phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu, luận văn được kết cấu thành 4 chương theo trình tự như sau: 5 Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về phát triển kinh tế số Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kinh nghiệm phát triển kinh tế số tại một số nước ASEAN Chƣơng 4: Hàm ý chính sách cho Việt Nam trong phát triển kinh tế số 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ SỐ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu lý thuyết về kinh tế số Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD , có nhiều ảnh hưởng đến các nước phát triển trong việc xây dựng chính sách hợp tác và phát triển kinh tế. OECD hiện là một trong những tổ chức quốc tế có uy tín trong nghiên cứu; xây dựng và lưu giữ cơ sở dữ liệu thông tin rất lớn trên hầu hết các lĩnh vực chính sách trừ quốc phòng như kinh tế, văn hóa, giáo dục… Các dữ liệu, thông tin, báo cáo của OECD có giá trị và độ tin cậy cao.
Các công bố nổi bật của OECD về kinh tế số có thể kể đến như: ―Measuring the Digital Transformation: A Roadmap for the Future‖ 2019 và ―Roadmap toward a Common Framework for Measuring the Digital Economy‖ 2020 , ―OECD Digital Economy Outlook 2020‖. Đây chính là nền tảng để luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển kinh tế số trong bài. Đặc biệt, ―OECD Digital Economy Outlook 2020‖ cung cấp một cái nhìn tổng thể về các xu hướng hội tụ, sự phát triển chính sách và dữ liệu về cả phía cung và cầu của nền kinh tế số. Nó mô tả cách chuyển đổi số đang ảnh hưởng đến các nền kinh tế và xã hội đồng thời đặc biệt tập trung vào việc đại dịch Covid-19 đang mở rộng các cơ hội và thách thức từ quá trình chuyển đổi số như thế nào.
Hội nghị của Liên hiệp quốc về thương mại và phát triển, viết tắt là UNCTAD United Nation Conference on Trade and Development hay Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc bằng các báo cáo về các chủ đề công nghệ và đổi mới sáng tạo, đầu tư, thương mại điện tử, biến đổi khí hậu đã cung cấp nhiều thông tin, phân tích giá trị về tác động của đại dịch đến các lĩnh vực, ngành nghề, cũng như nhiều tư vấn chính sách cho các chính 7 phủ và các bên liên quan ở các nước. Ấn phẩm ―Digital Economy Report của OECD được xuất bản 2 năm một lần, theo d i các xu hướng và chính sách liên quan đến truy cập, sử dụng và tác động của công nghệ số từ góc độ phát triển. Báo cáo được chuẩn bị với sự hợp tác chặt chẽ với các chuyên gia và tổ chức khác, bao gồm các hiệp hội thương mại điện tử, ITC, ITU, UNCITRAL, các ủy ban khu vực của Liên Hợp Quốc, UPU, Liên minh Dịch vụ và Công nghệ Thông tin Thế giới, WTO và Ngân hàng Thế giới và đều được các quốc gia đánh giá cao. Ngân hàng Thế giới World Bank cũng đã và đang dành nhiều sự quan tâm đến chất lượng và hiệu quả của nền kinh tế số tại các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là khu vực Đông Nam Á.
Năm 2019, tác phẩm: ―The Digital Economy in Southeast Asia: Strengthening the Foundarations for Future Growth‖ Nền kinh tế số tại Đông Nam Á: Tăng cường nền tảng cho tăng trưởng trong tương lai đã được World Bank xuất bản. Ấn phẩm đã đưa ra các chỉ số ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế số cũng như các thể chế, chính sách của các quốc gia Đông Nam Á. Các ấn phẩm đánh giá sự phát triển của phát triển kinh tế số tại các quốc gia của Ngân hàng Thế giới luôn được phân tích dựa trên 5 tiêu chí hạ tầng số, nền tảng số, dịch vụ tài chính số, khởi nghiệp số, kỹ năng số, có thể kể đến như ―Digital Solutions in a Time of Crisis: Uganda Economic Update, Fifteenth Edition, July 2020‖, ―Lesotho: Digital Economy Diagnostic, February 2020‖. Năm tiêu chí đánh giá này cũng là cơ sở để luận văn phân tích thực trạng phát triển kinh tế số của các nước ASEAN Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam.
e-Conomy SEA là dự án được thực hiện bởi Google và Temasek – công ty đầu tư toàn cầu tại Singapore với mục đích cung cấp thông tin về nền kinh tế số tại Đông Nam Á. Nghiên cứu bao gồm 6 thị trường lớn nhất Đông Nam Á: Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. 8 Báo cáo e-Conomy SEA sử dụng công cụ Google Consumer Barometer, nghiên cứu của Temasek, ý kiến của các chuyên gia trong ngành và nguồn thông tin từ các bên thứ ba để cung cấp những đánh giá và dự đoán có giá trị về các số liệu và xu hướng của nền kinh tế số trong tương lai. Từ năm 2016 đến nay, dự án e-Conomy SEA mỗi năm đều có 1 báo cáo.
