Nghiên cứu xây dựng phòng đọc ảo phục vụ khai thác tài liệu lưu trữ ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu nghiên cứu xây dựng phòng đọc ảo phục vụ khai thác sử dụng tài liệu lưu trữ ở việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Thu Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Liên Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lưu trữ
• Đề tài: Phòng Đọc Ảo: Giải Pháp Khai Thác Tài Liệu Lưu Trữ Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Nguồn tài liệu tham khảo
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TÀI LIỆU LƯU TRỮ TRUYỀN THỐNG VÀ SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG PHÒNG ĐỌC ẢO
• 1.1. Nhu cầu khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ
• 1.2. Các hình thức phục vụ nhu cầu khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ
• 1.3. Tổ chức sử dụng tài liệu tại phòng đọc
• 1.4. Giới thiệu tài liệu trên các phương tiện thông tin đại chúng
• 1.5. Triển lãm, trưng bày tài liệu
• 1.6. Xuất bản ấn phẩm lưu trữ
• 1.7. Cung cấp bản sao, bản chứng thực tài liệu lưu trữ
• 1.8. Sử dụng tài liệu để xây dựng các bộ phim điện ảnh
• 1.9. Sự cần thiết xây dựng mô hình phòng đọc ảo
• 1.9.1. Đáp ứng nhu cầu khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ
• 1.9.2. Đa dạng hóa các hình thức khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ
• 1.9.3. Góp phần vào sự phát triển, hiện đại hóa công tác lưu trữ
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG PHÒNG ĐỌC ẢO
• 2.1. Khái niệm phòng đọc ảo
• 2.2. Cấu trúc của phòng đọc ảo
• 2.3. Sự khác biệt giữa mô hình phòng đọc ảo và phòng đọc truyền thống
• 2.4. Cơ sở kỹ thuật
• 2.5. Kinh nghiệm của nước ngoài
• 2.5.1. Phòng đọc ảo áp dụng tại Lưu trữ quốc gia Mỹ
• 2.5.2. Phòng đọc ảo áp dụng tại Lưu trữ quốc gia Úc
• 2.5.3. Phòng đọc ảo áp dụng tại Lưu trữ quốc gia Anh
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH PHÒNG ĐỌC ẢO PHỤC VỤ KHAI THÁC, SỬ DỤNG TÀI LIỆU LƯU TRỮ BẢO QUẢN TẠI TRUNG TÂM LƯU TRỮ QUỐC GIA III
• 3.1. Mô hình hệ thống
• 3.2. Tạo lập cơ sở dữ liệu
• 3.3. Tạo vùng liên kết
• 3.4. Mô hình cụ thể. Tổ chức website
• 3.5. Các cơ sở dữ liệu
• 3.6. Các chức năng cho người dùng cuối
• 3.6.1. Đăng ký thành viên
• 3.6.2. Tìm kiếm thông tin
• 3.7. Điều kiện triển khai
• 3.7.1. Các điều kiện tiên quyết
• 3.7.2. Cơ sở pháp lý hoàn thiện
• 3.7.3. Các hướng nghiên cứu chuyên sâu liên quan đến tổ chức khai thác, sử dụng TLLT trực tuyến
• 3.7.4. Sự kết hợp liên ngành giữa lưu trữ học, công nghệ thông tin và thông tin - thư viện
• 3.7.5. Khả năng chấp nhận và tiếp cận phòng đọc ảo của độc giả
• 3.8. Các điều kiện hỗ trợ
• 3.8.1. Nguồn tài nguyên thông tin được tạo lập bởi số hóa tài liệu lưu trữ truyền thống
• 3.8.2. Kinh phí, cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật
• 3.8.3. Nguồn nhân lực đảm bảo chất lượng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phòng đọc ảo

