CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm, nguyên tắc, nhiệm vụ, mục tiêu, vai trò, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Nguồn nhân lực trong doanh nghiệp có thể hiểu một cách khái quát là tất cả những người lao động làm việc trong doanh nghiệp, là tổng thể các yếu tố về thể chất và tinh thần được huy động trong quá trình lao động.
Họ sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp. Họ là sức mạnh để hoàn thành mục tiêu chung của doanh nghiệp. Nguồn nhân lực bao gồm kinh nghiệm, kỹ năng, trình độ lao động và sự tận tâm, nỗ lực tạo nên giá trị và năng lực cạnh tranh cho tổ chức của những người lao động. Theo tác giả Hà Văn Hội: Nguồn nhân lực trong một doanh nghiệp là toàn bộ những người lao động tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian xác định, nói cách khác nguồn nhân lực của doanh nghiệp là lực lượng lao động được đặc trưng bởi quy mô, cơ cấu và chất lượng của những con người cụ thể với năng lực của mình tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh ở tổ chức đó.
Do vậy, nguồn nhân lực được nhìn nhận mang tính tiềm năng không chỉ biểu hiện về số lượng như những nguồn lực đơn thuần mà còn bởi sự biến đổi, cải thiện không ngừng về chất lượng và cơ cấu. Khái niệm phát triển nguồn nhân lực Cũng như khái niệm “nguồn nhân lực”, khái niệm “phát triển nguồn nhân lực” ngày càng được hoàn thiện và được tiếp cận theo những góc độ khác nhau. Trần Xuân Cầu: “Phát triển nguồn nhân lực là quá 7 Luan van trình phát triển thể lực, trí lực, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức tay nghề, tính năng động xã hội và sức sáng tạo của con người; nền văn hoá; truyền thống lịch sử. Với cách tiếp cận phát triển từ góc độ xã hội, phát triển nguồn nhân lực là quá trình tăng lên về mặt số lượng (quy mô) nguồn nhân lực và nâng cao về mặt chất lượng nguồn nhân lực, tạo ra cơ cấu nguồn nhân lực ngày càng hợp lý.
Với cách tiếp cận phát triển từ góc độ cá nhân, phát triển nguồn nhân lực là quá trình làm cho con người trưởng thành, có năng lực xã hội (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội cao”. Nguyên tắc, nhiệm vụ, mục tiêu phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Nguyên tắc phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Thứ nhất, phát triển nhân lực phải hướng vào việc thực hiện các mục tiêu của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp hoàn thành các mục tiêu đề ra. Thứ hai, phát triển nhân lực phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, nhu cầu của các phòng ban, yêu cầu của sản xuất kinh doanh thực tế của doanh nghiệp theo thời gian.
Thứ ba, việc doanh nghiệp phát triển nhân lực phải đảm bảo không làm ảnh hưởng đến sản xuất - kinh doanh và các công tác khác của doanh nghiệp. Thứ tư, kế hoạch phát triển nhân lực phải có tính khả thi, được thực hiện triển khai phù hợp với tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Thứ năm, phát triển nhân lực phải đảm bảo chất lượng và hiệu quả, đảm bảo người lao động nâng cao được trình độ kỹ năng của mình và áp dụng vào thực tiễn. Thứ sáu, phát triển nhân lực phải đảm bảo tính toàn diện, hài hòa giữa mục tiêu phát triển của doanh với nguyện vọng, nhu cầu của người lao động.
Nhiệm vụ và mục tiêu của phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Phát triển nguồn nhân lực luôn được coi là một nội dung quan trọng 8 Luan van trong chính sách quản trị nhân lực của DN với nhiệm vụ: Thứ nhất, đáp ứng được nhu cầu phát triển của người lao động, làm tăng sự hài lòng đối với công việc, phải tạo được động lực làm việc và nâng cao năng suất, hiệu quả thực hiện công việc của người lao động. Thứ hai, tạo ra một đội ngũ lao động có đủ trình độ, kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao, đồng thời chuẩn bị cho doanh nghiệp một đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao, thái độ làm việc tích cực để thực hiện các mục tiêu phát triển của DN trong tương lai. Thứ ba, tạo lập và nâng cao lợi thế cạnh tranh của DN giúp DN nâng cao lợi thế cạnh tranh, khẳng định vị thế, vai trò tầm ảnh hưởng của mình với các doanh nghiệp có chung lĩnh vực hoạt động kinh doanh với ưu thế là nguồn nhân lực. Mục tiêu của phát triển nguồn nhân lực là nâng cao kỹ năng chuyên môn và tác phong lao động của người lao động, giúp DN sử dụng có hiệu quả tối đa nguồn nhân lực hiện có nhằm thực hiện tốt các mục tiêu đề ra.
Bởi vậy mục tiêu của phát triển nhân lực là giúp người lao động có thêm nhiều kiến thức và kỹ năng đối với vị trí mình đang đảm nhiệm. Vai trò của công tác phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Đối với doanh nghiệp Thứ nhất, phát triển nguồn nhân lực nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả thực hiện công việc được giao. Nhờ đó mà giá thành sản phẩm giảm xuống, khả năng bán hàng và dịch vụ không ngừng được nâng cao, thị trường tiêu thụ sản phẩm được mở rộng và DN có nhiều nhiều cơ hội để nâng cao lợi nhuận.
