiện.

Thứ ba, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và cơ chế tích hợp dữ liệu tự động: Xây dựng cổng giao tiếp dữ liệu điện tử kết nối trực tiếp kho dữ liệu CIC với Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan và Cục Đăng ký Giao dịch Bảo đảm. Rút ngắn thời gian xử lý và công bố kết quả xếp hạng từ 5 ngày làm việc xuống dưới 48 giờ trước năm 2015.

Thứ tư, kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ hoàn thiện hành lang pháp lý: Ban hành thông tư bắt buộc 100% tổ chức tín dụng phải truyền dữ liệu nợ quá hạn phát sinh trên 10 ngày trong vòng 24 giờ về CIC. Đồng thời, thiết lập cơ chế ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa chủ động thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính độc lập nhằm nâng cao tính minh bạch thông tin thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ thẩm định và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Ứng dụng khung 14 chỉ tiêu tài chính và ma trận chấm điểm phi tài chính để xây dựng hệ thống xếp hạng nội bộ, phục vụ ra quyết định cấp hạn mức tín dụng và giảm thiểu tổn thất nợ xấu.

Thứ two, ban lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ tại Trung tâm Thông tin tín dụng (CIC): Sử dụng các đề xuất về chuẩn hóa 20 ngành kinh tế và thuật toán tính điểm bổ sung để nâng cấp phần mềm định hạng doanh nghiệp tự động trên quy mô toàn quốc.

Thứ ba, chủ doanh nghiệp và giám đốc tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa: Nắm bắt các tiêu chí đánh giá khắt khe của hệ thống ngân hàng về khả năng thanh toán hiện hành, vòng quay vốn lưu động và năng lực quản trị, từ đó chủ động cơ cấu lại tài chính để nâng hạng mức tín nhiệm khi tiếp cận vốn vay.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Khai thác tài liệu như một công trình nghiên cứu hệ thống về so sánh mô hình xếp hạng của Moody's, Ernst & Young, BIDV và Vietinbank trong bối cảnh thị trường tài chính đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam được phân loại dựa trên những tiêu chí pháp lý nào? Theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, doanh nghiệp nhỏ và vừa được xác định theo 3 cấp gồm siêu nhỏ, nhỏ và vừa căn cứ vào tổng nguồn vốn từ 20 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng hoặc số lao động bình quân năm từ trên 10 người đến 300 người tùy theo từng khu vực nông nghiệp, công nghiệp xây dựng hay thương mại dịch vụ.

Tại sao các chỉ tiêu phi tài chính lại chiếm tỷ trọng lên đến 65% hoặc 70% khi chấm điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa? Do gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam chưa thực hiện kiểm toán độc lập và tồn tại tình trạng lập nhiều báo cáo tài chính đối phó, các ngân hàng bắt buộc phải nâng cao tỷ trọng định tính về uy tín người điều hành và quan hệ ngân hàng nhằm bảo đảm tính an toàn khi cấp tín dụng.

Sự khác biệt căn bản giữa phương pháp xếp hạng của Moody's và mô hình tại CIC là gì? Mô hình của Moody's tập trung xếp hạng chất lượng công cụ nợ dài hạn thông qua phân tích dự phóng báo cáo tài chính tương lai từ 6 đến 24 tháng với thang điểm Aaa đến C, trong khi CIC chủ yếu chấm điểm rủi ro đối tượng vay ngắn hạn dựa trên dữ liệu lịch sử nợ và báo cáo tài chính 3 năm gần nhất.

Làm thế nào để xử lý sự sai lệch thông tin trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp chưa qua kiểm toán? Mô hình nghiên cứu đề xuất áp dụng hệ số phạt rủi ro giảm từ 10% đến 15% tổng điểm tài chính đối với báo cáo chưa kiểm toán, đồng thời tăng cường đối chiếu số liệu doanh thu và dòng tiền với dữ liệu thuế và thông tin lưu chuyển tiền tệ thực tế tại ngân hàng mở tài khoản.