Phòng đọc ảo là một khái niệm mới trong lĩnh vực lưu trữ, được hình thành từ sự phát triển của công nghệ thông tin. Mô hình này cho phép người dùng truy cập tài liệu từ xa, giảm thiểu thời gian và thủ tục cần thiết để khai thác tài liệu. Theo nghiên cứu, việc xây dựng phòng đọc ảo không chỉ giúp nâng cao hiệu quả khai thác tài liệu mà còn góp phần bảo quản an toàn tài liệu lưu trữ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện đại, khi mà nhu cầu truy cập thông tin ngày càng cao. Việc áp dụng công nghệ đọc sách vào mô hình này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho người dùng, giúp họ dễ dàng tìm kiếm và sử dụng tài liệu lưu trữ một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và cấu trúc của phòng đọc ảo

Khái niệm phòng đọc ảo được định nghĩa là một không gian trực tuyến, nơi người dùng có thể truy cập và khai thác tài liệu lưu trữ mà không cần phải đến trực tiếp các cơ sở lưu trữ. Cấu trúc của phòng đọc ảo bao gồm các thành phần như cơ sở dữ liệu tài liệu, giao diện người dùng và các công cụ tìm kiếm thông tin. Mô hình này không chỉ giúp người dùng tiết kiệm thời gian mà còn mở rộng khả năng tiếp cận tài liệu cho nhiều đối tượng khác nhau. Việc xây dựng một hệ thống quản lý tài liệu hiệu quả là rất cần thiết để đảm bảo rằng người dùng có thể tìm kiếm và truy cập tài liệu một cách dễ dàng và nhanh chóng.

II. Lợi ích của phòng đọc ảo trong khai thác tài liệu lưu trữ

Việc xây dựng phòng đọc ảo mang lại nhiều lợi ích cho cả người dùng và các cơ quan lưu trữ. Đầu tiên, nó giúp giảm thiểu chi phí và thời gian cho việc khai thác tài liệu. Người dùng có thể truy cập tài liệu từ bất kỳ đâu và vào bất kỳ lúc nào, điều này rất thuận tiện trong thời đại công nghệ số. Thứ hai, phòng đọc ảo cũng giúp các cơ quan lưu trữ quản lý tài liệu tốt hơn, từ việc bảo vệ tài liệu gốc đến việc kiểm soát việc sao chép tài liệu. Hơn nữa, mô hình này còn tạo cơ hội cho các cơ quan lưu trữ quảng bá hình ảnh và giá trị của tài liệu lưu trữ đến với công chúng. Như vậy, phòng đọc ảo không chỉ là một giải pháp công nghệ mà còn là một phương thức mới để phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ.

2.1. Tăng cường khả năng tiếp cận tài liệu

Một trong những lợi ích lớn nhất của phòng đọc ảo là khả năng tăng cường tiếp cận tài liệu cho người dùng. Thay vì phải đến trực tiếp các cơ sở lưu trữ, người dùng có thể dễ dàng tìm kiếm và truy cập tài liệu từ xa. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà nhu cầu truy cập thông tin ngày càng cao. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào mô hình này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn mở rộng khả năng tiếp cận tài liệu cho nhiều đối tượng khác nhau, từ sinh viên, nhà nghiên cứu đến các tổ chức và doanh nghiệp.

III. Thách thức trong việc triển khai phòng đọc ảo tại Việt Nam

Mặc dù phòng đọc ảo mang lại nhiều lợi ích, việc triển khai mô hình này tại Việt Nam vẫn gặp phải một số thách thức. Đầu tiên, cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin tại nhiều cơ quan lưu trữ còn hạn chế, điều này ảnh hưởng đến khả năng xây dựng và vận hành phòng đọc ảo. Thứ hai, việc đào tạo nhân lực có kỹ năng về công nghệ thông tin cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Cuối cùng, việc xây dựng các quy định pháp lý liên quan đến việc sử dụng tài liệu lưu trữ trực tuyến cũng cần được xem xét để đảm bảo quyền lợi cho người sử dụng và bảo vệ tài liệu lưu trữ. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để mô hình phòng đọc ảo có thể phát huy hiệu quả tối đa.

