Đặt vấn đề, Kết luận Phụ lục và Tài liệu tham khảo, cấu trúc đề tài gồm 3 chương. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và tổ chức thực hiện dạy học phân hóa trong chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 THPT Chương 2. Xây dựng quy trình và cách thức tổ chức thực hiện dạy học phân hóa trong chuyên đề Địa lí tự nhiên 12 THPT Chương 3. Thực nghiệm sư phạm 8 skkn PHẦN II.
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM DẠY HỌC PHÂN HÓA ĐỂ XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN 12 NHẰM PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH 1.1 Dạy học phân hóa 1.1 Quan niệm về dạy học phân hóa DHPH được thực hiện ở rất nhiều quốc gia trên thế giới và đang là một trong những quan điểm được quan tâm trong thời kì đổi mới căn bản toàn diện giáo dục Việt Nam. Theo Hall, “DHPH là cách tiếp cận dạy và học đáp ứng những đối tượng HS khác nhau trong cùng một lớp nhằm mục đích tối đa hóa năng lực của mỗi cá nhân bằng cách tạo ra cho người học quá trình dạy học phù hợp nhất với họ”. Lewis và Batts nhìn nhận: “DHPH được xem như quá trình điều chỉnh nội dung dạy học, kế hoạch dạy học và môi trường học nhằm đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của tất cả HS”.
Bên cạnh đó Tomlinson, Brimijoin và Narvaez cũng nhận thấy: “DHPH là một triết lí dạy học dựa trên tiền đề cho rằng HS học tốt nhất khi GV điều chỉnh quá trình dạy học cho phù hợp với trình độ, sở thích và PCHT của các em”. Jenifer Fox và Whitney Hoffman cho rằng: "DHPH bao hàm việc lập kế hoạch giảng dạy, các phương pháp đánh giá phù hợp với các cấp độ khác nhau về kiến thức, sở thích, nền tảng văn hoá, các nhu cầu thể chất và xã hội của HS". Tôn Thân đưa ra khái niệm: “DHPH là một quan điểm dạy học đòi hỏi phải tổ chức, tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của người học về năng lực, sở thích, nhu cầu, các điều kiện học tập, nhằm tạo ra những kết quả học tập tốt nhất và sự phát triển tốt nhất cho từng người học, đảm bảo công bằng trong giáo dục”. Theo Lê Thị Thu Hương:“DHPH là một cách tiếp cận dạy học mà ở đó GV điều chỉnh quá trình dạy học cho phù hợp với từng cá nhân hoặc nhóm HS nhằm phát triển tối đa năng lực học tập của mỗi em”.
Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình tổng thể nêu rõ: “Chương trình giáo dục phổ thông bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức, kĩ năng cơ bản, thiết thực, hiện đại; hài hoà đức, trí, thể, mĩ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống; tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hoá dần ở các lớp học trên; thông qua các phương pháp, hình thức tổ 9 skkn chức giáo dục phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi học sinh” và “DHPH là định hướng dạy học phù hợp với các đối tượng HS khác nhau, nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi HS dựa vào đặc điểm tâm - sinh lí, khả năng, nhu cầu, hứng thú và định hướng nghề nghiệp khác nhau của HS”. Như vậy, DHPH là một quan điểm dạy học GV thiết kế và tổ chức dạy học phù hợp với tình hình thực tế của học sinh, dựa vào đặc điểm cá nhân, tâm lí, sinh lí, nhu cầu, động cơ, hứng thú, nguyện vọng, điều kiện hoàn cảnh. của các em mà tìm cách dạy cho phù để phát triển tối đa năng lực và phẩm chất của mỗi HS.2 Vai trò của dạy học phân hóa đối với HS Dạy học phân hóa sẽ giúp HS phát triển tối đa năng lực của từng HS, đặc biệt là năng lực đặc thù vì dạy học, giáo dục phân hóa là quá trình dạy học nhằm đảm bảo cho mỗi cá nhân người phát triển tối đa năng lực, sở trường, phù hợp với các yếu tố cá nhân, trong đó người học được tạo điều kiện để lựa chọn nội dung, độ khó, hình thức, nhịp độ học tập phù hợp với bản thân. DHPH sẽ tạo định hướng dạy vừa sức với đối tượng, phát triển được năng lực của người học và tạo hứng thú cho người học.
Bởi lẽ DHPH là một triết lí, một quan điểm dạy học, được coi như một định hướng để phát triển năng lực cho người học trong quá trình đổi mới giáo dục. Quan điểm DHPH được hình thành dựa trên nhiều cơ sở khác nhau như trình độ nhận thức của người học, nhu cầu của người học và trí tuệ của người học. Tư tưởng chủ đạo của DHPH là lấy trình độ phát triển chung của người học trong lớp làm nền tảng, sử dụng các biện pháp DHPH phù hợp nên có khả năng đưa người học có trình độ yếu kém lên trình độ chung và người học giỏi lên trình độ cao hơn mức chung của cả lớp. DHPH sẽ hướng tới các mục tiêu dạy học, nhằm hình thành, củng cố kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh ở các giai đoạn học tập, giúp học sinh hình thành thế giới quan duy vật biện chứng, tạo hứng thú học tập, rèn luyện phẩm chất đạo đức của người lao động mới, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy và hình thành những phẩm chất tư duy khoa học, giúp giáo viên kiểm tra năng lực, trình độ của học sinh; học sinh tự kiểm tra đánh giá năng lực của mình.3 Đặc điểm của dạy học phân hóa - Dạy học phân hóa mang tính hệ thống Trong quá trình tổ chức DHPH, GV phải liên tục tìm hiểu HS một cách có hệ thống để tìm hiểu những điểm mạnh và những khó khăn của mỗi cá nhân HS.
