đặt vấn đề tiếp theo. Phương pháp trò chơi Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho HS tìm hiểu một vấn đề hay luyện tập, thực hành những thao tác, kĩ năng, hành vi thông qua một trò chơi nào đó. Quy trình thực hiện: 1. Phương pháp vấn đáp Vấn đáp: Là phương pháp trong đó giáo viên đặt ra câu hỏi để học sinh trả lời, hoặc học sinh có thể tranh luận với nhau và với cả giáo viên; qua đó học sinh lĩnh hội được nội dung bài học.
Căn cứ vào tính chất hoạt động nhận thức, người ta phân biệt các loại phương pháp vấn đáp: * Vấn đáp tái hiện: Giáo viên đặt câu hỏi chỉ yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận. Vấn đáp tái hiện không được xem là phương pháp có giá trị sư phạm. Đó là biện pháp được dùng khi cần đặt mối liên hệ giữa các kiến thức vừa mới học. * Vấn đáp giải thích - minh hoạ: Nhằm mục đích làm sáng tỏ một đề tài nào đó, giáo viên lần lượt nêu ra những câu hỏi kèm theo những ví dụ minh hoạ để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ.
Phương pháp này đặc biệt có hiệu quả khi có sự hỗ trợ của các phương tiện nghe - nhìn. * Vấn đáp tìm tòi: Giáo viên dùng một hệ thống câu hỏi được sắp xếp hợp lý để hướng học sinh từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật, tính quy luật của hiện 13 tượng đang tìm hiểu, kích thích sự ham muốn hiểu biết. Giáo viên tổ chức sự trao đổi ý kiến – kể cả tranh luận – giữa thầy với cả lớp, có khi giữa trò với trò, nhằm giải quyết một vấn đề xác định. Phương pháp dự án (Dạy học theo dự án) Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó HS dưới sự điều khiển và giúp đỡ của GV tự lực giải quyết một nhiệm vụ học tập mang tính phức hợp không chỉ về mặt lí thuyết mà đặc biệt về mặt thực hành, thông qua đó tạo ra các sản phẩm thực hành có thể giới thiệu, công bố được.
Quy trình thực hiện: 1. Một số kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học toán ở tiểu học KTDH là những biện pháp, cách thức hành động của của GV và HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Các KTDH là những đơn vị nhỏ nhất của PPDH. Có những KTDH chung, có những kĩ thuật đặc thù của từng PPDH, ví dụ kĩ thuật đặt câu hỏi trong phương pháp đàm thoại.
Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử dụng các KTDH phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học như “động não”, “tia chớp”, “bể cá”, XYZ, Bản đồ tư duy. Cũng giống như PPDH tích cực, có nhiều KTDH tích cực ở tiểu học, nhưng với môn Toán thì thường dùng các kĩ thuật sau: 1. Kĩ thuật “Khăn trải bàn” Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực; tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS; nâng cao tính hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm lẫn nhau của học sinh Cách tiến hành kĩ thuật “Khăn trải bàn”: + Chia HS thành các nhóm và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0 (tùy vào nội dung và điều kiện cụ thể có thể chia nhóm 4 người /nhóm hoặc nhiều hơn) 14 + Trên giấy A0 choa thành các phầm gồm phấn chính giữa và các phần xung quanh được chia theo số thành viên của nhóm. Mỗi người ngồi vào vị trí tương ứng với từng phần xung quanh.
+ Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trung suy nghĩ trả lời câu hỏi/ nhiệm vụ GV đặt ra theo vốn hiểu biết, vốn kinh nghiệm của bản thân và viết vào phần giấy của mình trên tờ A0. + Trên cơ sở những ý kiến của mỗi cá nhân, Hs thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và viết vào ô giữa của tờ A0. Kĩ thuật “Động não” Động não là một kĩ thuật nhằm huy động những tư tưởng mới mẻ, độc đáo về một chủ đề của các thành viên trong thảo luận. Các thành viên được cổ vũ tham gia một cách tích cực, không hạn chế các ý tưởng (nhằm tạo ra "cơn lốc” các ý tưởng).
Các bước tiến hành: + Người điều phối dẫn nhập vào chủ đề và xác định rõ một vấn đề; + Các thành viên đưa ra những ý kiến của mình: trong khi thu thập ý kiến, không đánh giá, nhận xét. Mục đích là huy động nhiều ý kiến tiếp nối nhau; + Kết thúc việc đưa ra ý kiến; + Đánh giá: Lựa chọn sơ bộ các suy nghĩ (chẳng hạn: có thể ứng dụng trực tiếp hoặc không có khả năng ứng dụng…). Đánh giá những ý kiến đã lựa chọn và rút ra kết luận. Kĩ thuật “Sơ đồ tư duy” Sơ đồ tư duy là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về một chủ đề.