3.1. Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin

Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin là một yếu tố quan trọng quyết định đến sự thành công của phòng đọc ảo. Tại Việt Nam, nhiều cơ quan lưu trữ vẫn chưa đầu tư đầy đủ vào công nghệ thông tin, dẫn đến việc khó khăn trong việc triển khai các giải pháp công nghệ mới. Việc nâng cấp cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin không chỉ giúp cải thiện khả năng truy cập tài liệu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo quản và quản lý tài liệu lưu trữ. Do đó, cần có sự đầu tư mạnh mẽ từ các cơ quan chức năng để phát triển cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ cho việc xây dựng phòng đọc ảo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và nhu cầu khai thác tài liệu lưu trữ (TLLT) ngày càng gia tăng, việc đổi mới hình thức tổ chức khai thác, sử dụng TLLT trở thành yêu cầu cấp thiết. Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (TTLTQG III) hiện đang bảo quản hơn 5.000 mét giá tài liệu hành chính, hơn 1.000 mét giá tài liệu khoa học - công nghệ, cùng hàng trăm nghìn tài liệu nghe - nhìn và tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ. Từ năm 1996 đến 2005, trung tâm đã phục vụ 6.463 lượt độc giả, và ước tính từ 2011 đến 2015 đạt khoảng 5.100 lượt người, cho thấy nhu cầu khai thác TLLT ngày càng tăng. Tuy nhiên, các hình thức khai thác truyền thống như sử dụng tại phòng đọc, xuất bản ấn phẩm, triển lãm, cung cấp bản sao vẫn còn nhiều hạn chế về thời gian, không gian và thủ tục phức tạp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng mô hình phòng đọc ảo phục vụ khai thác, sử dụng TLLT tại Việt Nam, cụ thể là tại TTLTQG III, nhằm đa dạng hóa hình thức khai thác, nâng cao hiệu quả sử dụng tài liệu, đồng thời góp phần hiện đại hóa công tác lưu trữ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ tại TTLTQG III trong giai đoạn hiện tại, với trọng tâm là ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng phòng đọc ảo. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc tạo điều kiện thuận lợi cho người sử dụng tiếp cận tài liệu mọi lúc, mọi nơi, giảm thiểu tác động tiêu cực đến tài liệu gốc, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý và bảo vệ tài liệu lưu trữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu liên ngành giữa lưu trữ học, công nghệ thông tin và khoa học thông tin. Hai lý thuyết trọng tâm gồm:

• Lý thuyết quản lý tài liệu lưu trữ: Nhấn mạnh vai trò của việc bảo quản, tổ chức và khai thác tài liệu lưu trữ nhằm phát huy giá trị thông tin phục vụ nghiên cứu, quản lý và phát triển xã hội.
• Mô hình thư viện số và phòng đọc ảo: Định nghĩa phòng đọc ảo là môi trường kỹ thuật số cho phép người dùng truy cập, tìm kiếm và sử dụng tài liệu lưu trữ số hóa qua mạng Internet, không phụ thuộc vào không gian vật lý.

Các khái niệm chính bao gồm: tài liệu lưu trữ (TLLT), phòng đọc truyền thống, phòng đọc ảo (virtual reading room), tài liệu số hóa, cơ sở dữ liệu lưu trữ, và công nghệ thực tế ảo (virtual reality). Phòng đọc ảo được hiểu là cổng thông tin điện tử tích hợp các dịch vụ truy cập, tìm kiếm và sử dụng TLLT số hóa, được quản lý bởi cơ quan lưu trữ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, bao gồm:

• Phương pháp điều tra, khảo sát: Thu thập dữ liệu thực tế về nhu cầu khai thác, sử dụng TLLT tại TTLTQG III thông qua bảng hỏi và thống kê lượt độc giả, mục đích sử dụng tài liệu.
• Phương pháp phỏng vấn chuyên sâu: Trao đổi với lãnh đạo trung tâm, cán bộ phòng đọc, tổ sao lưu bảo hiểm tài liệu và chuyên gia công nghệ thông tin để đánh giá thực trạng và khả năng triển khai phòng đọc ảo.
• Phương pháp phân tích tài liệu: Nghiên cứu các văn bản pháp luật như Luật Lưu trữ số 01/2011/QH13, Luật Công nghệ thông tin số 67/2006/QH11, các nghị định hướng dẫn, cùng các tài liệu tham khảo trong và ngoài nước về phòng đọc ảo.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu mô hình phòng đọc ảo tại các nước phát triển như Mỹ, Anh, Úc với điều kiện thực tế tại Việt Nam để đề xuất mô hình phù hợp.
• Phương pháp phân tích hệ thống và tổng hợp: Xây dựng mô hình phòng đọc ảo tích hợp các yếu tố kỹ thuật, quản lý và dịch vụ.

Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 200 lượt độc giả và cán bộ liên quan tại TTLTQG III. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện và mẫu có chủ đích nhằm đảm bảo thu thập dữ liệu đa dạng và đại diện. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2012 đến 2014, bao gồm khảo sát thực tế, phân tích tài liệu và xây dựng mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhu cầu khai thác TLLT tăng cao: Từ năm 1996 đến 2005, TTLTQG III phục vụ 6.463 lượt độc giả, trong khi ước tính giai đoạn 2011-2015 đạt khoảng 5.100 lượt, cho thấy nhu cầu sử dụng tài liệu có xu hướng gia tăng. Mục đích khai thác đa dạng, trong đó 108 lượt độc giả làm luận văn thạc sĩ, 29 lượt làm luận án tiến sĩ, 153 công trình nghiên cứu lịch sử, 7 cuộn phim và 18 ấn phẩm xuất bản.

2. Hạn chế của hình thức khai thác truyền thống: Phòng đọc truyền thống giới hạn về thời gian phục vụ và khoảng cách địa lý, gây khó khăn cho độc giả ở xa. Việc sử dụng bản gốc trực tiếp làm giảm tuổi thọ tài liệu. Các hình thức khác như triển lãm, xuất bản ấn phẩm, cung cấp bản sao tuy có hiệu quả nhưng tốn thời gian và chi phí.

3. Phòng đọc ảo là giải pháp phù hợp: Phòng đọc ảo cho phép truy cập tài liệu số hóa mọi lúc, mọi nơi, giảm thủ tục và thời gian chờ đợi. Mô hình này đã được triển khai thành công tại các nước phát triển như Mỹ, Anh, Úc, góp phần hiện đại hóa công tác lưu trữ và nâng cao hiệu quả khai thác.

4. Điều kiện triển khai tại TTLTQG III: Trung tâm đã số hóa 5 phông tài liệu lớn, có cơ sở vật chất và nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu xây dựng phòng đọc ảo. Tuy nhiên, cần hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao nhận thức người dùng và đầu tư hạ tầng kỹ thuật để triển khai hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát và phân tích cho thấy nhu cầu khai thác TLLT tại Việt Nam, đặc biệt tại TTLTQG III, đang tăng nhanh nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ do hạn chế của các hình thức truyền thống. Việc xây dựng phòng đọc ảo sẽ giải quyết được các vấn đề về không gian, thời gian và bảo quản tài liệu gốc. So sánh với các mô hình quốc tế, phòng đọc ảo tại Việt Nam cần chú trọng tích hợp công nghệ số hóa, quản lý truy cập và bảo mật thông tin.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng lượt độc giả theo năm, bảng phân loại mục đích sử dụng tài liệu, và sơ đồ mô hình phòng đọc ảo với các thành phần cấu trúc như cơ sở dữ liệu, giao diện người dùng, hệ thống quản lý truy cập. Việc áp dụng phòng đọc ảo không chỉ nâng cao hiệu quả khai thác mà còn góp phần hiện đại hóa công tác lưu trữ, phù hợp với xu thế phát triển công nghệ và nhu cầu xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và triển khai phòng đọc ảo tại TTLTQG III: Tập trung đầu tư hạ tầng kỹ thuật, phát triển cơ sở dữ liệu số hóa tài liệu lưu trữ, hoàn thiện giao diện người dùng thân thiện. Mục tiêu tăng 30% lượt truy cập tài liệu trực tuyến trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo TTLTQG III phối hợp với các đơn vị công nghệ thông tin.

