Luận án tiến sĩ kinh tế phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống ngân hàng chính sách xã hội ở việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống ngân hàng chính sách xã hội ở việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Nguyễn Duy Linh
• Người hướng dẫn: Lê Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG
• 1.1. Tín dụng chính sách bền vững
• 1.2. Khái niệm tín dụng chính sách bền vững
• 1.3. Đặc điểm của tín dụng chính sách bền vững
• 1.4. Vai trò của tín dụng chính sách bền vững
• 1.5. Phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.1. Khái niệm phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.2. Nội dung phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.3. Các tiêu chí phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.5.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.6. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển tín dụng chính sách bền vững và bài học kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam
• 1.6.1. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển tín dụng chính sách bền vững
• 1.6.2. Bài học kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam
• 1.7. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG QUA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.1. Quá trình hình thành, phát triển của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.2. Địa vị pháp lý, chức năng và nhiệm vụ của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.3. Đặc điểm của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.1.4. Kết quả hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia
• 2.2. Thực trạng phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.2.1. Về phát triển mô hình hoạt động
• 2.2.2. Về phát triển hệ thống triển khai
• 2.2.3. Về phát triển các chương trình tín dụng
• 2.2.4. Về phát triển nguồn nhân lực
• 2.2.5. Về phát triển nguồn tài lực
• 2.2.6. Về phát triển phương thức quản lý tín dụng
• 2.3. Thực trạng nhân tố ảnh hưởng đến phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.3.1. Về nhân tố khách quan
• 2.3.2. Về nhân tố chủ quan
• 2.4. Đánh giá thực trạng phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội
• 2.4.1. Kết quả đạt được
• 2.4.2. Tồn tại, hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG QUA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Bối cảnh, quan điểm, định hướng phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.1.1. Bối cảnh chung
• 3.1.2. Quan điểm, định hướng
• 3.2. Giải pháp phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.2.1. Hoàn thiện mô hình hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội để thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.2. Nâng cao năng lực hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội triển khai thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.3. Xây dựng các nhóm chương trình tín dụng chính sách bền vững của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.2.4. Phát triển, kiện toàn nguồn nhân lực của Ngân hàng Chính sách xã hội để thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.5. Phát triển nguồn tài lực cho Ngân hàng Chính sách xã hội để thực hiện tín dụng chính sách bền vững
• 3.2.6. Hoàn thiện phương thức quản lý tín dụng của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.3. Kiến nghị với các cấp có thẩm quyền
• 3.3.1. Kiến nghị với Bộ Chính trị, Ban Bí thư
• 3.3.2. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.3.3. Kiến nghị với các bộ, ngành
• 3.3.4. Kiến nghị với các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác của Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.4. Lộ trình phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội
• 3.4.1. Giai đoạn 1 (năm 2023-2025) – Đặt nền móng
• 3.4.2. Giai đoạn 2 (năm 2026-2028) – Nâng cao quy mô và năng lực
• 3.4.3. Giai đoạn 3 (năm 2029 trở đi) – Đẩy mạnh và hoàn thiện
• 3.5. Kết luận Chương 3
• Danh mục Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về phát triển tín dụng chính sách bền vững

Chương này tập trung vào việc xây dựng cơ sở lý luận về tín dụng chính sách bền vững, bao gồm khái niệm, đặc điểm, và vai trò của nó trong nền kinh tế. Tín dụng chính sách bền vững được định nghĩa là một công cụ tài chính hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các đối tượng yếu thế như người nghèo và nông thôn. Các tiêu chí phát triển bền vững được đề cập bao gồm tính hiệu quả, tính công bằng, và khả năng thích ứng với biến đổi kinh tế - xã hội. Ngoài ra, chương cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của tín dụng chính sách bền vững, bao gồm yếu tố chính sách, nguồn lực tài chính, và năng lực quản lý.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tín dụng chính sách bền vững

Tín dụng chính sách bền vững là một hình thức tín dụng được thiết kế để hỗ trợ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là giảm nghèo và phát triển nông thôn. Đặc điểm nổi bật của nó là lãi suất thấp, thời hạn vay dài, và ưu tiên các đối tượng yếu thế. Điều này giúp đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc phân bổ nguồn lực tài chính.

1.2. Vai trò của tín dụng chính sách bền vững

Tín dụng chính sách bền vững đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và khu vực khó khăn. Nó giúp tạo việc làm, nâng cao thu nhập, và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân. Đồng thời, nó cũng góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia.

II. Thực trạng phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam

Chương này phân tích thực trạng phát triển tín dụng chính sách bền vững tại Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) Việt Nam. NHCSXH đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc hỗ trợ tín dụng cho người nghèo và các đối tượng chính sách, góp phần giảm tỷ lệ nghèo từ 75% năm 1986 xuống còn 2,75% năm 2020. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như nguồn lực tài chính hạn chế, năng lực quản lý chưa đáp ứng yêu cầu, và thiếu sự gắn kết giữa tín dụng chính sách với các mục tiêu phát triển bền vững.

2.1. Kết quả đạt được

NHCSXH đã hỗ trợ hơn 32 triệu lượt hộ nghèo và đối tượng chính sách, góp phần giúp hơn 4,5 triệu hộ vượt qua ngưỡng nghèo. Tổng dư nợ các chương trình tín dụng chính sách đạt hơn 220 nghìn tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt hơn 20%.

2.2. Tồn tại và hạn chế

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, NHCSXH vẫn gặp phải những hạn chế như nguồn lực tài chính không đủ, năng lực quản lý còn yếu, và thiếu sự gắn kết giữa tín dụng chính sách với các mục tiêu phát triển bền vững.

