phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc chia làm ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trƣờng hàng dệt may 7 Chƣơng 2: Thực trạng phát triển thị trƣờng hàng dệt may Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Chƣơng 3: Giải pháp phát triển thị trƣờng hàng dệt may Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG HÀNG DỆT MAY 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƢỜNG HÀNG DỆT MAY 1.
Thị trƣờng và thị trƣờng hàng dệt may 1.Thị trường * Khái niệm: Thị trƣờng là phạm trù kinh tế tổng hợp gắn liền với quá trình sản xuất và lƣu thông hàng hoá. Thừa nhận sản xuất hàng hoá thì không thể phủ định sự tồn tại khách quan của thị trƣờng. Từ những nghiên cứu sơ lƣợc, cổ xƣa cho đến những nghiên cứu quy mô khoa học ngày nay phạm trù thị trƣờng luôn đƣợc đƣa thêm những nội dung mới. Tuỳ từng điều kiện và giác độ nghiên cứu mà ngƣời ta đƣa ra các khái niệm thị trƣờng khác nhau.
Theo Từ điển Tiếng việt mở, thị trƣờng đƣợc xem là “Nơi tiêu thụ hàng hoá”, đồng thời nó còn đƣợc hiểu là “Quan hệ trao đổi hàng hóa giữa các thương nhân, các tập đoàn, trong điều kiện hàng hóa phải bán cùng một giá trong cùng một thời gian” [63]. Theo quan điểm của các nhà kinh tế học cổ điển, thị trƣờng đƣợc hiểu theo hai nghĩa, rộng và hẹp khác nhau: Thị trƣờng theo nghĩa hẹp đƣợc hiểu là: “Nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hoá” [30, tr. Theo khái niệm đã đồng nhất thị trƣờng với chợ và những địa điểm mua bán hàng hoá cụ thể nhƣ: các chợ, siêu thị, cửa hàng giao dịch,. Theo nghĩa rộng, “Thị trường là tổng thể các mối quan hệ cạnh tranh, cung - cầu, giá cả, giá trị,…mà trong đó giá cả và sản lượng hàng hoá tiêu thụ được xác định” [30, tr.
9 Trong lịch sử phát triển các học thuyết kinh tế, vấn đề thị trƣờng luôn đƣợc đề cập đến nhƣ là một phạm trù trung tâm. Tƣ tƣởng thị trƣờng đầu tiên của các kinh tế gia tƣ sản là của những ngƣời theo chủ nghĩa trọng thương. Những ngƣời theo chủ nghĩa trọng thƣơng chủ trƣơng xây dựng một thị trƣờng tiền tệ mạnh. Họ cho rằng hàng hoá chỉ là phƣơng tiện là khâu trung gian để đạt đƣợc mục đích là tiền tệ.
Một đất nƣớc có nhiều vàng tức là một đất nƣớc hƣng thịnh. Chủ nghĩa trọng thƣơng coi thƣờng khâu sản xuất. Đó là bất hợp lý và phi kinh tế. Chủ nghĩa trọng nông lại thiên về khâu sản xuất và tuyệt đối hoá lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, cho rằng sự phát triển của kinh tế và thị trƣờng là quá trình tự nhiên phụ thuộc vào những quy luật nhất định, không phụ thuộc vào ý chí của con ngƣời.
Ngƣời ghi dấu ấn đậm nét trong nghiên cứu về thị trƣờng của trƣờng phái kinh tế học cổ điển là A. Trong các tác phẩm của mình, ông đã phân tích phân công lao động đã tạo ra thị trƣờng. Mục đích của thị trƣờng là để thu lợi nhuận. Thị trƣờng chính là “Bàn tay vô hình” điều khiển nền kinh tế thị trƣờng và A.Smith đã tuyệt đối hoá sự điều tiết của thị trƣờng.
