Đề tài phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái đến hoạt động xuất nhập khẩu của công ty cổ phần công nghệ phúc bình

Nội dung bài viết phân tích các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu của công ty cổ phần công nghệ Phúc Bình.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Phòng Ngừa Rủi Ro Tỷ Giá Hối Đoái Trong Xuất Nhập Khẩu: Giải Pháp Cho Công Ty Cổ Phần Công Nghệ Phúc Bình
• Loại tài liệu: Đề Tài Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG TÍNH
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI
• 1.1. Các vấn đề cơ bản của tỷ giá hối đoái
• 1.1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Các nhân tố tác động đến tỷ giá hối đoái
• 1.2. Rủi ro tỷ giá hối đoái
• 1.2.1. Khái niệm về rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động của doanh nghiệp
• 1.2.2. Phân loại rủi pro tỷ giá hối đoái
• 1.3. Tác động của rủi ro tỷ giá hối đoái tới hoạt động xuất nhập khẩu
• 1.3.1. Đối với hoạt động xuất khẩu
• 1.3.2. Đối với hoạt động nhập khẩu
• 1.4. Các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu
• 1.4.1. Sử dụng quỹ phòng ngừa rủi ro
• 1.4.2. Sử dụng hợp đồng xuất nhập khẩu song hành
• 1.4.3. Sử dụng điều khoản giá linh hoạt
• 1.4.4. Sử dụng các công cụ phái sinh tiền tệ
• 1.4.5. Phòng ngừa thông qua thị trường tiền tệ
• 1.4.6. Các biện pháp phòng ngừa thay thế
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN CÔNG NGHỆ PHÚC BÌNH
• 2.1. Tổng quan về Công ty CPCN Phúc Bình
• 2.1.1. Thông tin chung về Công ty CPCN Phúc Bình
• 2.1.2. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.3. Các hoạt động kinh doanh chủ yếu
• 2.1.4. Cơ cấu tổ chức, bộ máy của công ty
• 2.1.5. Cơ cấu nhân sự
• 2.2. Tổng quan tình hình hoạt động kinh doanh của Công ty CPCN Phúc Bình
• 2.2.1. Khái quát hoạt động kinh doanh của Công ty CPCN Phúc Bình
• 2.2.2. Hoạt động nhập khẩu của Công ty CPCN Phúc Bình
• 2.2.3. Các ngoại tệ chủ yếu và công tác quản lí ngoại tệ của Công ty CPCN Phúc Bình
• 2.2.4. Hoạt động thanh toán quốc tế của công ty
• 2.3. Ảnh hưởng của tỷ giá hối đoái đến tình hình xuất nhập khẩu của doanh nghiệp
• 2.3.1. Tình hình biến động tỷ giá trong thời gian qua
• 2.3.2. Ảnh hưởng của rủi ro tỷ giá hối đoái tới hoạt động xuất nhập khẩu của Công ty CPCN Phúc Bình
• 2.4. Các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái mà Công ty CPCN Phúc Bình đang thực hiện
• 2.4.1. Thực hiện công tác dự báo tỷ giá và xây dựng quỹ dự phòng rủi ro
• 2.4.2. Bồi dưỡng đào tạo cán bộ, công nhân viên, bồi dưỡng cán bộ phụ trách công tác quản trị rủi ro tỷ giá hối đoái
• 2.5. Đánh giá các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu của công ty
• 2.5.1. Những mặt đạt được
• 2.5.2. Những tồn tại, hạn chế
• 2.5.3. Những mặt cần cải thiện
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN CÔNG NGHỆ PHÚC BÌNH
• 3.1. Chiến lược phát triển và mục tiêu phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái của Công ty CPCN Phúc Bình
• 3.1.1. Chiến lược phát triển của Công ty CPCN Phúc Bình
• 3.1.2. Mục tiêu phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái của Công ty CPCN Phúc Bình
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái tại Công ty CPCN Phúc Bình
• 3.2.1. Đa dạng hóa phương thức thanh toán trong hoạt động nhập khẩu
• 3.2.2. Tích cực đàm phán với các đối tác trong việc lựa chọn đồng tiền thanh toán
• 3.2.3. Tăng cường xây dựng mối quan hệ với ngân hàng
• 3.2.4. Sử dụng các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Kiến nghị với Chính Phủ và Ngân Hàng Nhà Nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tầm quan trọng của việc phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, hoạt động xuất nhập khẩu là một yếu tố sống còn của nhiều doanh nghiệp, bao gồm cả Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn một rủi ro tài chính đáng kể: rủi ro tỷ giá hối đoái. Đây là loại rủi ro phát sinh từ sự biến động không lường trước của tỷ giá giữa các đồng tiền, tác động trực tiếp đến doanh thu, chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp. Một sự thay đổi nhỏ trong tỷ giá hối đoái (TGHĐ) có thể tạo ra những khoản lãi hoặc lỗ lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định tài chính và năng lực cạnh tranh. Do đó, việc chủ động xây dựng một chiến lược phòng ngừa rủi ro tỷ giá không chỉ là một nghiệp vụ tài chính đơn thuần, mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong quản trị doanh nghiệp hiện đại. Việc phòng ngừa hiệu quả giúp doanh nghiệp ổn định dòng tiền, lập kế hoạch ngân sách chính xác hơn và bảo vệ biên lợi nhuận trước những cú sốc từ thị trường ngoại hối. Đặc biệt với các doanh nghiệp nhập khẩu như Phúc Bình, khi các khoản phải trả bằng ngoại tệ chiếm tỷ trọng lớn, việc đồng nội tệ mất giá có thể làm tăng vọt chi phí hàng nhập khẩu, gây áp lực lên giá bán và giảm sức cạnh tranh. Ngược lại, đối với hoạt động xuất khẩu, việc đồng ngoại tệ giảm giá sẽ làm giảm doanh thu quy đổi ra nội tệ. Vì vậy, nhận diện, đo lường và áp dụng các biện pháp phòng ngừa rủi ro phù hợp là chìa khóa để đảm bảo sự phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh đầy biến động.

1.1. Khái niệm và các loại rủi ro tỷ giá phổ biến

Rủi ro tỷ giá hối đoái được định nghĩa là những tổn thất tài chính tiềm tàng mà một doanh nghiệp có thể gánh chịu do sự thay đổi bất lợi của tỷ giá. Luận văn của tác giả Phùng Đức Anh phân loại rủi ro này thành ba dạng chính thường gặp trong hoạt động xuất nhập khẩu: Rủi ro giao dịch (Transaction Exposure), Rủi ro kinh tế (Economic Exposure), và Rủi ro chuyển đổi (Translation Exposure). Rủi ro giao dịch phát sinh khi giá trị các khoản phải thu hoặc phải trả bằng ngoại tệ thay đổi từ lúc ký hợp đồng đến lúc thanh toán. Đây là loại rủi ro trực tiếp và dễ thấy nhất tại các công ty như Phúc Bình. Rủi ro kinh tế liên quan đến những thay đổi dài hạn trong dòng tiền tương lai của công ty do biến động tỷ giá, ảnh hưởng đến vị thế cạnh tranh trên thị trường. Cuối cùng, rủi ro chuyển đổi xảy ra khi hợp nhất báo cáo tài chính của các công ty con ở nước ngoài về đồng tiền của công ty mẹ.