Kết quả xếp hạng tín dụng tại CIC hỗ trợ gì cho công tác điều hành của Ngân hàng Nhà nước? Thông tin xếp hạng giúp Ngân hàng Nhà nước giám sát chặt chẽ mức độ rủi ro tín dụng theo từng ngành kinh tế, theo dõi chất lượng tài sản có của toàn hệ thống tổ chức tín dụng, từ đó hoạch định chính sách tiền tệ và điều chỉnh tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro phù hợp với từng giai đoạn kinh tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa trên chuẩn mực quốc tế của Moody's, Standard & Poor's và kinh nghiệm thực tiễn từ các định chế tài chính lớn tại Việt Nam.

• Phân tích sâu sắc thực trạng xếp hạng tín dụng tại CIC giai đoạn 2009-2011, chỉ rõ các hạn chế nội tại về tính cào bằng giữa 20 phân ngành kinh tế và sự phụ thuộc quá mức vào các báo cáo tài chính chưa kiểm toán.

• Đưa ra bằng chứng thực nghiệm về cơ cấu nguồn nhân lực hạn chế với gần 75% lao động phổ thông và 80% doanh nghiệp thiếu minh bạch kế toán, khẳng định tính tất yếu của việc gia tăng tỷ trọng đánh giá phi tài chính lên 60% đến 70%.

• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ gồm tái cấu trúc ma trận điểm số, chuẩn hóa tiêu chí phân ngành, số hóa kết nối liên ngành và rút ngắn thời gian xử lý dữ liệu xuống dưới 48 giờ.

• Xác lập lộ trình hoàn thiện phương pháp xếp hạng tín dụng tại CIC đến mốc năm 2015, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro cho toàn hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Các tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý cần nhanh chóng tham khảo, triển khai ứng dụng các khung chỉ tiêu phân ngành của luận văn để tối ưu hóa công tác giám sát an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1.1 Khái quát về xếp hạng doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế thị trường.1 Doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa. Doanh nghiệp nhỏ và vừa có tầm quan trọng ngày càng lớn vì phạm vi hoạt động của họ có ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế thế giới. Theo Cơ quan quản lý doanh nghiệp nhỏ và vừa thì DNNVV chiếm tới 90 % số lượng doanh nghiệp trên thế giới và 40 – 50 % GDP của các nước. Tại khu vực APEC, số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm hơn 80% và sử dụng khoảng 60 % lực lượng lao động.

Hiện nay, trên thế giới, không có khái niệm chuẩn mực về doanh nghiệp vừa và nhỏ. Rất nhiều các nước, các cơ quan, các tổ chức, các nhà nghiên cứu kinh tế đã đưa ra các tiêu chí khác nhau để xác định DNNVV nhằm mục đích phục vụ cho công tác quản lý, nghiên cứu của mình. Do đó, định nghĩa về DNNVV là tương đối khác nhau, có xu hướng thay đổi theo tính chất hoạt động, mục đích của việc xác định và mức độ phát triển của các doanh nghiệp trong nền kinh tế. Mặc dù có những khác biệt nhất định về quy định các tiêu thức phân loại DNNVV song khái niệm chung nhất về DNNVV có nội dung như sau: DNNVV là những cơ sở sản xuất kinh doanh có tư cách pháp nhân kinh doanh vì mục đích lợi nhuận, có quy mô DN trong những giới hạn nhất định và được tính theo các tiêu thức vốn, lao động, doanh thu trung bình, giá trị gia tăng thu được trong từng thời kỳ theo quy định của từng quốc gia.

Ở Việt Nam DNNVV được định nghĩa trong Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/09/2009 [5] như sau: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, 4 vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau: Bảng 1.1: Chỉ tiêu xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa Quy mô nghiệp siêu nhỏ Số lao động Tổng nguồn Số lao động Tổng nguồn Số lao động Khu vực vốn vốn I. Nông, lâm 10 người trở 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 nghiệp và thủy xuống trở xuống người đến đồng đến 100 người đến sản 200 người tỷ đồng 300 người II. Công nghiệp 10 người trở 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 tỷ từ trên 200 và xây dựng xuống trở xuống người đến đồng đến 100 người đến 200 người tỷ đồng 300 người III. Thương mại 10 người trở 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 tỷ từ trên 50 và dịch vụ xuống trở xuống người đến 50 đồng đến 50 người đến người tỷ đồng 100 người (Nguồn: Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 30/6/2009) Tùy theo tính chất, mục tiêu của từng chính sách, chương trình trợ giúp mà cơ quan chủ trì có thể cụ thể hóa các tiêu chí nêu trên cho phù hợp”.