2. Hoàn thiện cơ sở pháp lý và quy định quản lý: Ban hành các văn bản hướng dẫn về khai thác, sử dụng TLLT qua phòng đọc ảo, bảo vệ bản quyền và an toàn thông tin. Thời gian thực hiện trong 12 tháng. Chủ thể: Bộ Nội vụ, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức người dùng: Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo giới thiệu phòng đọc ảo cho cán bộ lưu trữ và người sử dụng, nhằm nâng cao kỹ năng khai thác tài liệu số. Mục tiêu đào tạo 200 cán bộ và 500 người dùng trong 1 năm. Chủ thể: TTLTQG III, các trường đại học liên quan.

4. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế và nghiên cứu phát triển: Học hỏi kinh nghiệm từ các lưu trữ quốc gia Mỹ, Anh, Úc để hoàn thiện mô hình, đồng thời nghiên cứu các giải pháp công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo hỗ trợ tìm kiếm tài liệu. Thời gian liên tục trong 3 năm. Chủ thể: TTLTQG III, các viện nghiên cứu công nghệ thông tin.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và chuyên viên lưu trữ: Nắm bắt xu hướng hiện đại hóa công tác lưu trữ, áp dụng công nghệ số trong tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu.

2. Nhà nghiên cứu, học giả và sinh viên ngành lịch sử, khoa học xã hội: Hiểu rõ về nguồn tài liệu lưu trữ và cách tiếp cận tài liệu qua phòng đọc ảo, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

3. Chuyên gia công nghệ thông tin trong lĩnh vực thư viện và lưu trữ: Tham khảo mô hình kỹ thuật và quản lý phòng đọc ảo, phát triển các giải pháp công nghệ phù hợp.

4. Cơ quan quản lý nhà nước về văn thư, lưu trữ và công nghệ thông tin: Làm cơ sở xây dựng chính sách, quy định và kế hoạch phát triển công tác lưu trữ điện tử.

Câu hỏi thường gặp

1. Phòng đọc ảo là gì và khác gì so với phòng đọc truyền thống?
   Phòng đọc ảo là môi trường truy cập tài liệu lưu trữ số hóa qua mạng Internet, không giới hạn về không gian và thời gian, trong khi phòng đọc truyền thống yêu cầu người dùng đến trực tiếp địa điểm lưu trữ. Ví dụ, người dùng có thể tra cứu tài liệu tại nhà qua phòng đọc ảo thay vì phải đến TTLTQG III.

2. Lợi ích chính của phòng đọc ảo đối với người sử dụng là gì?
   Phòng đọc ảo giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại, cho phép truy cập tài liệu mọi lúc, mọi nơi và bảo vệ tài liệu gốc khỏi hư hại do sử dụng trực tiếp. Theo khảo sát, 85% người dùng đánh giá cao sự tiện lợi này.

3. Những điều kiện cần thiết để xây dựng phòng đọc ảo?
   Bao gồm cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, nguồn nhân lực có kỹ năng số hóa và quản lý dữ liệu, cơ sở pháp lý rõ ràng và nguồn tài liệu số hóa phong phú. TTLTQG III đã số hóa 5 phông tài liệu lớn làm nền tảng.

4. Phòng đọc ảo có thể áp dụng cho những loại tài liệu nào?
   Phòng đọc ảo phục vụ đa dạng loại tài liệu lưu trữ như tài liệu hành chính, khoa học - công nghệ, tài liệu nghe - nhìn và tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ, miễn là tài liệu được số hóa và lưu trữ trong cơ sở dữ liệu.

5. Làm thế nào để đảm bảo an toàn và bảo mật thông tin trong phòng đọc ảo?
   Cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật như mã hóa dữ liệu, quản lý quyền truy cập, giám sát hoạt động người dùng và tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ thông tin. TTLTQG III đang xây dựng hệ thống quản lý truy cập chặt chẽ để bảo vệ tài liệu.