III. Giải pháp phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống NHCSXH. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện mô hình hoạt động, nâng cao năng lực hệ thống, xây dựng các nhóm chương trình tín dụng bền vững, và phát triển nguồn nhân lực. Đồng thời, chương cũng đề xuất lộ trình phát triển trong ba giai đoạn: đặt nền móng (2023-2025), nâng cao quy mô và năng lực (2026-2028), và đẩy mạnh hoàn thiện (2029 trở đi).

3.1. Hoàn thiện mô hình hoạt động

Cần hoàn thiện mô hình hoạt động của NHCSXH để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững trong việc triển khai các chương trình tín dụng chính sách. Điều này bao gồm việc tăng cường quản lý rủi ro và đa dạng hóa sản phẩm tài chính.

3.2. Nâng cao năng lực hệ thống

Nâng cao năng lực hệ thống NHCSXH thông qua việc đào tạo và phát triển nhân lực, cải thiện công nghệ thông tin, và tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính khác.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Phát triển bền vững (PTBV) đã trở thành định hướng chiến lược mang tính sống còn trên phạm vi toàn cầu, đòi hỏi sự tích hợp đồng bộ giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Tại Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã cụ thể hóa mục tiêu thông qua "Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030", xác định mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, với các chỉ tiêu định lượng khắt khe: GDP bình quân đầu người đạt khoảng 7.500 USD, Chỉ số phát triển con người (HDI) duy trì trên 0,7, tỷ lệ che phủ rừng ổn định ở mức 42%, tỷ lệ xử lý và tái sử dụng nước thải đạt trên 70%, và cắt giảm 9% lượng phát thải khí nhà kính. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, việc tái cấu trúc các công cụ tài chính công, đặc biệt là hệ thống tín dụng chính sách (TDCS), đóng vai trò then chốt mang tính đòn bẩy.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng các công trình học thuật trong và ngoài nước trước đây thường tiếp cận rời rạc: hoặc nghiên cứu lý thuyết phát triển bền vững thuần túy (Diesendorf, 2000; Ben-Eli, 2015), hoặc phân tích tài chính vi mô và ngân hàng phát triển dưới góc độ quản trị vận hành độc lập (De La Torre, 2002; De Aghion & Morduch, 2005; Trần Hữu Ý, 2010; Dương Quyết Thắng, 2016). Chưa có công trình nào đặt tín dụng chính sách và phát triển bền vững vào chung một mệnh đề lý luận và thực chứng hoàn chỉnh, làm rõ cơ chế tương tác đa chiều giữa hoạt động tín dụng ưu đãi của Nhà nước với ba trụ cột kinh tế - xã hội - môi trường trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi sau năm 2020.

Luận án tiến sĩ kinh tế của Nghiên cứu sinh Nguyễn Duy Linh, thực hiện tại Học viện Tài chính dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Lê Anh Tuấn, với tiêu đề "Phát triển tín dụng chính sách bền vững qua hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội ở Việt Nam" (Mã số chuyên ngành: 9.01 - Tài chính – Ngân hàng), giải quyết 5 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng các giả thuyết khoa học tương ứng:

• RQ1: Bản chất, đặc điểm, vai trò và mối quan hệ hữu cơ giữa tín dụng chính sách và phát triển bền vững là gì?
• RQ2: Phát triển tín dụng chính sách bền vững bao gồm những nội dung cấu thành và hệ thống tiêu chí định lượng/định tính nào?
• RQ3: Những nhân tố khách quan và chủ quan nào tác động chi phối đến tiến trình phát triển tín dụng chính sách bền vững?
• RQ4: Thực trạng mô hình tín dụng chính sách tại Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) giai đoạn 2018-2022 bộc lộ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi nào dưới lăng kính phát triển bền vững?
• RQ5: Cần xây dựng hệ thống giải pháp và lộ trình chiến lược nào để phát triển toàn diện tín dụng chính sách bền vững tại NHCSXH đến năm 2030?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Phát triển bền vững (Sustainable Development Theory) của Ủy ban Brundtland và Mô hình liên kết giá trị Kinh tế - Xã hội - Môi trường của Porter và van der Linde (1995), kết hợp với Lý thuyết Kinh tế học Tài chính vi mô (Economics of Microfinance) của Morduch (2005).

Đóng góp đột phá của luận án gắn liền với việc đánh giá và định vị lại tác động thực tiễn to lớn của NHCSXH: Từ quy mô ban đầu, NHCSXH đã phát triển tổng nguồn vốn đạt hơn 240 nghìn tỷ đồng (gấp hơn 30 lần khi thành lập) và tổng dư nợ đạt hơn 220 nghìn tỷ đồng với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm trên 20%, phục vụ 6,5 triệu khách hàng còn dư nợ, trợ lực cho hơn 32 triệu lượt hộ nghèo và đối tượng chính sách, giúp hơn 4,5 triệu hộ vượt qua ngưỡng nghèo và hơn 3,5 triệu học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn được tiếp cận nguồn vốn học tập. Những minh chứng này góp phần trực tiếp đưa tỷ lệ hộ nghèo cả nước từ 75% năm 1986 xuống còn 2,75% vào cuối năm 2020. Phạm vi nghiên cứu của đề tài bao quát dữ liệu giai đoạn 2018-2022 và hoạch định lộ trình giải pháp đến năm 2030 trên toàn hệ thống NHCSXH Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận ba dòng nghiên cứu (research streams) chủ đạo:

• Dòng nghiên cứu về tái cấu trúc và quản trị ngân hàng phát triển: Tiêu biểu là De La Torre (2002) với khung tái cấu trúc ngân hàng phát triển nhằm cân bằng giữa rủi ro tài chính và hiệu quả xã hội; Diamond và Raghavan (1982) phân tích các khía cạnh quản trị tài sản nợ - tài sản có và giảm thiểu rủi ro hoạt động trong các định chế tài chính công.
• Dòng nghiên cứu về kinh tế học tài chính vi mô: De Aghion và Morduch (2005) chứng minh vai trò then chốt của tín dụng vi mô, bảo hiểm và tiết kiệm trong giảm nghèo, đồng thời nhấn mạnh rủi ro lệch lạc sứ mệnh (mission drift) khi chuyển đổi thương mại hóa.
• Dòng nghiên cứu về khung quản trị phát triển bền vững: Dernbach (1998) thiết lập khung phân tích phát triển bền vững trong quản trị quốc gia; Diesendorf (2000), Ukaga (2010) và Ben-Eli (2015) chuẩn hóa bộ 5 nguyên tắc bền vững xuyên suốt các lĩnh vực vật chất, kinh tế, sự sống, xã hội và đạo đức; Porter và van der Linde (1995) chỉ ra rằng hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường có thể bổ trợ lẫn nhau thông qua đổi mới sáng tạo.

Tại Việt Nam, các công trình chuyên sâu về NHCSXH tập trung vào nhiều khía cạnh chuyên biệt: Hà Thị Hạnh (2004) nghiên cứu mô hình tổ chức và cơ chế hoạt động; Đào Tấn Nguyên (2004) và Lê Hồng Phong (2007) phân tích giải pháp tín dụng cho người nghèo và nâng cao năng lực cạnh tranh; Nguyễn Văn Đức (2016) nghiên cứu chương trình tín dụng học sinh sinh viên; Trần Lan Phương (2016) đi sâu vào quản lý tài chính; Dương Quyết Thắng (2016) hệ thống hóa phương thức quản lý tín dụng chính sách phục vụ giảm nghèo và an sinh xã hội. Đặc biệt, luận án của Trần Hữu Ý (2010) đã đặt nền móng nghiên cứu chiến lược phát triển bền vững của NHCSXH, nhưng góc độ tiếp cận chủ yếu khu biệt ở năng lực tài chính nội tại của ngân hàng mà chưa gắn kết với chiến lược phát triển bền vững toàn diện ba trụ cột của quốc gia.

Trong y văn tồn tại cuộc tranh luận học thuật sâu sắc: một trường phái (dẫn đầu bởi các nhà kinh tế học tân cổ điển) cho rằng các tổ chức tài chính vi mô/chính sách phải tự chủ tài chính hoàn toàn thông qua việc áp dụng lãi suất thị trường để bù đắp chi phí; ngược lại, trường phái an sinh xã hội khẳng định trợ cấp nhà nước và lãi suất ưu đãi là điều kiện tiên quyết để tiếp cận nhóm đối tượng dưới chuẩn tín dụng.

Định vị của luận án này tạo ra bước tiến quan trọng khi so sánh đối chiếu với hai mô hình quốc tế điển hình: Mô hình Ngân hàng Grameen (Bangladesh) - dựa trên tín dụng nhóm vi mô thuần túy xã hội hóa, và Mô hình Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW) - kết hợp tín dụng phát triển với các tiêu chuẩn môi trường xanh nghiêm ngặt. Luận án khẳng định mô hình NHCSXH Việt Nam là một cấu trúc độc đáo, kết hợp giữa mạng lưới ủy thác chính trị - xã hội rộng khắp và sự bảo trợ thanh khoản của Nhà nước, cần được nâng cấp để tích hợp mục tiêu sinh thái và ứng phó biến đổi khí hậu bên cạnh mục tiêu kinh tế - xã hội truyền thống.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Bộ ba cốt lõi (Triple Bottom Line) và Lý thuyết Tài chính công thông qua việc xây dựng hai khái niệm khoa học mới:

1. "Tín dụng chính sách bền vững" (TDCSBV): Là hình thức tín dụng chính sách do Nhà nước chỉ định hoặc thành lập, vận hành không vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, sử dụng các công cụ tài chính ưu đãi để phục vụ đồng thời ba mục tiêu chiến lược: tăng trưởng kinh tế vi mô, công bằng an sinh xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.
2. "Phát triển tín dụng chính sách bền vững": Là tiến trình gia tăng quy mô, mở rộng độ bao phủ, nâng cao chất lượng và hoàn thiện cấu trúc vận hành của hệ thống TDCS nhằm tối ưu hóa hiệu lực can thiệp công, bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định dài hạn và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững quốc gia.

Mô hình lý thuyết đề xuất 4 mệnh đề cốt lõi:

• Mệnh đề P1: Một mô hình TDCS chỉ đạt tính bền vững khi và chỉ khi danh mục giải ngân phân bổ cân bằng, không đánh đổi mục tiêu môi trường để lấy tăng trưởng thu nhập trước mắt.
• Mệnh đề P2: Mức độ thâm nhập và hiệu quả của TDCSBV tỷ lệ thuận với năng lực bao phủ mạng lưới tại cấp cơ sở (điểm giao dịch xã, tổ tiết kiệm và vay vốn).
• Mệnh đề P3: Nguồn vốn TDCSBV đòi hỏi cơ cấu tài lực có kỳ hạn dài, chi phí vốn thấp và được bảo trợ thanh khoản bởi Nhà nước nhằm bù đắp rủi ro cố hữu của khách hàng yếu thế.
• Mệnh đề P4: Hiệu quả hoàn trả và sử dụng vốn TDCSBV phụ thuộc chặt chẽ vào cơ chế kết hợp giữa đòn bẩy tài chính với các dịch vụ khuyến nông, đào tạo kỹ năng và bảo trợ xã hội.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp toàn diện 6 nội dung cấu thành và hệ thống tiêu chí đánh giá tương ứng:

1. Mô hình hoạt động: Đánh giá tính pháp lý rõ ràng, hoạt động phi lợi nhuận, khả năng xử lý rủi ro đặc thù và tính thích ứng với tài chính vi mô.
2. Hệ thống triển khai: Đo lường năng lực bao phủ (100% huyện có phòng giao dịch, phân bổ điểm giao dịch xã phủ kín vùng sâu, vùng xa) và năng lực triển khai (lập kế hoạch, quy trình nghiệp vụ chuẩn hóa, thẩm định - giám sát giải ngân).
3. Các chương trình tín dụng: Cơ cấu lại toàn bộ danh mục thành 3 nhóm chương trình cân bằng: (i) Nhóm TDCSBV Kinh tế (nông nghiệp sạch, SME nông thôn, năng lượng tái tạo hộ gia đình); (ii) Nhóm TDCSBV Xã hội (giảm nghèo, việc làm, giáo dục HSSV, nhà ở xã hội); (iii) Nhóm TDCSBV Môi trường (nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, xử lý rác thải, ứng phó biến đổi khí hậu).
4. Nguồn nhân lực: Đảm bảo định mức tối đa mỗi cán bộ tín dụng quản lý không quá 30 tỷ đồng dư nợ; cơ cấu tối thiểu 80% nhân viên làm chuyên môn nghiệp vụ; tối đa 5% cán bộ quản lý; ít nhất 80% nhân lực bố trí tại các phòng giao dịch cấp huyện; 100% nhân sự chuyên môn có trình độ đại học trở lên.
5. Nguồn tài lực: Đảm bảo quy mô vốn đáp ứng 100% nhu cầu vay đủ điều kiện, duy trì nguồn vốn dài hạn giá rẻ ổn định và giảm thiểu phụ thuộc vào cấp phát ngân sách hàng năm.
6. Phương thức quản lý tín dụng: Tích hợp mô hình quản lý ủy thác qua 4 tổ chức chính trị - xã hội (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên), kết hợp mạng lưới Tổ Tiết kiệm và Vay vốn (TK&VV) tại từng thôn bản nhằm giảm chi phí giao dịch và kiểm soát nợ xấu.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan hiện thực có phê phán (Critical Realism) kết hợp với chủ nghĩa thực chứng thực hành (Pragmatic Positivism). Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level Research Design) được triển khai qua ba tầng phân tích:

• Cấp vĩ mô (Macro-level): Đánh giá khung thể chế, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các cam kết quốc tế về phát triển bền vững (Agenda 2030).
• Cấp trung gian (Meso-level): Đánh giá toàn diện cấu trúc tổ chức, nguồn lực và hệ thống chi nhánh/phòng giao dịch của NHCSXH.
• Cấp vi mô (Micro-level): Phân tích hành vi, nhu cầu và khả năng hấp thụ vốn của các hộ gia đình vay vốn và mạng lưới Tổ TK&VV.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu áp dụng kỹ thuật tam giác giác hóa (Triangulation) nghiêm ngặt nhằm bảo đảm giá trị khoa học:

• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Thu thập và đối chiếu chéo số liệu thống kê thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán của NHCSXH, Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội giai đoạn 2018-2022.
• Tam giác hóa phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phương pháp lịch sử - logic, phương pháp phân tích - tổng hợp lý thuyết, phương pháp thống kê mô tả xu hướng và phương pháp so sánh chuẩn mực quốc tế.
• Độ tin cậy và giá trị (Validity & Reliability): Toàn bộ các biến số cấu thành 6 trụ cột phát triển TDCSBV được chuẩn hóa theo hệ thống chỉ tiêu tài chính và phi tài chính, đảm bảo tính nhất quán nội tại và khả năng tái lập trong các nghiên cứu tương đồng.