Như vậy DNNVV ở Việt Nam là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn không quá 100 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người.2 Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ngoài những đặc điểm chung của DNNVV trong nền kinh tế thị trường, các DNNVV ở Việt Nam còn mang những đặc thù về sản xuất kinh doanh riêng: Khi nói đến các DNNVV là nói đến các doanh nghiệp thuộc khu vực ngoài 5 quốc doanh. Các DNNVV chủ yếu gồm các loại hình doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần có quy mô nhỏ, phân tán, khả năng liên kết với nhau kém, hoạt động trong nhiều lĩnh vực nhưng chủ yếu tập trung trong các lĩnh vực chính là thương mại và dịch vụ đời sống, công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, xây dựng và dịch vụ vận chuyển hàng hóa, hành khách - Các DNNVV ở nước ta có bộ máy quản lý gọn nhẹ, quy mô nhỏ, không cồng kềnh, phương thức quản lý năng động linh hoạt, phần lớn phát triển ở thành thị và nông thôn, nhưng thường tập trung ở các đô thị lớn, ven đô thành phố. - Quy mô sản xuất kinh doanh của các DNNVV ở Việt Nam còn nhỏ xuất phát từ vấn đề về vốn.

Nhìn chung ở nước ta phần lớn các DNNVV hoạt động trong tình trạng thiếu vốn. - Phần lớn các DNNVV ở nước ta hiện nay đang sử dụng công nghệ lạc hậu. Đây là khó khăn có tính nội tại nhưng là thách thức lớn đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của bộ phận DNNVV. - Một vấn đề đáng lưu ý nữa là hiện nay đa số các DNNVV hoạt động có hiệu quả mong muốn mở rộng sản xuất kinh doanh đều nằm trong tình trạng thiếu đất để làm mặt bằng.

- Đội ngũ quản lý, các chủ DNNVV chưa được đào tạo đầy đủ, khả năng cập nhật thông tin còn yếu. Trình độ tổ chức, quản lý, giám sát hoạt động sản xuất kinh doanh còn non kém. - Trình độ tay nghề của đội ngũ lao động trong các DNNVV còn nhiều hạn chế. Đội ngũ lao động ít được đào tạo bài bản, thiếu kỹ năng (chỉ có khoảng 6% có trình độ đại học nhưng có tới gần 75% chưa tốt nghiệp PTTH).

Những hạn chế về trình độ của người lao động làm tăng chi phí về sử dụng lao động cho doanh nghiệp cũng như làm giảm hiệu quả sản xuất kinh doanh chung. - Hệ thống sổ sách của phần lớn các DNNVV chưa thực sự minh bạch,các báo cáo tài chính còn mang tính chất đối phó, thiếu tin cậy. Trên thực tế có không ít doanh nghiệp xây dựng nhiều báo cáo khác nhau để nộp cho ngân hàng, cơ quan thuế và cho chủ doanh nghiệp. Nhiều DNNVV thường bán hàng không có hợp đồng 6 kinh tế, không tuân thủ chế độ phát hành hóa đơn bán hàng, hóa đơn, chứng từ còn mang tính hình thức, không phản ánh đúng thực trạng hoạt động.

Do vậy, các báo cáo tài chính của DNNVV không phải là cơ sở đáng tin cậy để đánh giá chính xác hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.3 Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong tiến trình cải cách và phát triển kinh tế ở Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) luôn chiếm tỷ trọng lớn. Tuy là những doanh nghiệp nhỏ về vốn, lao động, doanh thu, nhưng cùng với sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng và quy mô hoạt động, các DNNVV đã khẳng định được vai trò quan trọng của mình trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng, thay đổi cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, giúp cải thiện mức sống của người dân, góp phần rất lớn vào công cuộc xóa đói giảm nghèo. - Do đặc tính phân bố rải rác khắp các vùng miền nên có thể đảm bảo cung cấp việc làm cho nhiều vùng địa lý, nhiều đối tượng, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng chưa có điều kiện phát triển kinh tế.