Ông cũng đã phân tích các nhân tố của thị trƣờng nhƣ ngƣời mua, ngƣời bán, cung cầu, giá cả. và mối quan hệ giữa các nhân tố đó. Ông là ngƣời đầu tiên đã phân chia thị trƣờng thành nhiều dạng khác nhau để nghiên cứu nhƣ thị trƣờng hàng hoá, thị trƣờng lao động, thị trƣờng đất đai, thị trƣờng tƣ bản. Song chủ yếu là ông phân tích thị trƣờng hàng hoá và lao động.
Lý thuyết về thị trƣờng đƣợc phát triển trong học thuyết kinh tế của J. Để đảm bảo cho sự ổn định và phát triển thị trƣờng J.Keynes chủ trƣơng đẩy mạnh mọi hình thức đầu tƣ, kể cả đầu tƣ sản xuất vũ khí, phƣơng tiện chiến tranh. Mục đích là làm sao mở rộng đầu tƣ để tăng cầu tiêu dùng, chống khủng hoảng và thất nghiệp, đồng thời qua đó tăng lợi nhuận cho tƣ 10 bản.Keynes mở ra giai đoạn mới cho sự can thiệp của nhà nƣớc vào thị trƣờng thông qua các công cụ kinh tế vĩ mô. Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về thị trƣờng trên cơ sở kế thừa có phê phán các lí thuyết cũ để xây dựng một học thuyết mới về thị trƣờng.Mác đã nghiên cứu và trình bày sự hình thành, phát triển của nền sản xuất tƣ bản chủ nghĩa, các quy luật và phạm trù kinh tế gắn với thị trƣờng.Mác đã phân tích rất sâu sắc quan hệ giữa cung - cầu; mối quan hệ giữa tính công dụng xã hội của hàng hoá và tiêu hao lao động xã hội cần thiết với giá cả hàng hoá; phân tích rõ ba chức năng cơ bản của thị trƣờng,…[30, tr.
Lênin là ngƣời kế thừa và phát triển một cách toàn diện, sáng tạo chủ nghĩa Mác. Lý luận về thị trƣờng của Lênin đƣợc trình bày chủ yếu trong tác phẩm “Bàn về cái gọi là vấn đề thị trường”. Theo Lênin: Khái niệm thị trƣờng không thể tách rời khái niệm phân công xã hội đƣợc. Hễ ở đâu và khi nào có phân công xã hội và sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy có thị trƣờng.
Quy mô của thị trƣờng gắn chặt với trình độ chuyên môn hoá của lao động xã hội. Trong kinh tế học vĩ mô cổ điển mới, thị trƣờng đƣợc hiểu rộng hơn: “Là nơi có các quan hệ mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa vô số những người bán và người mua có quan hệ cạnh tranh với nhau, bất kể là ở địa điểm nào, thời gian nào” [56]. Thị trƣờng đƣợc chia thành ba loại: thị trƣờng hàng hóa - dịch vụ (còn gọi là thị trƣờng sản lƣợng), thị trƣờng lao động, và thị trƣờng tiền tệ. Nó là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ, nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu về một loại sản phẩm nhất định theo các thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lƣợng và giá cả cần thiết của sản phẩm, dịch vụ.
Thực chất, thị trƣờng bao gồm tổng thể các khách hàng tiềm năng cùng có một yêu cầu cụ thể nhƣng chƣa đƣợc đáp ứng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu đó. 11 Các nhà kinh tế học thuộc trƣờng phái cổ điển mới (tân cổ điển) nhƣ: Robert Emerson Lucas, John F. Prescott, Neil Wallace, Thomas J. từ thập niên 1970, dựa trên hiện tƣợng kinh tế nhƣ nên kinh tế đình trệ trong khi lạm phát cao, thâm hụt ngân sách,… đã nghiên cứu thị trƣờng với giả định là thị trƣờng hoàn hảo dù là trong ngắn hạn hay dài hạn và cá nhân (khu vực tƣ nhân) có đầy đủ thông tin khi ra quyết định.