Kết luận

• Phòng đọc ảo là giải pháp hiện đại, phù hợp với xu thế phát triển công nghệ và nhu cầu khai thác TLLT ngày càng tăng tại Việt Nam.
• Nhu cầu sử dụng tài liệu tại TTLTQG III đang gia tăng, nhưng các hình thức truyền thống còn nhiều hạn chế về không gian, thời gian và bảo quản tài liệu.
• Mô hình phòng đọc ảo được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết liên ngành, kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tế tại TTLTQG III.
• Việc triển khai phòng đọc ảo góp phần đa dạng hóa hình thức khai thác, nâng cao hiệu quả sử dụng tài liệu, đồng thời thúc đẩy hiện đại hóa công tác lưu trữ.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện cơ sở pháp lý, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, đào tạo nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế để triển khai mô hình phòng đọc ảo hiệu quả.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng phòng đọc ảo tại các trung tâm lưu trữ, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho cộng đồng và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 bao gồm thành phần, nội dung tài liệu, giá trị của tài liệu bảo quản tại TTLTQG III cũng như các hình thức tổ chức khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ đã và đang được áp dụng tại Trung tâm. Từ đó, đề tài khái quát sự cần thiết cần xây dựng phòng đọc ảo nhằm hiện đại hóa công tác tổ chức khai thác, sử dụng TLLT nói chung. Chƣơng 2: Cơ sở nghiên cứu xây dựng phòng đọc ảo Trong chương này, chúng tôi phân tích các cơ sở nghiên cứu bao gồm cơ sở lý thuyết, cơ sở pháp lý và cơ sở kỹ thuật như là các điều kiện cần để có thể nghiên cứu xây dựng phòng đọc ảo. Bên cạnh đó, các kinh nghiệm xây dựng phòng đọc ảo của một số nước phát triển cũng góp phần quan trọng trong việc xây dựng hình thức tổ chức khai thác, sử dụng này.

Chƣơng 3: Mô hình phòng đọc ảo phục vụ khai thác, sử dụng tài liệu lƣu trữ bảo quản tại Trung tâm Lƣu trữ Quốc gia III Nội dung chương 3 là phần trọng tâm của luận văn, trong đó trình bày các yếu tố cấu thành phòng đọc ảo, mô phỏng phòng đọc cụ thể dựa trên nền web theo khía cạnh người dùng là chủ yếu. Trong chương này, tác giả cũng 11 z tập trung phân tích các điều kiện triển khai để có thể xây dựng phòng đọc ảo một cách khả thi và hiệu quả nhất có thể. Để minh họa cho đề tài, chúng tôi đã đính kèm luận văn các phụ lục cần thiết, bao gồm các văn bản quản lý, ảnh chụp màn hình giao diện phòng đọc ảo của một lưu trữ quốc gia cụ thể, ảnh chụp thực tế khảo sát tại TTLTQGIII. Các phục lục này sẽ góp phần quan trọng trong việc giúp người đọc tiếp cận đề tài dễ dàng hơn.

"Nghiên cứu xây dựng phòng đọc ảo phục vụ khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ ở Việt Nam" là đề tài mang tính liên ngành và đòi hỏi một lượng kiến thức công nghệ thông tin nhất định. Do trình độ nghiên cứu và kinh nghiệm thực tế còn hạn chế nên những nội dung được trình bày trong luận văn sẽ không tránh khỏi những hạn chế. Vì vậy, chúng tôi rất hy vọng sẽ nhận được những góp ý của các thầy cô giáo và bạn đọc nhằm hoàn thiện đề tài và làm cơ sở để phát triển hướng nghiên cứu liên quan. Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi đã gặp nhiều khó khăn trong việc nghiên cứu, khảo sát thực tế song cũng nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình từ phía lãnh đạo và đội ngũ cán bộ của Trung tâm Lưu trữ quốc gia III; các biên dịch viên của Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước; các thầy cô giáo Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, đặc biệt là người hướng dẫn khoa học - TS.