1.2. Tác động của biến động tỷ giá đến doanh nghiệp XNK

Biến động tỷ giá hối đoái tác động hai chiều đến hoạt động xuất nhập khẩu. Đối với nhà nhập khẩu như Công ty CPCN Phúc Bình, khi tỷ giá ngoại tệ (ví dụ: USD) tăng so với VND, chi phí mua hàng sẽ tăng lên. Doanh nghiệp sẽ phải chi nhiều VND hơn để mua cùng một lượng ngoại tệ thanh toán cho đối tác, dẫn đến giảm lợi nhuận gộp. Ngược lại, khi tỷ giá giảm, chi phí nhập khẩu giảm, tạo ra lợi thế về giá. Đối với hoạt động xuất khẩu, khi tỷ giá tăng, nhà xuất khẩu sẽ được lợi vì khoản ngoại tệ thu về sẽ đổi được nhiều nội tệ hơn, làm tăng doanh thu và lợi nhuận. Ngược lại, khi tỷ giá giảm, hoạt động xuất khẩu sẽ gặp bất lợi. Sự biến động này gây khó khăn trong việc dự báo lợi nhuận và quản lý dòng tiền, đòi hỏi doanh nghiệp phải có các công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả.

II. Phân tích rủi ro tỷ giá tại Công ty CPCN Phúc Bình 2017 2019

Giai đoạn 2017-2019 chứng kiến nhiều biến động phức tạp trên thị trường ngoại hối toàn cầu, đặc biệt là tỷ giá USD/VND, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình. Với vai trò là một nhà nhập khẩu và phân phối các sản phẩm công nghệ, phần lớn các giao dịch của công ty được thực hiện bằng ngoại tệ, chủ yếu là USD. Dữ liệu từ luận văn cho thấy hoạt động kinh doanh của công ty tăng trưởng đều đặn, nhưng lợi nhuận lại chịu tác động tiêu cực từ biến động tỷ giá. Cụ thể, Bảng 2.5 tổng hợp lãi/lỗ do yếu tố tỷ giá chỉ ra một xu hướng đáng lo ngại: khoản lỗ ròng do tỷ giá gây ra tăng dần qua các năm. Năm 2017, khoản lỗ này ở mức vừa phải, nhưng đến năm 2018 và đặc biệt là 2019, con số này đã tăng lên đáng kể, lên tới hơn 150 triệu đồng. Điều này chứng tỏ các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá mà công ty đang áp dụng chưa thực sự phát huy hiệu quả. Các biện pháp hiện tại chủ yếu mang tính bị động như lập quỹ dự phòng và dự báo tỷ giá nội bộ, thiếu các công cụ tài chính chuyên nghiệp. Sự thiếu hụt này khiến công ty dễ bị tổn thương trước các cú sốc tỷ giá, làm xói mòn lợi nhuận và ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh chung.

2.1. Ảnh hưởng thực tế của biến động tỷ giá đến lợi nhuận

Theo phân tích trong luận văn, hoạt động nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh doanh của Công ty CPCN Phúc Bình, với các thị trường chính là Trung Quốc và Nhật Bản. Các hợp đồng thường được thanh toán bằng USD. Trong giai đoạn 2017-2019, tỷ giá USD/VND có xu hướng tăng, đặc biệt trong năm 2018 và 2019. Điều này đã trực tiếp làm tăng chi phí vốn hàng bán của công ty. Bảng 2.6 minh họa rõ nét qua một số thương vụ nhập khẩu cụ thể trong năm 2019, cho thấy khoản lỗ phát sinh từ chênh lệch tỷ giá tại thời điểm thanh toán so với thời điểm ký kết hợp đồng. Những khoản lỗ này, dù nhỏ lẻ trên từng giao dịch, nhưng khi cộng dồn lại đã tạo thành một con số đáng kể, trực tiếp làm giảm lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp. Thực trạng này cho thấy sự cấp thiết phải có một hệ thống quản trị rủi ro bài bản hơn.

2.2. Hạn chế trong các biện pháp phòng ngừa rủi ro hiện tại

Công ty CPCN Phúc Bình đã triển khai một số biện pháp ban đầu như: thực hiện công tác dự báo tỷ giá và xây dựng quỹ dự phòng rủi ro. Tuy nhiên, các biện pháp này bộc lộ nhiều hạn chế. Công tác dự báo còn mang tính hình thức, thiếu chuyên môn và không sát với diễn biến thị trường. Quỹ dự phòng được trích lập từ lợi nhuận các giao dịch có lợi về tỷ giá, nhưng không đủ để bù đắp các khoản lỗ lớn khi thị trường biến động bất lợi. Hơn nữa, công ty hoàn toàn chưa tiếp cận các công cụ phái sinh tiền tệ như hợp đồng kỳ hạn hay hợp đồng quyền chọn. Về cơ bản, các giải pháp chỉ dừng ở mức độ “tự bảo hiểm”, thiếu tính chủ động và chuyên nghiệp, dẫn đến hiệu quả phòng ngừa thấp.

2.3. Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hiệu quả phòng ngừa thấp

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên đến từ việc thiếu hụt đội ngũ nhân sự chuyên trách, am hiểu sâu về tài chính quốc tế và các công cụ phòng ngừa rủi ro. Việc quản trị rủi ro đòi hỏi sự đầu tư về con người và công nghệ, nhưng đây vẫn là điểm yếu của công ty. Bên cạnh đó, mối quan hệ với các ngân hàng thương mại chưa được khai thác triệt để. Công ty chưa tận dụng các dịch vụ tư vấn và sản phẩm phái sinh mà ngân hàng cung cấp. Cuối cùng, khả năng đàm phán các điều khoản thanh toán linh hoạt trong hợp đồng ngoại thương còn hạn chế, khiến công ty thường xuyên ở thế bị động trước những thay đổi của tỷ giá hối đoái.

III. Phương pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá nội bộ hiệu quả nhất

Trước khi tìm đến các công cụ tài chính phức tạp, doanh nghiệp có thể triển khai các biện pháp phòng ngừa rủi ro nội bộ (internal hedging). Đây là những kỹ thuật được áp dụng ngay trong quá trình vận hành kinh doanh, không tốn hoặc tốn rất ít chi phí. Đối với Công ty CPCN Phúc Bình, việc tối ưu hóa các biện pháp nội bộ là bước đi nền tảng và quan trọng. Giải pháp đầu tiên và hiệu quả nhất là đa dạng hóa và lựa chọn đồng tiền thanh toán. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào USD, công ty có thể đàm phán với các đối tác, đặc biệt từ Trung Quốc, để sử dụng đồng CNY trong thanh toán, hoặc thậm chí là VND nếu có thể. Điều này giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào biến động của một đồng tiền duy nhất. Một biện pháp khác là sử dụng hợp đồng xuất nhập khẩu song hành, tức là cân đối các khoản phải thu và phải trả bằng cùng một loại ngoại tệ trong cùng một khoảng thời gian. Mặc dù khó thực hiện do hoạt động của Phúc Bình chủ yếu là nhập khẩu, nhưng đây vẫn là một định hướng chiến lược cần cân nhắc khi mở rộng sang mảng xuất khẩu. Cuối cùng, việc xây dựng mối quan hệ chiến lược, bền chặt với các ngân hàng thương mại như Techcombank là cực kỳ quan trọng. Một mối quan hệ tốt không chỉ giúp công ty tiếp cận nguồn vốn ngoại tệ dễ dàng hơn mà còn nhận được những tư vấn chuyên sâu về thị trường và các sản phẩm phòng ngừa rủi ro với chi phí ưu đãi.