Data và phân tích

Tập dữ liệu thứ cấp bao quát 100% mạng lưới hoạt động của NHCSXH trên 63 tỉnh/thành phố, gồm hơn 630 phòng giao dịch cấp huyện và gần 10.000 điểm giao dịch xã. Kỹ thuật phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả và phân tích chuỗi thời gian (Time-series longitudinal analysis) về quy mô dư nợ, tốc độ tăng trưởng, cơ cấu nguồn vốn, tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu qua các Bảng 2.1, 2.2, 2.3, 2.4.
• Ma trận phân tích cấu trúc tổ chức và nguồn nhân lực theo vị trí việc làm và địa bàn công tác.
• Phương pháp phân loại danh mục tín dụng theo 3 nhóm mục tiêu phát triển bền vững (Bảng 3.1). Toàn bộ dữ liệu được quản lý và xử lý cấu trúc bằng phần mềm bảng tính và các công cụ quản trị dữ liệu chuyên ngành.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Năng lực bao phủ vượt trội nhưng cơ cấu danh mục lệch pha mục tiêu bền vững: Hệ thống NHCSXH đã thiết lập được mạng lưới bao phủ rộng lớn nhất trong hệ thống tài chính Việt Nam. Tuy nhiên, tỷ trọng dư nợ tín dụng giai đoạn 2018-2022 vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm an sinh xã hội truyền thống và sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ; các chương trình tín dụng phục vụ trực tiếp trụ cột môi trường (nước sạch, xử lý chất thải, năng lượng tái tạo quy mô nhỏ) chiếm tỷ trọng khiêm tốn, chưa tạo thành hệ sinh thái tín dụng xanh đồng bộ.
2. Nghịch lý áp lực tải công việc của cán bộ tín dụng cấp cơ sở: Tốc độ tăng trưởng dư nợ bình quân hàng năm trên 20% đã dẫn đến tình trạng tại nhiều phòng giao dịch cấp huyện, một cán bộ tín dụng phải quản trị mức dư nợ vượt xa ngưỡng khuyến nghị tối ưu 30 tỷ đồng/người. Điều này tạo áp lực lớn lên chất lượng giám sát sau giải ngân và khả năng tư vấn hỗ trợ kỹ thuật cho người vay.
3. Cấu trúc nguồn tài lực còn thiếu tính bền vững dài hạn: Mặc dù tổng nguồn vốn đạt trên 240 nghìn tỷ đồng, tỷ trọng nguồn vốn ngắn hạn và vốn cấp phát từ ngân sách nhà nước vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể. Nguồn vốn huy động thị trường với kỳ hạn dài và chi phí thấp chưa thực sự ổn định, tạo áp lực thanh khoản tiềm ẩn khi mở rộng quy mô tín dụng trung - dài hạn.
4. Cơ chế ủy thác qua 4 tổ chức chính trị - xã hội là lợi thế cạnh tranh cốt lõi nhưng đang đối mặt thách thức chuyên môn hóa: Phương thức ủy thác giúp giảm thiểu chi phí giao dịch và kiểm soát rủi ro đạo đức, nhưng năng lực thẩm định dự án sản xuất kinh doanh gắn với yếu tố sinh thái của đội ngũ ban quản lý Tổ TK&VV còn hạn chế.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung vào hệ thống lý luận kinh tế học ngân hàng khung khái niệm và tiêu chí đánh giá chuẩn tắc về tín dụng chính sách bền vững, xác lập mối quan hệ biện chứng giữa chính sách can thiệp tài chính công và chiến lược phát triển bền vững quốc gia.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ phân loại và ma trận đánh giá hiệu quả hoạt động của định chế tài chính vi mô công dựa trên việc cân bằng 3 trụ cột kinh tế - xã hội - môi trường.
• Về mặt thực tiễn và quản trị ngân hàng: Đề xuất tái cấu trúc toàn diện hệ thống quản lý tín dụng của NHCSXH, chuyển dịch từ quản trị số lượng giải ngân sang quản lý chất lượng tác động bền vững đa mục tiêu.
• Về mặt chính sách và lộ trình triển khai: Luận án vạch rõ lộ trình 3 giai đoạn mang tính khả thi cao:
  • Giai đoạn 1 (2023 - 2025) - Đặt nền móng: Hoàn thiện thể chế pháp lý, cơ cấu lại danh mục thành 3 nhóm chương trình bền vững, nâng cấp chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và hệ thống công nghệ thông tin.
  • Giai đoạn 2 (2026 - 2028) - Nâng cao quy mô và năng lực: Đa dạng hóa nguồn tài lực dài hạn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, áp dụng định mức quản lý dư nợ/cán bộ khoa học và mở rộng các gói tín dụng môi trường.
  • Giai đoạn 3 (2029 trở đi) - Đẩy mạnh và hoàn thiện: Hoàn thiện mô hình ngân hàng chính sách hiện đại, số hóa toàn diện quy trình tài chính vi mô, vận hành tối ưu hệ sinh thái TDCSBV đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn về phạm vi dữ liệu: Dữ liệu thống kê tập trung chủ yếu vào giai đoạn 2018-2022, chịu ảnh hưởng một phần bởi các chính sách hỗ trợ khẩn cấp trong đại dịch COVID-19, có thể tạo ra biến động ngắn hạn đối với tốc độ tăng trưởng tín dụng.
• Giới hạn về đo lường tác động môi trường: Do tính chất mới mẻ của các chỉ tiêu sinh thái tại cơ sở, việc đo lường định lượng tác động giảm phát thải khí nhà kính từ các dự án vay vốn TDCS còn thiếu chuỗi số liệu vi mô độc lập.
• Giới hạn về bối cảnh thể chế: Mô hình nghiên cứu gắn chặt với đặc thù chính trị - xã hội của Việt Nam (sự tham gia của 4 tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội), do đó việc khái quát hóa sang các quốc gia không có cấu trúc tương đương đòi hỏi phải điều chỉnh các giả định vận hành.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để phân tích tác động lan tỏa của TDCSBV đối với sự suy giảm bất bình đẳng thu nhập và tỷ lệ che phủ rừng cấp huyện.
2. Thiết kế mô hình chấm điểm tín dụng môi trường (Environmental Credit Scoring) dành riêng cho khách hàng tài chính vi mô và hộ nông dân.
3. Nghiên cứu cơ chế phát hành "Trái phiếu chính sách xanh" (Green Policy Bonds) của NHCSXH trên thị trường vốn quốc tế.
4. Đánh giá tác động của chuyển đổi số và công nghệ chuỗi khối (Blockchain) trong việc minh bạch hóa quy trình giải ngân và giám sát chu trình sử dụng vốn TDCSBV.
5. Nghiên cứu so sánh đa quốc gia giữa các định chế tài chính chính sách tại khu vực Đông Nam Á (như BAAC - Thái Lan, BRI - Indonesia, Bank Simpanan Nasional - Malaysia) trong việc thực thi các mục tiêu PTBV.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu mang lại những giá trị tác động sâu rộng:

• Tác động học thuật: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế công và Quản lý phát triển bền vững; mở ra hướng nghiên cứu mới về tài chính công bền vững tại các nước đang phát triển.
• Tác động đối với ngành tài chính - ngân hàng: Định hướng cho hệ thống ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính vi mô trong việc tích hợp các tiêu chí ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vào quy trình cấp tín dụng nông thôn.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước trong việc sửa đổi Nghị định 78/2002/NĐ-CP và hoàn thiện "Chiến lược phát triển NHCSXH đến năm 2030".
• Lợi ích xã hội và môi trường: Góp phần tạo lập sinh kế bền vững cho hàng triệu hộ gia đình nghèo, giảm thiểu nguy cơ tái nghèo do biến đổi khí hậu, cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường nông thôn và thúc đẩy bình đẳng giới thông qua tăng quyền năng kinh tế cho phụ nữ.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả: Khai thác khoảng trống nghiên cứu, khung lý thuyết tích hợp 6 trụ cột và hệ thống tiêu chí định lượng về TDCSBV để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp nối.
• Giảng viên và viện nghiên cứu: Sử dụng làm học liệu chuyên sâu phục vụ giảng dạy các môn học Tài chính phát triển, Chính sách tiền tệ và Tài chính vi mô.
• Ban lãnh đạo và cán bộ NHCSXH: Ứng dụng trực tiếp bộ giải pháp về định mức quản lý nhân sự (30 tỷ đồng/cán bộ, tỷ lệ 80/20), tái cấu trúc 3 nhóm chương trình tín dụng và lộ trình số hóa hệ thống giao dịch xã.
• Các nhà hoạch định chính sách vĩ mô: Sử dụng các kiến nghị để hoàn thiện cơ chế cấp bù lãi suất, bảo lãnh phát hành trái phiếu và phân bổ nguồn lực ngân sách nhà nước trung hạn cho tín dụng chính sách xã hội.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc chuẩn hóa khái niệm khoa học về "Tín dụng chính sách bền vững", mở rộng Lý thuyết Bộ ba cốt lõi (Triple Bottom Line) của John Elkington và mô hình của Porter & van der Linde (1995) từ khu vực doanh nghiệp tư nhân sang khu vực định chế tài chính công của Nhà nước, chứng minh rằng tín dụng ưu đãi công có thể đồng thời tối ưu hóa cả ba giá trị kinh tế, xã hội và sinh thái.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các công trình trước đây là gì?
Trả lời: Khác với các nghiên cứu trước đây (như Trần Hữu Ý 2010 hay Dương Quyết Thắng 2016) chỉ sử dụng phương pháp định tính đơn lẻ hoặc phân tích tài chính vi mô truyền thống, luận án thiết lập khung phân tích 6 trụ cột vận hành kết hợp ma trận tiêu chí đánh giá đa chiều (kinh tế - xã hội - môi trường), cho phép đánh giá toàn diện cả cấu trúc tổ chức, nguồn nhân - tài lực lẫn phương thức quản trị ủy thác.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực chứng là gì?
Trả lời: Phát hiện bất ngờ là mặc dù quy mô dư nợ tăng trưởng vượt bậc (đạt hơn 220 nghìn tỷ đồng), tỷ trọng các chương trình tín dụng gắn trực tiếp với mục tiêu môi trường và chuyển đổi xanh còn rất thấp, đồng thời áp lực khối lượng công việc của cán bộ tín dụng cơ sở bị quá tải cục bộ, cho thấy sự tăng trưởng nhanh về quy mô chưa đi kèm với sự chuyển dịch tương xứng về cấu trúc bền vững.

4. Nghiên cứu có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không?
Trả lời: Có. Luận án cung cấp bộ tiêu chí và chỉ số đo lường chi tiết cho từng trụ cột (như tỷ lệ phân bổ nhân sự 80% nghiệp vụ, trần dư nợ 30 tỷ/cán bộ, cấu trúc 3 nhóm chương trình), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập áp dụng để đánh giá các hệ thống tài chính chính sách tại các thị trường mới nổi khác.

5. Chương trình nghị sự 10 năm tới được phác thảo như thế nào?
Trả lời: Luận án thiết lập lộ trình 3 giai đoạn rõ ràng đến sau năm 2030, chuyển dịch từ việc chuẩn hóa thể chế, danh mục tín dụng xanh (2023-2025), mở rộng quy mô tài lực dài hạn (2026-2028), tiến tới số hóa toàn diện và tích hợp NHCSXH vào mạng lưới tài chính khí hậu toàn cầu (sau năm 2029).

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống học thuật lớn thông qua việc xây dựng cơ sở lý luận hoàn chỉnh về phát triển tín dụng chính sách bền vững, xác lập vị thế của TDCS như một công cụ tài chính công đòn bẩy không thể thiếu để thực hiện "Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030" của Việt Nam.
2. Công trình cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực trạng NHCSXH giai đoạn 2018-2022, khẳng định những thành tựu lịch sử trong giảm nghèo và an sinh xã hội, đồng thời chỉ rõ những nút thắt thể chế, cơ cấu nguồn vốn và sự mất cân đối giữa ba trụ cột phát triển.
3. Hệ thống 6 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp với bộ tiêu chí định lượng chuẩn xác (tỷ lệ bố trí nhân lực, trần quản lý dư nợ, cơ cấu danh mục) mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác quản trị điều hành của NHCSXH.
4. Lộ trình triển khai 3 giai đoạn (2023-2025, 2026-2028, 2029 trở đi) cùng hệ thống kiến nghị xác đáng gửi tới Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ và các bộ, ngành tạo cơ sở pháp lý và định hướng chiến lược vững chắc cho sự phát triển của hệ thống ngân hàng chính sách.
5. Nghiên cứu mở ra các hướng tiếp cận học thuật mới về tài chính khí hậu vi mô, định giá tín dụng môi trường và quản trị rủi ro sinh thái trong hệ thống tài chính công tại các nền kinh tế đang phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH BỀN VỮNG 1. Tín dụng chính sách bền vững 1. Khái niệm tín dụng chính sách bền vững 1. Khái niệm tín dụng chính sách - Trên thế giới, khái niệm TDCS được phân ra làm hai loại hình là tín dụng phát triển và tín dụng vi mô.