Nguyễn Liên Hương. Qua đây, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất về sự quan tâm, giúp đỡ quý báu đó. Hà Nội, ngày 28 tháng 12 năm 2013 HỌC VIÊN ĐỖ THU HIỀN 12 z CHƢƠNG 1 CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC KHAI THÁC, SỬ DỤNG TÀI LIỆU LƢU TRỮ TRUYỀN THỐNG VÀ SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG PHÒNG ĐỌC ẢO Việc xây dựng phòng đọc ảo nhằm phát triển công tác tổ chức khai thác, sử dụng TLLT và phát huy tối đa giá trị của TLLT là một bước đi tất yếu của ngành lưu trữ Việt Nam nói chung. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi khi nghiên cứu áp dụng tại một lưu trữ lịch sử như Trung tâm Lưu trữ quốc gia III thì việc phân tích nhu cầu khai thác, sử dụng TLLT đang bảo quản tại Trung tâm cũng như các hình thức tổ chức khai thác, sử dụng TLLT truyền thống đã được áp dụng tại đây là điều cần thiết.

Nhu cầu khai thác, sử dụng tài liệu lƣu trữ  Khối lượng, thành phần và nội dung tài liệu Trung tâm Lưu trữ quốc gia III là tổ chức sự nghiệp thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, có chức năng sưu tầm, thu thập, chỉnh lý, bảo quản và tổ chức sử dụng tài liệu, tư liệu hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan, tổ chức trung ương và cá nhân, gia đình, dòng họ tiêu biểu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà và nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trên địa bàn từ Quảng Bình trở ra. Những tài liệu này là những chứng cứ lịch sử phản ánh chân thực, khách quan và toàn diện quá trình thành lập, xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam độc lập trong suốt mấy chục năm qua. Tài liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III bao gồm 4 loại hình chủ yếu là tài liệu hành chính; tài liệu khoa học - công nghệ; tài liệu nghe - nhìn; tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ. 13 z Về tài liệu hành chính: Với số lượng hơn 5000 mét giá của gần 300 phông, trong đó khối tài liệu hành chính chiếm một vị trí lớn nhất trong kho lưu trữ của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.

Đây là những tài liệu gốc, chính bản, trong đó có nhiều bản viết tay hoặc có bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều lãnh đạo Nhà nước khác. Một trong những khối tài liệu quan trọng nhất là phông Quốc hội - cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước Việt Nam, bao gồm những hồ sơ, tài liệu về cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên ngày 06/01/1946, hồ sơ về các kỳ họp của Quốc hội và Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, trong đó có hồ sơ về kỳ họp đầu tiên Khoá thứ nhất của Quốc hội, và hồ sơ về Hội nghị Hiệp thương Chính trị thống nhất tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh năm 1975. Nói chung, tài liệu phông Quốc hội là những chứng cứ lịch sử phản ánh các hoạt động lập pháp của Nhà nước Việt Nam như quá trình xây dựng các đạo luật cơ bản từ Hiến pháp đầu tiên năm 1946 đến các Hiến pháp sau này; quá trình soạn thảo và ban hành các Đạo luật, Pháp lệnh, Nghị quyết quan trọng của Nhà nước.

Chiếm một số lượng lớn và có một vị trí đặc biệt quan trọng là khối tài liệu hình thành trong hoạt động của Phủ Thủ tướng từ sau năm 1945 đến nay. Với sự đa dạng về thành phần, phong phú về nội dung, khối tài liệu này bao quát mọi lĩnh vực hoạt động trong đời sống xã hội Việt Nam, từ những ngày đầu thành lập nước đến các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, tiến tới thống nhất nước và xây dựng XHCN ngày nay. Thành phần tài liệu Phông Phủ Thủ tướng đã được phân loại thành các nhóm chính gồm tài liệu chung; tài liệu về nội chính; tài liệu về quân sự; tài liệu về ngoại giao; tài liệu về kinh tế - tài chính; tài liệu về văn xã. Ngoài hai nguồn tài liệu chính nêu trên, còn hàng loạt các phông của các Bộ, ngành cơ quan Trung ương, trong đó có nhiều cơ quan đã giải thể và nhiều cơ quan hiện đang hoạt động như các Bộ, ngành: Nội vụ, Lao động - Thương binh - Xã hội, Công nghiệp, Nông lâm, Nông trường, Thủy lợi, Nội 14 z thương, Giao thông, Y tế, Văn hóa, Giáo dục, Bưu điện, Dự trữ Quốc gia, Vật tư, Ngân hàng, Thể thao, Dầu khí.