Phái này chủ trƣơng việc thiết kế các chính sách kinh tế vĩ mô phải nhằm mục đích tối đa hóa thỏa dụng của cá nhân. Các nhà kinh tế tân cổ điển đề cao giá trị thông tin thị trƣờng căn cứ vào “tính không nhất quán theo thời gian” về “sở thích” tiêu dùng của con ngƣời. Theo đó, thị trƣờng sẽ biến động liên tục do nhu cầu của con ngƣời thay đổi liên tục. Vì vậy, các nhà sản xuất, kinh doanh và Nhà nƣớc phải có những thay đổi về kế hoạch sản xuất, kinh doanh và chính sách phát triển kinh tế cho phù hợp với những biến đổi về nhu cầu xã hội đƣợc phản ánh trên thị trƣờng [56].
Nhƣ vậy: Thị trường là tập hợp các điều kiện và thoả thuận để thông qua đó mà người mua và người bán có thể trao đổi được các loại hàng hoá và dịch vụ với nhau. Nhƣ vậy, thị trƣờng vừa có tính thực, vừa có tính ảo và bản chất của nó là giải quyết mối quan hệ giữa ngƣời mua và ngƣời bán với nhau. Khi tiến hành nghiên cứu và phân tích lý thuyết về thị trƣờng chúng ta thấy một số vấn đề cần lƣu ý: - Thị trƣờng gắn với sản xuất hàng hoá. Sản xuất hàng hoá là cơ sở kinh tế quan trọng của thị trƣờng.
Thị trƣờng phản ánh trình độ và mức độ của nền sản xuất xã hội. - Mối quan hệ giữa thị trƣờng trong nƣớc và thị trƣờng nƣớc ngoài ngày càng đƣợc nhận thức đầy đủ và đúng đắn. Từ chỗ chỉ đề cao thị trƣờng ngoài nƣớc hoặc trong nƣớc đến chỗ thấy đƣợc quan hệ thống nhất hữu cơ 12 của 2 loại thị trƣờng này. Phải có các giải pháp để biến thị trƣờng trong nƣớc thành bộ phận của thị trƣờng thế giới.
- Vai trò điều tiết của nhà nƣớc đối với thị trƣờng là cần thiết tất yếu. Điều tiết thị trƣờng theo yêu cầu các quy luật kinh tế và sự vận động khách quan của thị trƣờng. - Ngày nay không tồn tại thị trƣờng dƣới dạng thuần tuý đơn nhất. Trong nền kinh tế mỗi nƣớc đều tồn tại nhiều dạng thức, nhiều thể loại và nhiều cấp độ thị trƣờng khác nhau.
* Phân loại thị trường: Có nhiều cách phân loại khác nhau về thị trƣờng: - Theo đối tƣợng giao dịch, mua bán cụ thể: sẽ có những thị trƣờng cụ thể nhƣ: thị trƣờng lúa gạo, thị trƣờng dầu mỏ, thị trƣờng may mặc, thị trƣờng ngoại tệ, thị trƣờng chứng khoán,… - Cách phổ biến là phân loại thị trƣờng theo ý nghĩa và vai trò của hàng hoá giao dịch: Theo cách này, thị trƣờng đƣợc chia ra thành thị trƣờng hàng hoá tiêu dùng (thị trƣờng đầu ra) và thị trƣờng các yếu tố sản xuất (thị trƣờng đầu vào). - Phân loại thị trƣờng theo không gian kinh tế mà các quan hệ hàng hoá diễn ra: Theo cách này thị trƣờng có thể phân thành thị trƣờng thế giới, thị trƣờng khu vực, thị trƣờng quốc gia, thị trƣờng vùng hay địa phƣơng. Thật ra, khi nói đến các thị trƣờng theo cách phân loại này ngƣời ta vẫn thƣờng kết hợp với cách phân loại thị trƣờng cụ thể, trên một địa bàn hay không gian kinh tế. Cách phân loại này giúp nhận thức rõ vấn đề: sản phẩm càng có giá trị cao hơn so với chi phí vận chuyển thì thị trƣờng càng rộng lớn và ngƣợc lại chi phí vận chuyển lớn hơn so với giá trị hàng hóa thì thị trƣờng càng hẹp.
Ví 13 dụ: thị trƣờng gạch ngói là một thị trƣờng địa phƣơng; Mặt khác, thị trƣờng vàng thỏi là thị trƣờng toàn cầu.