Cả hai loại hình này đều là những thành phần của khái niệm rộng hơn là tài chính phát triển và tài chính vi mô: + Tài chính phát triển có thể được định nghĩa một cách rộng rãi là việc sử dụng các nguồn lực của khu vực công để tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư của khu vực tư nhân ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi rủi ro thương mại hoặc chính trị quá cao để thu hút vốn tư nhân thuần túy, và nơi đầu tư dự kiến sẽ có một tác động phát triển tích cực đối với nước sở tại. Các tổ chức tài chính phát triển sử dụng các khoản vay trực tiếp, bảo lãnh khoản vay, đầu tư cổ phần và nhiều sản phẩm khác để hỗ trợ và tạo điều kiện cho các khoản đầu tư này và để giảm thiểu rủi ro chính trị và thương mại. + Tài chính vi mô là một loại dịch vụ ngân hàng được cung cấp cho các cá nhân hoặc nhóm có thu nhập thấp, những người không có khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính. Mục tiêu của tài chính vi mô là hỗ trợ và khuyến khích phát triển kinh tế và tài chính cho những người nghèo, đặc biệt là trong các quốc gia đang phát triển.

Tài chính vi mô thường cung cấp các dịch vụ như viện trợ tài chính nhỏ, vay vốn không thế chấp, tiết kiệm, bảo hiểm và các dịch vụ thanh toán. Điểm đặc biệt của tài chính vi mô là nó tập trung vào việc cung cấp dịch vụ cho những cá nhân hay nhóm nhỏ, thường là người nông dân, lao động tự do, và các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tài chính vi mô đã chứng tỏ vai trò quan trọng trong việc giảm nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế ở nhiều quốc gia. Bằng cách cung cấp tiền vay và các dịch vụ tài chính khác, tài chính vi mô giúp người nghèo có cơ hội mở rộng hoạt động kinh doanh, nâng cao thu nhập và tạo ra việc làm.

Đồng thời, nó cũng thúc đẩy sự tiết kiệm và quản lý tài chính hiệu quả trong cộng đồng. - Tại Việt Nam, TDCS bao gồm tín dụng đầu tư của Nhà nước và TDCS xã hội. Trong đó: 14 + Tín dụng đầu tư của Nhà nước khá tương đồng với khái niệm tài chính phát triển/tín dụng phát triển trên thế giới. Tín dụng đầu tư của Nhà nước là sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua các hình thức tín dụng để tài trợ các dự án đầu tư phát triển thuộc các lĩnh vực, ngành nghề, khu vực Nhà nước cần khuyến khích đầu tư.

Hoạt động quản lý vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước được thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng phát triển và việc tổ chức triển khai công tác tín dụng đầu tư của Nhà nước. Nguồn vốn tín dụng đầu tư là một kênh vốn quan trọng của vốn Nhà nước đáp ứng cho đầu tư phát triển ngoài các kênh vốn khác như vốn ngân sách, vốn trái phiếu chính phủ… + TDCS xã hội cũng có nét tương đồng với khái niệm tài chính vi mô/tín dụng vi mô trên thế giới. TDCS xã hội là việc sử dụng các nguồn lực tài chính do Nhà nước huy động để cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác vay ưu đãi phục vụ sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, cải thiện đời sống; góp phần thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xoá đói giảm nghèo, ổn định xã hội. TDCS có mối liên hệ mật thiết với phát triển sản xuất nhỏ, sản xuất nông nghiệp và giảm tỷ lệ nghèo đói.

Vì đây là một loại tín dụng mang tính chính sách nên Nhà nước có chính sách ưu đãi đối với người vay về cơ chế cho vay, cơ chế xử lý rủi ro, lãi suất cho vay, điều kiện, thủ tục vay vốn. Khái niệm tính bền vững và phát triển bền vững - Mặc dù đôi khi khái niệm “tính bền vững” và khái niệm “PTBV” được coi là tương tự và đồng nghĩa, nhưng thực tế hai khái niệm này có thể phân biệt được. Theo Diesendorf (2000), tính bền vững là mục tiêu hay điểm cuối của một quá trình được gọi là PTBV. Gray (2010) củng cố quan điểm bằng cách lập luận rằng, trong khi “bền vững” đề cập đến một trạng thái, PTBV đề cập đến quá trình đạt được trạng thái này.

Nói theo nghĩa đen, PTBV chỉ đơn giản có nghĩa là “sự phát triển có thể được tiếp tục vô thời hạn hoặc trong một khoảng thời gian nhất định” (Stoddart, 2011). Tuy nhiên, khái niệm PTBV được trích dẫn nhiều nhất là khái niệm đề xuất tại Báo cáo của Ủy ban Brundtland (Schaefer & Crane, 2005): PTBV là sự phát triển đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. - Tại Việt Nam, TS. Phạm Thị Thanh Bình (2016) cho rằng PTBV là quá trình vận hành đồng thời ba bình diện phát triển: kinh tế tăng trưởng bền vững, xã hội thịnh vượng, công bằng, ổn định, văn hoá đa dạng và môi trường được 15 trong lành, tài nguyên được duy trì bền vững.