3.1. Lựa chọn đồng tiền thanh toán và đàm phán hợp đồng

Đây là công cụ phòng ngừa rủi ro đơn giản nhưng hiệu quả. Trong quá trình đàm phán, Công ty CPCN Phúc Bình nên tích cực thương lượng để sử dụng VND làm đồng tiền thanh toán cho các hợp đồng nhập khẩu. Nếu không thể, công ty có thể đề xuất sử dụng đồng tiền của nước xuất khẩu (ví dụ: CNY, JPY) để giảm bớt rủi ro từ khâu chuyển đổi trung gian qua USD. Một giải pháp khác là đưa điều khoản giá linh hoạt (Revisable price) vào hợp đồng, cho phép điều chỉnh giá trị hợp đồng nếu tỷ giá biến động vượt một ngưỡng nhất định. Điều này giúp chia sẻ rủi ro giữa hai bên mua và bán, bảo vệ lợi ích của công ty trước những biến động lớn.

3.2. Sử dụng quỹ dự phòng và hợp đồng song hành

Việc lập quỹ phòng ngừa rủi ro cần được thực hiện một cách bài bản hơn. Thay vì chỉ trông chờ vào lợi nhuận từ biến động tỷ giá thuận lợi, công ty nên trích lập một tỷ lệ cố định từ lợi nhuận kinh doanh để xây dựng quỹ. Quỹ này hoạt động như một tấm đệm tài chính, giúp bù đắp các khoản lỗ bất ngờ. Về hợp đồng xuất nhập khẩu song hành, đây là kỹ thuật bù trừ tự nhiên. Khi có một khoản phải trả bằng ngoại tệ, công ty sẽ tìm cách tạo ra một khoản phải thu tương ứng. Lãi từ hợp đồng này sẽ bù lỗ cho hợp đồng kia và ngược lại. Mặc dù khó áp dụng ngay lập tức, đây là mục tiêu dài hạn khi Phúc Bình đa dạng hóa hoạt động kinh doanh.

IV. Hướng dẫn sử dụng công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá

Các công cụ phái sinh tiền tệ là giải pháp chuyên nghiệp và hiệu quả nhất để phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái. Đây là các hợp đồng tài chính mà giá trị của chúng phụ thuộc vào giá trị của một tài sản cơ sở, trong trường hợp này là tỷ giá. Việc sử dụng các công cụ này giúp doanh nghiệp cố định trước tỷ giá cho một giao dịch trong tương lai, từ đó loại bỏ hoàn toàn sự không chắc chắn do biến động tỷ giá gây ra. Ba công cụ phái sinh phổ biến nhất mà Công ty CPCN Phúc Bình nên cân nhắc áp dụng bao gồm: Hợp đồng kỳ hạn (Forwards), Hợp đồng quyền chọn (Options), và Hợp đồng hoán đổi (Swaps). Mỗi công cụ có đặc điểm và cách thức hoạt động riêng, phù hợp với các nhu cầu và mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau. Hợp đồng kỳ hạn phù hợp cho việc chốt một tỷ giá chắc chắn. Hợp đồng quyền chọn mang lại sự linh hoạt, cho phép doanh nghiệp hưởng lợi nếu tỷ giá biến động theo hướng có lợi. Hợp đồng hoán đổi thường được dùng cho các dòng tiền hoặc các khoản vay dài hạn. Để áp dụng thành công, công ty cần phối hợp chặt chẽ với các ngân hàng thương mại để được tư vấn và lựa chọn sản phẩm phù hợp nhất với từng hợp đồng nhập khẩu.

4.1. Hợp đồng kỳ hạn Forwards Cố định tỷ giá trong tương lai

Hợp đồng kỳ hạn là một thỏa thuận mua hoặc bán một lượng ngoại tệ nhất định tại một thời điểm xác định trong tương lai với một tỷ giá được ấn định ngay tại thời điểm ký kết. Ví dụ, Công ty CPCN Phúc Bình có một khoản phải trả 100.000 USD sau 3 tháng. Để phòng ngừa rủi ro USD tăng giá, công ty có thể ký hợp đồng kỳ hạn mua 100.000 USD với ngân hàng ở một tỷ giá cố định. Dù sau 3 tháng tỷ giá thị trường có biến động thế nào, công ty vẫn được mua USD với tỷ giá đã thỏa thuận, giúp loại bỏ hoàn toàn rủi ro và xác định chính xác chi phí bằng VND.

4.2. Hợp đồng quyền chọn Options Linh hoạt bảo vệ lợi nhuận

Hợp đồng quyền chọn cho phép người mua có quyền (nhưng không có nghĩa vụ) mua hoặc bán một lượng ngoại tệ ở một mức tỷ giá xác định trong một khoảng thời gian nhất định. Để sử dụng, doanh nghiệp phải trả một khoản phí gọi là phí quyền chọn. Ví dụ, để phòng ngừa cho khoản phải trả bằng USD, Phúc Bình có thể mua quyền chọn mua USD. Nếu tỷ giá thực tế tăng cao hơn tỷ giá trong hợp đồng, công ty sẽ thực hiện quyền chọn để mua được USD với giá rẻ hơn. Nếu tỷ giá thực tế giảm, công ty sẽ bỏ quyền chọn và mua theo giá thị trường để hưởng lợi. Đây là công cụ linh hoạt, vừa bảo hiểm rủi ro, vừa cho phép tận dụng cơ hội.

4.3. Hợp đồng hoán đổi Swaps Giải pháp cho dòng tiền dài hạn

Hợp đồng hoán đổi tiền tệ (Currency Swaps) là thỏa thuận giữa hai bên về việc trao đổi các dòng tiền (gốc và lãi) của hai đồng tiền khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định. Công cụ này đặc biệt hữu ích cho các doanh nghiệp có các khoản vay dài hạn bằng ngoại tệ hoặc các dự án có dòng tiền thu chi bằng các đồng tiền khác nhau. Mặc dù có thể chưa phải là nhu cầu cấp thiết ngay lập tức của Phúc Bình, nhưng đây là một công cụ quản trị rủi ro quan trọng cần tìm hiểu khi công ty mở rộng quy mô hoạt động và có các nhu cầu vốn phức tạp hơn trong tương lai.

V. Xây dựng chiến lược phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho Phúc Bình

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái, Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình cần xây dựng một chiến lược tổng thể, kết hợp linh hoạt giữa các biện pháp nội bộ và các công cụ phái sinh chuyên nghiệp. Chiến lược này phải bắt đầu từ việc thay đổi nhận thức của ban lãnh đạo về tầm quan trọng của quản trị rủi ro. Công ty cần thành lập một bộ phận hoặc cử cán bộ chuyên trách theo dõi thị trường, phân tích rủi ro và đề xuất các giải pháp phòng ngừa kịp thời. Việc đầu tiên là phải nâng cao năng lực đội ngũ nhân sự. Công ty cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về tài chính quốc tế, thị trường ngoại hối và cách sử dụng các công cụ phái sinh cho nhân viên phòng tài chính - kế toán và phòng xuất nhập khẩu. Tiếp theo, cần xây dựng một quy trình quản trị rủi ro rõ ràng, bao gồm các bước: nhận diện rủi ro, đo lường mức độ ảnh hưởng, lựa chọn công cụ phòng ngừa và đánh giá hiệu quả sau khi thực hiện. Sự kết hợp giữa việc đàm phán hợp đồng thông minh, duy trì mối quan hệ tốt với ngân hàng và sử dụng hợp đồng kỳ hạn/quyền chọn sẽ tạo ra một lá chắn vững chắc, bảo vệ lợi nhuận của công ty trước những biến động khó lường của thị trường.