Trong môn Toán, lược đồ tư duy thường được dùng để hệ thống hóa kiến thức của một chủ đề vừa học. * Cách tiến hành: 15 + Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề. + Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính. Trên mỗi nhánh chính viết một khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ IN HOA.
Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu. Nhánh chính đó được nối với chủ đề trung tâm. Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh. + Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc nhánh chính đó.
Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường. + Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo. Kĩ thuật “Chia nhóm” Khi tổ chức cho HS hoạt động theo nhóm, GV nên sử dụng nhiều cách chia nhóm khác nhau để gây hứng thú cho HS, đồng thời tạo cơ hội cho các em được học hỏi, giao lưu với nhiều bạn khác nhau trong lớp. Dưới đây là một số cách chia nhóm: - Chia nhóm theo số điểm danh, theo các màu sắc, theo các loài hoa, các mùa - Chia nhóm theo các mảnh ghép.
Ngoài ra còn có nhiều cách chia nhóm khác như: nhóm cùng tháng sinh, nhóm cùng sở thích, nhóm cùng trình độ, nhóm hỗn hợp,. Kĩ thuật “Đặt câu hỏi” Trong dạy học, GV thường phải sử dụng câu hỏi để gợi mở, dẫn dắt HS tìm hiểu, khám phá thông tin, kiến thức, kĩ năng mới, để đánh giá kết quả học tập của HS; HS cũng phải sử dụng câu hỏi để hỏi lại, hỏi thêm GV và các HS khác về những nội dung bài học chưa sáng tỏ. Sử dụng câu hỏi có hiệu quả đem lại sự hiểu biết lẫn nhau giữa HS – GV và HS - HS. Kĩ năng đặt câu hỏi càng tốt thì mức độ tham gia của HS càng nhiều; HS sẽ học tập tích cực hơn.
Khi đặt câu hỏi cần đảm bảo các yêu cầu sau: Câu hỏi phải liên quan đến việc thực hiện mục tiêu bài học; Đúng lúc, đúng chỗ; Phù hợp với trình độ HS; Kích thích suy nghĩ của HS; Phù hợp với thời gian thực tế; Sắp xếp theo trình tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp; Không ghép nhiều câu hỏi thành một câu hỏi móc xích; Không hỏi nhiều vấn đề cùng một lúc. Đổi mới nhiệm vụ dạy học trong các trường tiểu học hiện nay Đảng ta xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu và luôn dành sự quan tâm, đầu tư cao để phát triển giáo dục. Cùng với sự phát triển của xã hội, giáo dục cũng từng ngày phải vận mình thay đổi để bắt kịp xu thế thời đại, đào tạo được những con người mới năng động, toàn diện cả đức và tài. Chương trình GDPT mới được xây dựng theo định hướng tiếp cận năng lực, phù hợp với xu thế phát triển chương trình của các nước tiên tiến, nhằm thực hiện yêu cầu của Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội: “Tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo 16 dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phầm chất và năng lực, hài hòa trí, đức, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh.” Đổi mới PPDH được xem là then chốt, có tính đột phá cho việc thực hiện chương trình này.
Chương trình GDPT mới sẽ được triển khai từ năm học 2020-2021, bắt đầu với lớp 1 ở cấp Tiểu học, “cuốn chiếu” trong các năm học tiếp theo với các lớp còn lại, hoàn thành đổi mới chương trình ở các lớp tiểu học vào năm 2025. Những quan điểm, nội dung, phương pháp giáo dục từ chương trình sẽ tác động mạnh mẽ tới sự phát triển của các trường tiểu học và đặt cấp học nền tảng này đứng trước những thách thức không nhỏ về cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ, công tác quản lí,… Để chuẩn bị cho tiếp cận chương trình mới, trong những năm gần đây, ở các trường phổ thông nói chung và trường tiểu học nói riêng đã tiến hành đổi mới PPDH nhằm phát triển năng của học sinh, chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất. Đổi mới PPDH là xu hướng tất yếu trong cải cách giáo dục và là nhiệm vụ hàng đầu ở mỗi nhà trường hiện nay. Tiểu kết chương 1 Trong chương này, tôi đã nghiên cứu và trình bày một số vấn đề liên quan đến đề tài, bao gồm lịch sử nghiên cứu vấn đề của đề tài, đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh tiểu học.
Tôi cũng đã nghiên cứu và đưa ra mục tiêu cũng như vai trò của dạy học toán ở tiểu học, cấu trúc nội dung chương trình môn Toán lớp 4 cùng với một số phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học toán ở tiểu học. Chương 1 còn nghiên cứu về đổi mới nhiệm vụ dạy học trong các trường tiểu học hiện nay. Qua đó, tôi nhận thấy đổi mới PPDH theo hướng “phát triển năng lực” của người học không chỉ phù hợp với xu thế phát triển của xã hội hiện đại mà còn đáp ứng được yêu cầu đổi mới của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.