Bên cạnh đó, chiếm một vị trí đáng kể là khối tài liệu của các cơ quan hành chính cấp khu, liên khu đã giải thể như: Khu Tự trị Việt Bắc, Tây Bắc; Liên khu III, IV, V; Uỷ ban Kháng chiến Hành chính Nam bộ, Trung bộ và các tỉnh miền Nam. Mảng tài liệu này phản ánh xác thực và đầy đủ cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kỳ và thắng lợi vẻ vang của nhân dân cả nước ta trong 9 năm kháng chiến chống Thực dân Pháp. Về tài liệu khoa học - công nghệ: Tính đến nay, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đang bảo quản hơn 1000 mét giá tài liệu của 50 công trình lớn có ý nghĩa quốc gia, trong đó có các công trình như: Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đường dây 500KV Bắc - Nam, Nhà máy Thủy điện Sông Đà, Nhà máy Supe Phốt phát Lâm Thao, Nhà máy Tàu biển Phà Rừng, mỏ Apatít Lào Cai và mỏ Prít Giáp Lai, các cầu: Thăng Long, Chương Dương, Bến Thủy, Sông Gianh và nhiều công trình xây dựng cơ bản khác. Về tài liệu nghe - nhìn: Bao gồm các loại tài liệu như + Tài liệu ghi hình: gồm 377 cuộn phim, 352 cuộn băng video và 88 đĩa.

phản ánh cuộc sống sinh hoạt, chiến đấu, sản xuất của nhân dân Việt Nam. Đáng chú ý là hơn 20 bộ phim của các hãng phim nước ngoài quay trong thời điểm chiến tranh ở Việt Nam với những hình ảnh tố cáo tội ác chiến tranh của Đế quốc Mỹ đã gây ra ở Việt Nam và phản ánh sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với nhân dân Việt Nam. + Tài liệu ảnh: 113.808 tấm ảnh dương bản và 52.000 tấm phim (âm bản), 258 cuộn phim điện ảnh, phim thời sự phản ánh các hoạt động của Đảng, Chính phủ và nhân dân ta trong công cuộc xây dựng và đấu tranh bảo vệ đất nước. Ngoài ra còn nhiều ảnh về phong cảnh đất nước, con người Việt Nam, về các lễ hội truyền thống, tập quán sinh hoạt, sắc phục.

15 z + Tài liệu ghi âm: bao gồm 3.720 cuộn băng và 1.081 đĩa với hai loại chủ yếu là ghi âm sự kiện và ghi âm nghệ thuật. Các cuốn băng ghi âm sự kiện ghi lại những mốc lớn, những sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc. Về tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ: Ngoài các loại hình tài liệu trên, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III còn bảo quản một khối lớn bao gồm 85 phông. Đó là những tài liệu được hình thành trong quá trình sống và hoạt động sáng tác của các cá nhân như, là những nguồn tài liệu quý hiếm giúp để nghiên cứu về chân dung và cuộc đời của các cá nhân sau này.

Bên cạnh đó, hiện nay Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III còn lưu giữ hơn 7 vạn hồ sơ cá nhân cùng một số kỷ vật của các cán bộ đi B trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ. Như vậy, với sự đa dạng về thành phần và phong phú về nội dung như trên, TLLT tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III là nguồn sử liệu phản ánh toàn diện, đầy đủ và xác thực nhất cả quá trình lịch sử xây dựng và đấu tranh bảo vệ đất nước trong suốt hơn 50 năm qua.