5.1. Mô hình kết hợp các công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả

Một mô hình hiệu quả cho Phúc Bình là áp dụng song song nhiều lớp phòng vệ. Lớp đầu tiên là các biện pháp nội bộ: tích cực đàm phán để chọn đồng tiền thanh toán có lợi, áp dụng điều khoản chia sẻ rủi ro. Lớp thứ hai, đối với các hợp đồng có giá trị lớn và thời gian thanh toán dài, công ty nên sử dụng hợp đồng kỳ hạn để cố định chi phí. Lớp thứ ba, đối với các thị trường có biến động mạnh hoặc khi công ty muốn giữ lại cơ hội hưởng lợi từ tỷ giá, hợp đồng quyền chọn là lựa chọn tối ưu. Việc kết hợp này giúp tối ưu hóa chi phí phòng ngừa và hiệu quả bảo vệ, thay vì chỉ dựa vào một giải pháp duy nhất.

5.2. Nâng cao năng lực dự báo và quản trị rủi ro chuyên nghiệp

Công ty cần chuyển từ dự báo cảm tính sang dự báo dựa trên phân tích chuyên môn. Điều này có thể thực hiện bằng cách đăng ký các báo cáo phân tích thị trường từ các tổ chức tài chính uy tín, hoặc tận dụng nguồn lực tư vấn từ ngân hàng thương mại đối tác. Việc xây dựng một bộ phận quản trị rủi ro chuyên nghiệp, dù chỉ là một nhân sự chuyên trách ban đầu, là vô cùng cần thiết. Nhân sự này sẽ chịu trách nhiệm đánh giá các trạng thái ngoại tệ mở, đề xuất các hạn mức rủi ro và thực thi các chiến lược phòng ngừa đã được ban lãnh đạo phê duyệt. Đây là sự đầu tư dài hạn cho sự phát triển bền vững của công ty.

5.3. Kiến nghị với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước hỗ trợ

Về mặt vĩ mô, để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp như Phúc Bình, luận văn cũng đề xuất kiến nghị với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Cụ thể, NHNN cần tiếp tục điều hành chính sách tỷ giá linh hoạt nhưng ổn định, tránh các biến động sốc. Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp lý và khuyến khích sự phát triển của thị trường các công cụ phái sinh tiền tệ, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các sản phẩm phòng ngừa rủi ro với chi phí hợp lý. Việc này sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh an toàn hơn, hỗ trợ các doanh nghiệp xuất nhập khẩu phát triển mạnh mẽ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và toàn cầu hóa, hoạt động xuất nhập khẩu đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh nói riêng. Hướng phát triển phổ biến của nhiều doanh nghiệp là kết hợp khai thác thị trường nội địa với mở rộng giao thương quốc tế nhằm gia tăng doanh thu, nâng cao năng lực cạnh tranh và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược. Tuy nhiên, hoạt động xuất nhập khẩu luôn gắn liền với các giao dịch thanh toán bằng ngoại tệ, khiến doanh nghiệp phải đối mặt trực tiếp với rủi ro biến động tỷ giá hối đoái. Sự thay đổi bất lợi của tỷ giá có thể làm xói mòn lợi nhuận thuần, gia tăng chi phí tài chính và đe dọa sự ổn định dòng tiền.

Khóa luận tốt nghiệp được thực hiện trên cơ sở kỳ thực tập 3 tháng tại Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình của sinh viên chuyên ngành Tài chính quốc tế – Học viện Tài chính. Là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân phối, tích hợp thiết bị an ninh và hạ tầng điện nhẹ với tỷ trọng nhập khẩu lớn, Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình chịu tác động trực tiếp từ biến động của thị trường ngoại hối.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Tìm kiếm và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái đối với hoạt động xuất nhập khẩu của Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về tỷ giá hối đoái, rủi ro tỷ giá hối đoái và các công cụ, biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá trong hoạt động thương mại quốc tế.
   • Phân tích thực trạng hoạt động xuất nhập khẩu và công tác phòng ngừa rủi ro tỷ giá tại Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình giai đoạn 2017–2019, chỉ rõ kết quả đạt được cũng như các hạn chế, nguyên nhân tồn tại.
   • Đề xuất các nhóm giải pháp khả thi và kiến nghị chính sách nhằm tăng cường năng lực quản trị, phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu và các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái.
• Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình (Trụ sở giao dịch: Tầng 3 Mỹ Đình Plaza, 138 Trần Bình, Mỹ Đình, Nam Từ Liêm, Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu hoạt động kinh doanh, biến động tỷ giá trong giai đoạn 2017–2019, định hướng giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Tác giả hệ thống hóa các khái niệm và lý thuyết nền tảng về tài chính quốc tế:

• Tỷ giá hối đoái (TGHĐ): Tỷ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền, phản ánh giá cả của một đơn vị tiền tệ nước này được tính bằng số lượng đơn vị tiền tệ của nước khác.
• Phân loại tỷ giá: Được xem xét theo nhiều tiêu chí bao gồm chế độ quản lý ngoại hối (tỷ giá chính thức, tỷ giá kinh doanh, tỷ giá thị trường tự do/chợ đen); thời điểm giao dịch (tỷ giá mở cửa, tỷ giá đóng cửa, tỷ giá giao ngay, tỷ giá kỳ hạn); cơ chế điều hành (tỷ giá cố định, tỷ giá thả nổi tự do, thả nổi có quản lý); và phương tiện thanh toán (tỷ giá séc, tỷ giá hối phiếu, tỷ giá chuyển khoản).
• Nhân tố chi phối tỷ giá: Tốc độ tăng trưởng kinh tế, tình trạng cán cân thanh toán quốc tế, chênh lệch lạm phát, chính sách tiền tệ và can thiệp của Ngân hàng Nhà nước, cùng yếu tố tâm lý thị trường.
• Phân loại rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp:
  • Rủi ro tài chính: Nguy cơ tổn thất liên quan đến cấu trúc vốn và nghĩa vụ nợ bằng ngoại tệ.
  • Rủi ro chuyển đổi (kế toán): Phát sinh khi hợp nhất báo cáo tài chính từ các đơn vị hoặc tài sản định giá bằng ngoại tệ sang đồng nội tệ.
  • Rủi ro giao dịch: Xuất hiện khi có khoảng cách thời gian giữa thời điểm xác lập hợp đồng và thời điểm thực tế thanh toán/nhận tiền bằng ngoại tệ.
  • Rủi ro kinh tế: Tác động lâu dài của biến động tỷ giá đến khả năng cạnh tranh và giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai của doanh nghiệp.
• Các kỹ thuật phòng ngừa rủi ro tỷ giá: Trích lập quỹ dự phòng rủi ro; sử dụng hợp đồng xuất nhập khẩu song hành; áp dụng điều khoản giá linh hoạt (Revisable price); sử dụng công cụ tài chính phái sinh tiền tệ (Hợp đồng kỳ hạn - Forward, Hợp đồng quyền chọn - Option, Hoán đổi tiền tệ - Swap, Hợp đồng tương lai - Futures); phòng ngừa qua thị trường tiền tệ dựa trên thuyết ngang giá lãi suất (IRP); và các biện pháp bổ trợ như đẩy nhanh/trì hoãn thanh toán (Leads and Lags), đa dạng hóa rổ tiền tệ.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp mô tả, diễn giải, quy nạp, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu số liệu qua các năm và khái quát hóa dữ liệu thực tế.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp trích xuất từ Báo cáo tài chính, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, dữ liệu xuất nhập khẩu của Phòng Tài chính - Kế toán và Phòng Xuất nhập khẩu Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình các năm 2017, 2018, 2019; số liệu thống kê thị trường ngoại hối từ Ngân hàng Nhà nước, Vietstock.vn và báo cáo của Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận về rủi ro tỷ giá hối đoái và phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái

Chương 1 tập trung xây dựng nền tảng lý thuyết toàn diện về thị trường hối đoái và quản trị rủi ro tiền tệ trong doanh nghiệp:

• Phân tích cơ chế tác động hai chiều của biến động tỷ giá: Đối với nhà xuất khẩu, tỷ giá ngoại tệ/nội tệ tăng tạo điều kiện hạ giá bán ngoại tệ để nâng cao năng lực cạnh tranh hoặc gia tăng lợi nhuận quy đổi sang nội tệ; ngược lại, khi tỷ giá giảm, doanh nghiệp xuất khẩu chịu tổn thất. Đối với nhà nhập khẩu, khi ngoại tệ tăng giá so với nội tệ, chi phí mua hàng quy đổi sang nội tệ tăng lên gây sụt giảm lợi nhuận; ngược lại, ngoại tệ giảm giá giúp giảm giá vốn hàng mua.
• Hệ thống hóa các công cụ phòng ngừa rủi ro từ truyền thống đến phái sinh hiện đại:
  • Công cụ nội bộ: Tự bảo hiểm bằng hợp đồng song hành để bù trừ vị thế dòng tiền thu - chi ngoại tệ; trích lập quỹ dự phòng bù đắp từ các kỳ có lãi tỷ giá; đàm phán điều khoản giá linh hoạt có thể điều chỉnh lại giá trị thanh toán theo biên độ tỷ giá.
  • Công cụ phái sinh: Hợp đồng kỳ hạn giúp cố định tỷ giá thanh toán tương lai; hợp đồng quyền chọn cung cấp quyền (không bắt buộc) mua/bán ngoại tệ với mức giá xác định trước nhằm bảo hiểm rủi ro nhưng vẫn giữ cơ hội hưởng lợi khi thị trường biến động thuận lợi; giao dịch hoán đổi (Swap) giúp hoán đổi dòng tiền giữa hai đồng tiền để duy trì trạng thái ngoại tệ cân bằng; hợp đồng tương lai được chuẩn hóa trên sàn giao dịch.
  • Công cụ thị trường tiền tệ: Vay và đầu tư bù trừ dòng tiền ngoại tệ kết hợp vận dụng quan hệ ngang giá lãi suất (IRP).

Chương 2: Thực trạng phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu của Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình

Chương 2 đi sâu phân tích bức tranh hoạt động kinh doanh, cơ cấu tổ chức và thực trạng quản trị rủi ro tỷ giá tại đơn vị khảo sát:

• Tổng quan doanh nghiệp: Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình thành lập từ năm 2008 (tiền thân là Trung tâm công nghệ Phúc Bình), là đơn vị cung cấp, tích hợp hệ thống điện nhẹ (CCTV, báo cháy, báo động 24/7, nhà thông minh). Quy mô nhân sự gồm 190 người, cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc, Trợ lý và 6 phòng ban chức năng (Kinh doanh, Xuất nhập khẩu, Tài chính - Kế toán, Marketing, Kỹ thuật - Dự án, Hành chính - Nhân sự).

Chỉ tiêu tài chính	Năm 2017	Năm 2018	Năm 2019
Doanh thu thuần (VND)	102.616.000.000	145.620.000.000	216.000.000.000
Lợi nhuận sau thuế (VND)	1.240.000.000	1.880.000.000	2.430.000.000
Tăng trưởng doanh thu (%)	—	+41,9%	+48,3%
Tăng trưởng lợi nhuận (%)	—	+51,6%	+29,3%

• Đặc điểm hoạt động xuất nhập khẩu:
  • Nhập khẩu là hoạt động cốt lõi mang lại nguồn cung ứng thiết bị. Cơ cấu thị trường nhập khẩu tập trung lớn nhất tại Trung Quốc và Nhật Bản (năm 2017–2018 chiếm trên 34% từ Trung Quốc và 35% từ Nhật Bản; năm 2019 Trung Quốc tăng lên 42,72%, Nhật Bản chiếm 27%), kế đến là Đài Loan, Mỹ, Canada và Malaysia.
  • Mặt hàng nhập khẩu chính gồm: Camera Huviron (Trung Quốc), Camera Panasonic và hệ thống hội nghị truyền hình trực tuyến (Nhật Bản), Video door phone (Đài Loan), Paradox (Canada), Honeywell (Mỹ), Smartlock (Malaysia).
  • Ngoại tệ giao dịch chủ yếu là USD; mở tài khoản chuyên thu/chi ngoại tệ tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) – Chi nhánh Mỹ Đình; phương thức thanh toán chủ yếu áp dụng Thư tín dụng (L/C).
• Tác động của biến động tỷ giá và thực trạng phòng ngừa:
  • Giai đoạn 2017–2019 ghi nhận các đợt biến động của cặp tỷ giá USD/VND (năm 2018 tỷ giá tự do có thời điểm đạt đỉnh 23.650 VND/USD; năm 2019 tỷ giá trung tâm tăng 1,4% lên 23.155 VND/USD do tác động từ chiến tranh thương mại Mỹ - Trung và đồng Nhân dân tệ suy yếu).
  • Tình hình lãi/lỗ tỷ giá: Năm 2017, công ty chịu lỗ do tỷ giá khoảng 56 triệu VND. Năm 2018 và 2019, quy mô nhập khẩu tăng khiến chi phí tài chính do chênh lệch tỷ giá tăng mạnh, mức lỗ do yếu tố tỷ giá năm 2019 vượt mức 150 triệu VND.
  • Các biện pháp doanh nghiệp đã thực hiện: Phối hợp giữa Phòng Tài chính - Kế toán và Phòng Kinh doanh để theo dõi, dự báo tỷ giá dựa trên thông tin tham khảo từ Techcombank; trích lập quỹ dự phòng rủi ro từ lợi nhuận các thương vụ có lợi về tỷ giá; cử cán bộ kế toán tham gia các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ quản trị rủi ro tài chính.
• Đánh giá chung:
  • Mặt đạt được: Ban lãnh đạo đã nâng cao nhận thức về rủi ro hối đoái, chủ động tìm kiếm các giải pháp giảm nhẹ tác động tiêu cực, duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng.
  • Hạn chế và nguyên nhân: Các biện pháp mang nặng tính chất "tự bảo hiểm" bị động; công tác dự báo còn chậm và mang tính hình thức; quỹ dự phòng rủi ro không đủ bù đắp do đồng VND có xu hướng giảm giá so với USD; công ty hoàn toàn chưa tiếp cận và sử dụng các công cụ phái sinh tiền tệ; thiếu nhân sự chuyên trách chuyên sâu về phái sinh; quan hệ với ngân hàng thương mại chưa đủ chặt chẽ để được hỗ trợ hạn mức và công cụ bảo hiểm tỷ giá linh hoạt; khả năng đàm phán điều khoản giá linh hoạt với đối tác quốc tế còn yếu.