Vũ Văn Hiền (2014) cũng cho rằng ba trụ cột PTBV được xác định là: bền vững về mặt kinh tế, hay phát triển kinh tế bền vững là phát triển nhanh và an toàn, chất lượng; bền vững về mặt xã hội là công bằng xã hội và phát triển con người; bền vững về sinh thái môi trường là khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng môi trường sống. - Theo quan điểm của Porter và van der Linde (1995), những lựa chọn tốt nhất để PTBV là khi đáp ứng các nhu cầu của xã hội nhưng đồng thời (i) có hiệu quả về mặt môi trường và kinh tế, (ii) có công bằng về mặt kinh tế và xã hội, cũng như (iii) có sức bền về mặt xã hội và môi trường. Điều này dẫn đến mối quan hệ giữa các khía cạnh môi trường, kinh tế và xã hội của PTBV như được trình bày trong Hình 1.1: Mối quan hệ giữa môi trường, kinh tế và xã hội Môi trường •Quản lý nguồn lực •Bảo vệ môi trường •Bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái Luật môi trường Hiệu quả năng lượng Tham gia của cộng đồng Đánh/miễn thuế Báo cáo và công bố Tín chỉ carbon Xã hội Kinh tế •Chất lượng cuộc sống Công bằng thuế •Phát triển thông minh Đạo đức kinh •Giáo dục doanh •Lập kế hoạch dài hạn •Phát triển cộng đồng Thương mại •Tiết kiệm chi phí Quyền lợi •Cơ hội bình đẳng người lao động •Chi cho R&D Chi tiêu chính •Luật pháp và đạo đức phủ •Chi phí sinh hoạt Nguồn: Porter và van der Linde (1995) - Về cơ bản, có thể kết luận dựa trên Hình 1.1, gần như mọi thứ con người làm hoặc dự định làm trên trái đất đều có tác động đến môi trường, kinh tế hoặc xã hội và theo đó tác động đến sự tồn tại lâu dài của loài người. Ví dụ, bao gồm các quyết định về sử dụng đất, quản lý nước mặt, thực hành nông nghiệp, thiết 16 kế và xây dựng hạ tầng nhà cửa, quản lý năng lượng, giáo dục, cơ hội bình đẳng, cũng như xây dựng và thực thi pháp luật (Porter & van der Linde, 1995).

- Khi các khái niệm trong ba lĩnh vực bền vững được áp dụng tốt vào các tình huống thực tế thì sẽ đạt lợi ích cho tất cả vì tài nguyên thiên nhiên được bảo tồn, môi trường được bảo vệ, nền kinh tế phát triển vượt bậc và có khả năng phục hồi, đời sống xã hội tốt đẹp vì có hòa bình và tôn trọng nhân quyền (DESA-UN, 2018). Mối quan hệ giữa tín dụng chính sách và phát triển bền vững - Thứ nhất, PTBV là động lực để phát triển TDCS. Một đất nước đặt mục tiêu PTBV cần phải phân phối nguồn lực một cách hài hòa để đảm bảo sự phát triển cân đối, bền vững trên cả 03 lĩnh vực là kinh tế, xã hội và môi trường. Nếu để quá trình phát triển diễn ra một cách tự nhiên thì xu hướng tất yếu là đất nước sẽ tập trung vào phát triển kinh tế, tạo ra tiền bạc, vật chất vì đó là nhu cầu trước mắt và dễ nhận thấy nhất của con người, nhưng đồng thời cũng sẽ bỏ qua việc duy trì tính bền vững của xã hội và môi trường.

Hậu quả là về lâu dài, mặc dù đất nước có thể giàu có, sung túc nhưng lại cạn kiệt tài nguyên, môi trường sống, hệ sinh thái bị hủy hoại, nhiều vấn đề xã hội phức tạp phát sinh, ảnh hưởng nghiêm trọng tới con người. Vì vậy, nếu một quốc gia đặt mục tiêu PTBV cần có biện pháp thúc đẩy sự phát triển trên cả 03 lĩnh vực về kinh tế, xã hội và môi trường. Bên cạnh việc phân bổ hiệu quả NSNN, việc phát triển TDCS cũng rất cần thiết để khuyến khích, tạo động lực cho các mục tiêu PTBV. - Thứ hai, TDCS là công cụ đòn bẩy hiệu quả cho PTBV.

Việc phân bổ đồng đều nguồn lực là rất quan trọng để PTBV kinh tế, xã hội và môi trường. Tuy nhiên, nguồn vốn tư nhân thường tập trung đầu tư nhiều hơn vào các mô hình sản xuất kinh doanh tạo ra nhiều lợi nhuận, giúp người giàu ngày càng giàu lên thay vì giúp phát triển kinh tế ở cấp độ vi mô như xóa đói, giảm nghèo. Vì vậy, nguồn lực từ TDCS rất quan trọng để khuyến khích phát triển kinh tế ở các cấp độ này, giúp người dân ở mọi tầng lớp trong xã hội đều có được nguồn thu nhập ổn định cho cuộc sống. Ngoài ra, các vấn đề về xã hội và môi trường khác cũng cần có nguồn vốn TDCS để thực hiện do ít thu hút được nguồn vốn tư nhân đầu tư nếu không mang lại lợi nhuận.

Do đó, trong quá trình PTBV thì không thể thiếu một công cụ tài chính hiệu quả như TDCS, đặc biệt là trong bối cảnh nguồn vốn NSNN còn nhiều hạn chế, khó khăn, cần ưu tiêu nhiều vào đầu tư 17 phát triển cơ sở hạ tầng trọng yếu. Hơn nữa, việc sử dụng quá nhiều nguồn lực NSNN cho việc PTBV trong cả 3 lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường cũng sẽ có nhiều hệ lụy như vấn đề ỷ lại vào NSNN, tính cấp phát của ngân sách nếu không được quản lý hiệu quả thì có thể dẫn đến các vấn đề tiêu cực.