Thứ hai, thông qua phát triển, người lao động nâng cao khả năng thực hiện công việc một cách độc lập và tự giác, DN sẽ giảm bớt được chi phí lao 9 Luan van động cho việc giám sát quá trình thực hiện công việc của người lao động. Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực giúp DN thu hút và nâng cao được số lượng, chất lượng nguồn nhân lực của mình. Điều đó giúp DN nâng cao được tính ổn định và năng động trong hoạt động sản xuất kinh doanh, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và quản lý vào hoạt động kinh doanh của DN. Cuối cùng, phát triển tạo ra được đội ngũ nhân viên giỏi về chuyên môn, thái độ làm việc tốt, duy trì và giữ chân đội ngũ nhân viên, thu hút được nhiều hơn nữa những nhân viên giỏi đến với DN, từ đó giúp DN khẳng định vị thế, tạo lập và nâng cao được lợi thế cạnh tranh.
Đối với người lao động Thứ nhất, giúp người lao động thực hiện công việc chuyên nghiệp hơn, các nhu cầu và nguyện vọng phát triển của họ sẽ đáp ứng tốt hơn. Thứ hai, phát triển làm tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả lao động không ngừng tăng lên, từ đó giúp người lao động tăng nguồn thu nhập của mình. Thứ ba, phát triển làm tăng mức độ hài lòng của người lao động đối với công việc đang đảm nhiệm, giúp người lao động sẽ gắn bó hơn với doanh nghiệp. Ngoài ra, phát triển tạo ra được sự thích ứng của người lao động đối với công việc trong hiện tại cũng như trong tương lai, tạo cho họ cách nhìn nhận, cách tư duy mới trong công việc, nâng cao tính sáng tạo của người lao động đối với công việc.
Các yêu cầu của phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Đứng trên quan điểm của quản trị nguồn nhân lực hiện đại, PGS.TS Nguyễn Thị Minh Nhàn cho rằng: “nguồn nhân lực của một tổ chức được hình thành trên cơ sở của các cá nhân có các vai trò khác nhau và liên kết với nhau nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định của tổ chức” [12,43]. NNL này có thể tập hợp lại thành những tổ, đội nhóm để bảo vệ quyền lợi 10 Luan van của họ hay hợp tác cùng nhau để thực hiện những mục tiêu mà tổ chức đưa ra. Như vậy, phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp có các yêu cầu cơ bản sau đây: Thứ nhất, nguồn nhân lực của doanh nghiệp không chỉ là khả năng riêng rẽ của từng con người mà phụ thuộc vào khả năng thực hiện công việc theo từng nhóm người trong doanh nghiệp. Thứ hai, phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp phải gắn với mục tiêu, phù hợp với tài chính của doanh nghiệp.
Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp phải xuất phát từ mục tiêu, chiến lược, chính sách của doanh nghiệp và có những biện pháp để thực hiện những mục tiêu đó. Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp phải đảm bảo đủ nguồn nhân lực để thực hiện công tác phát triển nguồn nhân lực một cách toàn diện…Từ đó giúp cho doanh nghiệp có một nguồn nhân lực chất lượng về số lượng và cơ cấu. Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp phải hướng đến mục tiêu phát triển của doanh nghiệp và người lao động, đó là hiệu quả kinh tế đối với doanh nghiệp và thoả mãn nhu cầu của người lao động. Vì vậy phát triển nguồn nhân lực là phát triển năng lực, nâng cao kỹ năng lao động mà doanh nghiệp có thể huy động được để hoàn thành các nhiệm vụ và mục tiêu của doanh nghiệp.
Thứ năm, yêu cầu với doanh nghiệp: Các doanh nghiệp cần tổ chức ra bộ phận hay cán bộ chuyên trách làm công tác giám sát và đánh giá nhu cầu phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp, kịp thời báo cáo lên Ban giám đốc những thành công và hạn chế còn tồn tại trong công tác phát triển nguồn nhân lực tại đơn vị. Các doanh nghiệp cần ban hành các nội dung và quy chế liên quan đến công tác phát triển nguồn nhân lực như: nội dung quy chế quản lý, sử dụng kinh phí cho phát triển, quy định đối với người lao động sau khi đào tạo. 11 Luan van Đội ngũ cán bộ làm công tác phát triển nguồn nhân lực phải có đủ năng lực, trình độ chuyên môn, thái độ tích cực.Đảm bảo quá trình phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp đạt kết quả cao. Nội dung phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1.
Phát triển nhằm đảm bảo nguồn nhân lực đủ về số lượng Đặc trưng cơ bản của nguồn nhân lực là số lượng nguồn nhân lực. Đối với doanh nghiệp, nguồn nhân lực được thể hiện ở số lượng, cơ cấu độ tuổi, cơ cấu giới tính, trình độ và sự phân bổ của nguồn nhân lực tại các bộ phận trong doanh nghiệp nhằm thực hiện các mục tiêu và nhiệm vụ của tổ chức ở hiện tại và trong tương lai.