Chương 3: Giải pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu của Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình

Dựa trên các phân tích thực trạng, chương 3 đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro tỷ giá:

• Định hướng và mục tiêu: Nâng cao tính chủ động trong quản trị rủi ro tiền tệ, bảo toàn lợi nhuận kinh doanh, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và triển khai xây dựng nhà máy sản xuất tại Thái Nguyên vào quý 4/2020 nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện/thành phẩm.
• Các nhóm giải pháp cụ thể tại doanh nghiệp:
  1. Đa dạng hóa phương thức thanh toán quốc tế: Kết hợp linh hoạt giữa phương thức L/C trả ngay, L/C trả chậm với các phương thức chuyển tiền T/T hoặc D/A, D/P tùy theo mức độ uy tín của đối tác và kỳ hạn hợp đồng để tối ưu hóa thời điểm mua ngoại tệ.
  2. Nâng cao năng lực đàm phán lựa chọn đồng tiền thanh toán: Thỏa thuận chia sẻ rủi ro tỷ giá trong hợp đồng ngoại thương; đàm phán đưa điều khoản giá linh hoạt (Revisable price) đối với các hợp đồng nhập khẩu lớn, thời gian giao hàng kéo dài; xem xét sử dụng các đồng tiền thanh toán khác ngoài USD khi nhập khẩu từ các thị trường như Nhật Bản (JPY) hoặc Châu Âu.
  3. Tăng cường hợp tác với ngân hàng thương mại: Mở rộng liên kết với Techcombank và các NHTM khác nhằm tiếp cận nguồn thông tin phân tích thị trường chuyên sâu, đồng thời đàm phán hạn mức tín dụng ngoại tệ ưu đãi và tỷ giá mua bán cạnh tranh.
  4. Ứng dụng các công cụ phái sinh tiền tệ: Chủ động ký kết các hợp đồng kỳ hạn (Forward) nhằm cố định nghĩa vụ thanh toán bằng USD trong tương lai khi có các đơn hàng nhập khẩu lớn; nghiên cứu áp dụng hợp đồng quyền chọn (Option) để vừa khóa được rủi ro tỷ giá tăng, vừa có thể hưởng lợi nếu tỷ giá USD/VND giảm.
• Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước:
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ: Tiếp tục duy trì cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm linh hoạt, chủ động sử dụng các công cụ thị trường mở và can thiệp dự trữ ngoại hối để giữ ổn định giá trị đồng tiền; hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, biểu phí và tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng thương mại mở rộng cung cấp sản phẩm phái sinh tiền tệ tới khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Khóa luận đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý thuyết về tỷ giá hối đoái, nhận diện 4 loại rủi ro hối đoái căn bản (tài chính, chuyển đổi, giao dịch, kinh tế) và cơ chế vận hành của các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá.
• Phản ánh trung thực bức tranh tài chính và hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình giai đoạn 2017–2019: Doanh thu tăng trưởng mạnh từ 102,6 tỷ VND lên 216 tỷ VND; lợi nhuận sau thuế tăng từ 1,24 tỷ VND lên 2,43 tỷ VND.
• Phân tích chi tiết cơ cấu nguồn hàng nhập khẩu với sự phụ thuộc lớn vào hai thị trường Trung Quốc (chiếm 42,72% năm 2019) và Nhật Bản (chiếm 27% năm 2019), thanh toán chủ yếu bằng USD thông qua Techcombank.
• Chỉ rõ mức độ tổn thất do biến động tỷ giá hối đoái có xu hướng tăng dần theo quy mô nhập khẩu (năm 2017 lỗ ~56 triệu VND; năm 2019 lỗ vượt 150 triệu VND), chứng minh sự kém hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa thụ động đang áp dụng (quỹ dự phòng, dự báo nội bộ).

Đóng góp thực tiễn

• Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng cao cho Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình, trọng tâm là chuyển đổi từ phương thức "tự bảo hiểm" bị động sang chủ động sử dụng các công cụ phái sinh tiền tệ (Hợp đồng kỳ hạn, Quyền chọn ngoại tệ) kết hợp cơ chế đàm phán hợp đồng thương mại linh hoạt.
• Cung cấp một nghiên cứu tình huống điển hình về quản trị rủi ro hối đoái cho các doanh nghiệp thương mại - kỹ thuật vừa và nhỏ tại Việt Nam có đặc thù phụ thuộc vào nguồn thiết bị nhập khẩu.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Dữ liệu nghiên cứu tập trung trong phạm vi một doanh nghiệp đơn lẻ (Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình) trong khung thời gian 3 năm (2017–2019).
  • Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào giao dịch bằng đồng Đô la Mỹ (USD) và thanh toán qua một ngân hàng phục vụ chính (Techcombank), chưa mở rộng phân tích sâu các ngoại tệ khác như CNY, JPY hay EUR.
  • Các phân tích thực trạng chủ yếu dựa trên phương pháp thống kê mô tả, chưa áp dụng các mô hình định lượng kinh tế lượng để đo lường độ nhạy tỷ giá (Value at Risk - VaR hay Cash Flow at Risk - CFaR).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát sang giai đoạn sau năm 2020 để đánh giá tác động của đại dịch Covid-19 và biến động chuỗi cung ứng toàn cầu đến rủi ro tỷ giá của doanh nghiệp.
  • Theo dõi hiệu quả của dự án xây dựng nhà máy sản xuất tại Thái Nguyên (dự kiến quý 4/2020) trong việc giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhập khẩu.
  • Ứng dụng các mô hình định lượng để tính toán tỷ lệ phòng ngừa tối ưu (Optimal Hedge Ratio) khi doanh nghiệp triển khai hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Khóa luận là tài liệu học thuật hữu ích cho sinh viên các chuyên ngành Tài chính quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Kinh doanh quốc tế và Quản trị tài chính doanh nghiệp khi nghiên cứu về đề tài quản trị rủi ro tỷ giá.
• Nội dung giá trị:
  • Khung lý thuyết chi tiết, hệ thống hóa rõ ràng về các công cụ bảo hiểm rủi ro tỷ giá từ truyền thống đến hiện đại.
  • Case study thực tế phản ánh chính xác những vướng mắc điển hình của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam trong việc tiếp cận và ứng dụng các công cụ tài chính phái sinh tại các ngân hàng thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đồng tiền thanh toán chủ yếu và ngân hàng giao dịch ngoại tệ của Công ty Phúc Bình là gì?

Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình sử dụng ngoại tệ chủ yếu là Đô la Mỹ (USD) phục vụ cho hoạt động nhập khẩu linh kiện, thiết bị. Ngân hàng mở tài khoản chuyên thu chi ngoại tệ và thực hiện các giao dịch thanh toán quốc tế của công ty là Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) – Chi nhánh Mỹ Đình.

2. Tỷ trọng các thị trường nhập khẩu chính của Công ty Phúc Bình giai đoạn 2017–2019 biến động ra sao?

Thị trường nhập khẩu của công ty tập trung lớn nhất vào Trung Quốc và Nhật Bản. Năm 2017 và 2018, tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm khoảng 34% và Nhật Bản chiếm 35%. Đến năm 2019, tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc tăng mạnh lên 42,72%, trong khi Nhật Bản giảm xuống 27%. Ngoài ra, công ty còn nhập khẩu từ Đài Loan, Mỹ, Canada (chiếm hơn 8% năm 2019) và Malaysia.

3. Thực trạng tổn thất do biến động tỷ giá tại Công ty Phúc Bình diễn biến như thế nào qua các năm?

Năm 2017, mức lỗ do yếu tố tỷ giá của công ty chỉ khoảng 56 triệu VND. Sang năm 2018 và đặc biệt là năm 2019, do quy mô doanh thu và kim ngạch nhập khẩu tăng mạnh cùng với biến động phức tạp của thị trường ngoại hối, mức lỗ do tỷ giá đã tăng gần gấp đôi năm 2018, vượt mức 150 triệu VND.

4. Tại sao biện pháp xây dựng quỹ dự phòng rủi ro tỷ giá của Phúc Bình chưa đem lại hiệu quả?

Biện pháp trích lập quỹ dự phòng của công ty dựa trên nguồn lợi nhuận thu được từ những lần biến động tỷ giá có lợi. Tuy nhiên, hoạt động của Phúc Bình chủ yếu là nhập khẩu trong khi đồng Việt Nam (VND) lại có xu hướng mất giá liên tục so với USD, dẫn đến số lần có lãi tỷ giá rất ít, quy mô quỹ không đủ bù đắp chi phí phát sinh khi tỷ giá tăng cao.

5. Tác giả đề xuất những công cụ tài chính phái sinh nào cho doanh nghiệp?

Tác giả khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với các ngân hàng thương mại để triển khai hai công cụ phái sinh chính: Hợp đồng kỳ hạn (Forward contract) nhằm cố định tỷ giá thanh toán cho các lô hàng nhập khẩu lớn trong tương lai, và Hợp đồng quyền chọn (Option contract) nhằm bảo hiểm rủi ro trần tỷ giá mà vẫn duy trì cơ hội hưởng lợi nếu tỷ giá giao ngay trên thị trường giảm.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phùng Đức Anh đã giải quyết một cách toàn diện các mục tiêu nghiên cứu đề ra về đề tài phòng ngừa rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động xuất nhập khẩu tại Công ty Cổ phần Công nghệ Phúc Bình. Thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa lý luận tài chính quốc tế và số liệu thực tế giai đoạn 2017–2019, công trình đã chỉ rõ những điểm nghẽn trong công tác quản trị rủi ro tiền tệ thụ động của doanh nghiệp. Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào việc ứng dụng công cụ phái sinh, đa dạng hóa phương thức thanh toán và nâng cao năng lực đàm phán hợp đồng ngoại thương có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho doanh nghiệp trong quá trình hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ PHÒNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 1. Các vấn đề cơ bản của tỷ giá hối đoái 1. Các khái niệm cơ bản 1. Định nghĩa về tỷ giá hối đoái Tỷ giá hối đoái là tỷ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền của hai nước, là giá cả một đơn vị tiền tệ của một nước được tính bằng tiền của nước khác hay nói khác đi, là số lượng đơn vị tiền tệ cần thiết để mua một đơn vị ngoại tệ.

Phân loại tỷ giá hối đoái - Căn cứ vào chế độ quản lý ngoại hối, tỷ giá hối đoái bao gồm: tỷ giá chính thức, tỷ giá kinh doanh, tỷ giá chợ đen. + Tỷ giá chính thức: Là tỷ giá do Ngân hàng Trung ương của nước đó xác định. Trên cơ sở của tỷ giá này các ngân hàng thương mại và các tổ chức tín dụng sẽ ấn định tỷ giá mua bán ngoại tệ giao ngay, có kỳ hạn, hoán đổi. + Tỷ giá kinh doanh: Là tỷ giá dùng để kinh doanh mua bán ngoại tệ tại ngân hàng.

Cơ sở hình thành của tỷ giá này là quan hệ cung cầu về ngoại tệ trên thị trường và tỷ giá chính thức do Ngân hàng Trung ương công bố. + Tỷ giá chợ đen là: là tỷ giá được hình thành bên ngoài hệ thống ngân hàng, do quan hệ cung cầu trên thị trường chợ đen quyết định. - Căn cứ vào thời điểm mua bán ngoại tệ thì tỷ giá hối đoái gồm: tỷ giá mở cửa, tỷ giá đóng cửa, tỷ giá giao ngay, tỷ giá kỳ hạn. + Tỷ giá mở cửa: Là tỷ giá mua bán ngoại tệ được công bố vào đầu ngày giao dịch.

+ Tỷ giá đóng cửa: Là tỷ giá mua bán ngoại tệ ở cuối ngày giao dịch. + Tỷ giá giao ngay: Là tỷ giá mua bán ngoại hối do tổ chức tín dụng yết giá tại thời điểm giao dịch hoặc do hai bên thỏa thuận nhưng đảm bảo phải 4 SV: Phùng Đức Anh Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính trong biên độ do ngân hàng Nhà nước quy định. Việc thanh toán giữa các bên phải được thực hiện trong hai ngày làm việc tiếp theo, sau ngày cam kết hoặc mua bán. + Tỷ giá kỳ hạn: Là tỷ giá mua bán ngoại hối mà việc giao nhận ngoại hối được tiến hành theo kỳ hạn của hợp đồng, tỷ giá này được các bên thỏa thuận và theo biên độ do ngân hàng Nhà nước quy định.

- Căn cứ vào chế độ quản lý thì tỷ giá hối đoái gồm: Tỷ giá cố định và tỷ giá thả nổi. + Tỷ giá cố định: là tỷ giá do NHTW công bố cố định trong một biên độ giao động hẹp. Dưới áp lực của cung cầu trên thị trường, để duy trì tỷ giá cố định, NHTW phải thường xuyên can thiệp làm cho dự trữ ngoại hối quốc gia thay đổi. + Tỷ giá thả nổi: Là tỷ giá hối đoái được hình thành dựa trên quan hệ cung - cầu của thị trường.

Nó bao gồm tỷ giá thả nổi tự do và tỷ giá thả nổi có quản lý. - Căn cứ theo phương tiện thanh toán thì tỷ giá hối đoái gồm: tỷ giá séc, tỷ giá hối phiếu, tỷ giá chuyển khoản. + Tỷ giá séc là tỷ giá mua bán các loại séc ngoại tệ. + Tỷ giá hối phiếu trả tiền ngay là tỷ giá mua bán các loại hối phiếu có kỳ hạn bằng ngoại tệ + Tỷ giá chuyển khoản là tỷ giá mua bán ngoại hối trong đó việc chuyển khoản ngoại hối không phải bằng tiền mặt, bằng cách chuyển khoản qua ngân hàng.