Nhờ đó chúng vừa giải quyết vấn đề thất nghiệp vừa làm giảm tình trạng di cư từ nông thôn ra thành thị tìm việc làm. - Hơn nữa do tính linh hoạt, uyển chuyển dễ thích ứng với các thay đổi của thị trường. Trong trường hợp có biến động xảy ra, các DN lớn sẽ đối phó khá chậm chạp, không phải do cấp quản lý bất tài mà bởi vì DN lớn khó xoay trở nhanh. Họ sẽ gặp nhiều khó khăn trong hoạt động, sau đó sẽ phải sa thải bớt lao động cắt giảm chi phí đến mức có thể tồn tại và phát triển được trong điều kiện cung lớn hơn cầu.

Trong khí đó, do khả năng linh hoạt, có thể thích ứng nhanh với thay đổi của thị trường, các DNNVV vẫn có thể tồn tại được mà không phải sử dụng đến biện pháp cắt giảm lao động. - Hiện nay, các DNNVV ở Việt Nam đang thu hút 1/2 lực lượng lao động trong khu vực phi nông nghiệp. Cũng tương tự, ở các nước khác, các DNNVV là một trong những nguồn tạo việc làm nhiều nhất và năng động nhất. Rõ ràng đây là một nhân tố quan trọng đối với người chưa có việc làm ở các khu đô thị hoặc những người sống ở các vùng nông thôn đang tìm kiếm việc làm, những lao động dôi ra qua việc sắp xếp lại các DNNN và những người làm nông nghiệp trong lúc nhàn rỗi.

7 - Giữ vai trò ổn định nền kinh tế: Ở phần lớn các nền kinh tế, các DNNVV là những nhà thầu phụ cho các DN lớn. Sự điều chỉnh hợp đồng thầu phụ tại các thời điểm cho phép nền kinh tế có được sự ổn định. Vì thế, DNNVV được ví là thanh giảm sóc cho nền kinh tế; - Tạo nên ngành công nghiệp và dịch vụ phụ trợ quan trọng: DNNVV thường chuyên môn hóa vào sản xuất một vài chi tiết được dùng để lắp ráp thành một sản phẩm hoàn chỉnh. - Là trụ cột của kinh tế địa phương: nếu như DN lớn thường đặt cơ sở ở những trung tâm kinh tế của đất nước, thì DNNVV lại có mặt ở khắp các địa phương và là người đóng góp quan trọng vào thu ngân sách, vào sản lượng và tạo công ăn việc làm ở địa phương.2 Khái niệm xếp hạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.1 Xếp hạng tín dụng doanh nghiệp Xếp hạng tín dụng (credit ratings) là thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Anh (credit: là tín dụng hay tín dụng, ratings: là xếp hạng) do John Moody đưa ra vào năm 1909 khi đánh giá tín dụng của các doanh nghiệp ngành đường sắt.

Cùng năm đó, cuốn “cẩm nang chứng khoán đường sắt” được phát hành dựa trên việc nghiên cứu, phân tích và công bố bảng xếp hạng tín dụng lần đầu tiên cho 1.500 loại trái phiếu của 250 công ty theo một hệ thống ký hiệu được xếp lần lượt là Aaa đến C (hiện nay những ký hiệu này đã trở thành chuẩn mực quốc tế). Tuy nhiên, xếp hạng tín dụng được phát triển nhanh ở Mỹ sau cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 khi hàng loạt các công ty vay nợ bị vỡ nợ và rơi vào phá sản. Chính phủ Hoa Kỳ đã quy định cấm các định chế đầu tư (các quỹ hưu trí, các quỹ bảo hiểm, ngân hàng dự trữ) bỏ vốn đầu tư mua trái phiếu có độ tin cậy thấp dưới mức an toàn trong bảng xếp hạng tín dụng.