GV lập kế hoạch dạy học phù hợp với các năng lực khác nhau, sử dụng một hệ thống các PPDH, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá dành riêng cho từng HS để dần dần nâng tầm hiểu biết của các em. - Dạy học phân hóa mang tính chủ động 10 skkn GV chủ động tìm hiểu nhu cầu, đặc điểm cá nhân, động cơ, hứng thú, nguyện vọng, điều kiện hoàn cảnh của từng HS để lựa chọn hình thức tổ chức, PPDH, KT, ĐG phù hợp, lựa chọn nội dung dạy học vừa sức từng đối tượng. Chủ động điều chỉnh nội dung dạy học phù hợp với NLNT của HS trong lớp để tối đa hóa sự phát triển và thành công của mỗi HS. HS được trao quyền chủ động lựa chọn nội dung (chủ đề học, tài liệu), được lập kế hoạch nghiên cứu và cách thức thiết kế sản phẩm học tập.
HS được GV hướng dẫn kĩ năng tự học, được chủ động tìm kiếm thông tin. HS luôn được tạo điều kiện để chủ động và tích cực chiếm lĩnh các mục tiêu của bài học. - Dạy học phân hóa đòi hỏi sự kết hợp của nhiều HTTC dạy học Mỗi HS đều có phong cách và thế mạnh trí tuệ riêng nên thích học theo những cách khác nhau. GV phải lựa chọn đa dạng các hình thức tổ chức dạy học để khích lệ hứng thú học tập của HS.
Việc kết hợp các hình thức tổ chức dạy học sẽ đáp ứng các nhu cầu học tập, giúp tối đa hóa kết quả học tập của các em. - Dạy học phân hóa phát huy tính tích cực học tập của học sinh Trong lớp học phân hoá, GV thiết kế các hoạt động dạy học đáp ứng đa dạng năng lực, phong cách, đặc điểm trí tuệ của HS. Mỗi HS được nhận những nhiệm vụ học tập phù hợp với bản thân thì tính chủ động của HS sẽ được phát huy. Trong một tiết học, GV sử dụng nhiều HTTC, PPDH, tài liệu học tập khác nhau đáp ứng đa dạng về phong cách và đặc điểm trí tuệ của HS thì tất cả các HS sẽ cùng nhiệt tình tham gia các hoạt động học tập.
- Dạy học phân hóa cung cấp nhiều cách thức tiếp cận nội dung, tiến trình, đánh giá kết quả học tập của học sinh Mục đích là giúp HS có thể tiếp nhận và phát huy tốt nhất khả năng của mỗi em. Với các HS có năng lực khác nhau, GV có thể tạo điều kiện để HS khá giỏi được luyện tập, nâng cao kiến thức đồng thời dành thời gian giúp đỡ các HS yếu trong lớp. Có thể cung cấp các tài liệu học khác nhau cho các nhóm đối tượng HS.4 Ƣu điểm và khó khăn khi tổ chức dạy học phân hóa * Những ưu điểm của tổ chức dạy học phân hóa - DHPH góp phần đổi mới PPDH, hình thức tổ chức dạy học và KT, ĐG. - DHPH hướng tới việc hình thành khả năng tự học, tự nghiên cứu ở mỗi HS.
- DHPH giúp phát triển tư duy của HS. - Tạo cơ hội bình đẳng cho những HS có năng khiếu và cả những HS yếu, kém. HS biết chia sẻ, khích lệ và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ, thiết lập mối quan hệ tốt đẹp giữa GV và HS - GV luôn hỗ trợ HS vượt qua các thử thách để nâng cao trình độ của bản thân. 11 skkn * Những khó khăn khi tổ chức dạy học phân hoá - Đa số GV đã quen với việc tổ chức dạy học đồng loạt cho tất cả HS trong lớp.
Tổ chức DHPH đáp ứng tốt nhất nhu cầu đa dạng của HS là việc không dễ thực hiện, đặc biệt là đối với các GV trẻ. - Đa số GV các trường phổ thông hiện nay còn thiếu rất nhiều kiến thức về DHPH do chưa được đào tạo. - Phòng học nhỏ, sĩ số học sinh quá đông, cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học thiếu thốn, gây khó khăn cho việc tổ chức DHPH. - DHPH đòi hỏi GV phải luôn học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn, phải dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu HS, giám sát sự tiến bộ của từng HS và phải biết cách thiết kế và tổ chức những bài giảng phù hợp với tất cả các HS trong lớp.