Các nhân tố tác động đến tỷ giá hối đoái TGHĐ được hình thành nhờ quá trình tác động bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan. Tỷ giá hối đoái thay đổi khi các nhân tố tác động đến nó thay đổi. 5 SV: Phùng Đức Anh Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế quốc gia Khi tốc độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia nhanh và ổn định thì sức mua của đồng tiền quốc gia đó sẽ tăng, đồng tiền của quốc gia đó trở nên có giá trị hơn, dẫn tới tỷ giá hối đoái có chiều hướng giảm và khi quốc gia suy thoái thì tỷ giá hối đoái có chiều hướng tăng.

Tình trạng cán cân thanh toán quốc tế Cán cân thanh toán quốc tế của một quốc gia phản ánh mối quan hệ cung-cầu về ngoại tệ của nước đó. Khi cán cân thanh toán quốc tế bội thu, nghĩa là cung về ngoại tệ lớn hơn cầu về ngoại tệ nên tỷ giá hối đoái có chiều hướng giảm đi và khi cán cân thanh toán quốc tế bội chi thì tỷ giá hối đoái có chiều hướng tăng lên 1. Mức lạm phát của đồng tiền quốc gia Đối với bất kỳ nền kinh tế nào lạm phát luôn là yếu tố quan trọng tác động trực tiếp tới sức mua của đồng tiền nước đó, vì thế lạm phát ảnh hưởng trực tiếp tới tỷ giá hối đoái. Khi mức lạm phát của đồng tiền quốc gia cao hơn hơn ngoại tệ thì tỷ giá hối đoái với ngoại tệ đó có xu hướng tăng và khi mức lạm phát của đồng tiền quốc gia thấp hơn ngoại tệ thì tỷ giá hối đoái với ngoại tệ đó sẽ có xu hướng giảm.

Các nhân tố khác Chính sách tiền tệ của nhà nước: Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong chính sách tỷ giá hối đoái của mỗi quốc gia. Nhà nước có thể dùng các công cụ quản lý của mình để thay đổi cung – cầu ngoại tệ như: Các quy định về quản lý ngoại tệ, quy định về tỷ lệ dự trữ bắt buộc, các chính sách về lãi suất,… hay áp dụng các chế độ tỷ giá (thả nổi, cố định,…) từ đó ảnh hưởng tới tỷ giá hối đoái. Các yếu tố tâm lý tác động tới tâm lý tiêu dùng như các tin tức về tình hình kinh tế - chính trị - xã hội, về các rủi ro của hệ thống tài chính ngân hàng 6 SV: Phùng Đức Anh Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính về các quyết định, chính sách quan trọng của chính phủ và ngân hàng Trung ương về lãi suất, chính sách tài chính, tiền tệ và giá cả. Các yếu tố tâm lý này sẽ gây ra các tác động mang tính chất ngắn hạn và tức thời làm thay đổi mối quan hệ cung cầu trên thị trường, do đó ảnh hưởng tới sự biện động của tỷ giá hối đoái.

Rủi ro tỷ giá hối đoái 1. Khái niệm về rủi ro tỷ giá hối đoái trong hoạt động của doanh nghiệp Rủi ro hối đoái là rủi ro xuất hiện trong nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối do sự biến động về tỷ giá giữa các đồng tiền. Nếu tỷ giá hối đoái bán ra lớn hơn tỷ giá mua vào thì nhà kinh doanh có lãi, ngược lại thì bị lỗ. Rủi ro tỷ giá hối đoái là loại rủi ro dễ thấy nhất ở các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu.

Đối với nghiệp vụ nhập khẩu rủi ro tỷ giá xảy ra khi ngoại tệ mà nhà nhập khẩu phải trả trong tương lai tăng giá so với nội tệ, hay đối với nghiệp vụ xuất khẩu rủi ro tỷ giá xảy ra khi ngoại tệ thu được khi xuất khẩu giảm giá so với nội tệ. Sự biến động liên tục của tỷ giá làm cho giá trị của các hợp đồng xuất nhập khẩu trở nên khó xác định cụ thể. Mọi chuyện có thể trở nên tốt đẹp hơn nếu tỷ giá biến động tích cực, hoặc trở nên tồi tệ hơn nếu tỷ giá biến động tiêu cực. Điều này tạo ra sự khó khăn trong công tác quản lý lợi nhuận, phí của doanh nghiệp gây ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh.

Để đảm bảo hoạt động kinh doanh ổn định và hạn chế rủi ro, các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu thường lựa chọn các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Tuy nhiên công việc này hoàn toàn không đơn giản, nó đòi hỏi sự am hiểu về kỹ thuật kết hợp với sựu khéo léo về nghệ thuật và nhạy cảm với môi trường kinh doanh. Do đó cần phải nhận biết và dự đoán được mức độ rủi ro hối đoái của từng nghiệp vụ tiền mặt tương lai từ đó có các biện pháp phòng ngừa cho phù hợp. 7 SV: Phùng Đức Anh Lớp: CQ54/08.04 Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.

Phân loại rủi ro tỷ giá hối đoái Các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu thường xuyên có nguồn thu hay chi bằng ngoại tệ nên họ cũng thường phải đối mặt với 4 loại rủi ro tỷ giá chính sau: - Rủi ro tài chính: là bất kỳ dạng rủi ro nào liên quan đến tài chính, bao gồm cả các giao dịch tài chính bao gồm cả khoản vay công ty của người khác mà có nguy cơ vỡ nợ. Thông thường nó được hiểu là chỉ bao gồm rủi ro mất mát, có nghĩa là tiềm năng của sự mất mát tài chính và sự không chắc chắn về mức độ của nó. - Rủi ro chuyển đổi: là khả năng đồng nội tệ không thể chuyển đổi thành tiền tệ của một quốc gia khác do giá trị danh nghĩa thay đổi hoặc các hạn chế trao đổi. - Rủi ro giao dịch: Là loại rủi ro phát sinh khi một bên đồng ý mua hay bán với một ngoại tệ nhất định vào một ngày xác định, nhưng thực sự thanh toán hay nhận thanh toán vào một ngày sau đó.

Nếu tỷ giá thay đổi trong khoảng thời gian ở giữa, giá cả trong thương vụ bán hoặc mua theo đồng tiền nội tệ sẽ thay đổi. - Rủi ro kinh tế: Là loại rủi ro phát sinh khi thay đổi trong tỷ giá hối đoái làm thay đổi sức cạnh tranh của một doanh nghiệp. Rủi ro này thường xảy ra khi doanh nghiệp có doanh thu bằng một đồng tiền và chi trả chi phí lại bằng một đồng tiền khác. Đôi khi rủi ro kinh tế cũng xảy ra khi doanh nghiệp hoạt động chỉ với một đồng tiền.

Tác động của rủi ro tỷ giá hối đoái tới hoạt động xuất nhập khẩu Khi hoạt động kinh tế, sản xuất ngày càng phát triển, thị trường đầu ra nội địa sẽ ngày càng bị chia nhỏ hơn nên nhu cầu vươn ra các thị trường mới là điều vô cùng bức thiết. Kinh doanh ở thị trường nước ngoài không đơn giản như kinh doanh tại thị trường trong nước, công ty đối mặt và cần phải giải 8 SV: Phùng Đức Anh Lớp: CQ54/08.