Các nghiên cứu về kinh tế số tại các quốc gia Các tổ chức và các nhà khoa học từ nhiều quốc gia trên thế giới đã có những nghiên cứu về kinh tế số, chất lượng và hiệu quả của nền kinh tế số tại các quốc gia, khu vực; những thuận lợi, khó khăn, hạn chế, thách thức và cơ hội đã được chỉ ra cũng như đưa ra hàm ý chính sách để phát triển kinh tế số. Lurong Chen và Fukunari Kimura 2019 xuất bản lần thứ nhất cuốn sách ―Developing the Digital Economy in ASEAN‖ thúc đẩy cuộc tranh luận quốc tế về sự phát triển của thương mại điện tử, tập trung vào các nền kinh tế mới nổi của ASEAN. Tác giả cung cấp cho độc giả những hiểu biết về nhu cầu và nỗ lực của Châu Á nhằm cải thiện các điều kiện kinh tế và hành lang pháp lý để hỗ trợ thương mại điện tử. Bên cạnh đó, cuốn sách xem x t về khía cạnh quy định và luật pháp về thương mại điện tử và sự phát triển toàn diện của thương mại điện tử.
Tác giả đi sâu tìm hiểu vào các quốc gia ASEAN, chỉ ra hàm ý để các quốc gia này nắm bắt tốt hơn các cơ hội phát triển kinh tế số. CARI ASEAN Research and Advocacy và ASEAN Business Club 2017 xuất bản ấn phẩm ―Advancing ASEAN in the Digital Age‖ nhằm nắm bắt ý tưởng và quan điểm của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cũng như các nhà hoạch định chính sách về tác động của thời đại số hóa đối với sự thịnh vượng kinh tế của khu vực. Ấn phẩm này bao gồm 37 bài báo, bao gồm cả những bài viết của những người đứng đầu chính phủ, bao gồm Yang Amat Berhormat Dato‘ Sri Mohd Najib Razak, Thủ tướng Malaysia, Ngài Malcolm Turnbull, Thủ tướng Khối thịnh vượng chung Úc, và H. Hun Sen Thủ 9 tướng Vương quốc Campuchia và một số bộ trưởng khác trong ASEAN.
Ngoài ra còn có sự tham gia của các nhà lãnh đạo doanh nghiệp nổi tiếng từ 19 công ty và 9 quốc gia ASEAN đồng thời các đối tác đối thoại Úc, New Zealand, Liên minh Châu Âu, Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản cũng chia sẻ góc nhìn của họ, bao gồm tập đoàn AirAsia, Allianz, Arup, tập đoàn phần mềm Augen, tập đoàn Ayala, ngân hàng Bangkok, tập đoàn BMW Châu Á, Bosch Đông Nam Á, tập đoàn CIMB, GE ASEAN, Google Malaysia, Việt Nam, Philippines và các thị trường mới nổi, HSBC Châu Á Thái Bình Dương, IDG Ventures Vietnam, Linfox International Group, tập đoàn Lippo, Nikkei Inc., tập đoàn SM Investments, Sok Siphana Associates và Tencent. Ấn phẩm cũng có sự tham gia của Accenture, A. Kearney vs McKinsey & Company. Sri Mulyani Indrawati (2017) trong bài báo ―ASEAN in the Digital Era: Opportunities and Challenges‖ đăng trong ấn phẩm ―Advancing ASEAN in the Digital Age‖ phân tích những lợi ích của việc số hóa kinh tế, từ đó chỉ ra những thách thức và lựa chọn chính sách để thúc đẩy phát triển kinh tế số.
Nhóm tác giả Kai Li, Dan J. Kauffman, Maurizio Naldi 2020 trong bài báo ―How should we understand the digital economy in Asia? Critical assessment and research agenda‖ thảo luận về bối cảnh và nền tảng cũng như tầm quan trọng của kinh tế số đối với Châu Á nói chung cũng như đóng góp vào việc loại bỏ các rào cản lịch sử trong kinh doanh truyền thống. Đồng thời, nhóm tác giả đánh giá cách thức các chuỗi giá trị mới đang chuyển đổi sự tham gia ở cấp quốc gia vào hoạt động sản xuất trên toàn thế giới và ghi nhận những dự đoán dựa trên ―Lý thuyết đường cong mỉm cười‖ Smiling curve theory về chuỗi giá trị toàn cầu đối với các công ty công nghệ cao và nền kinh tế tại Châu Á. East Asia Forum Quarterly (EAFQ) (2022) trong ấn phẩm số 14 quý 2 ―East Asia Forum‖ tập hợp các bài viết của nhóm tác giả, xem x t những 10 điểm chung có thể có trong phát triển kinh tế số ở các nước Châu Á từ đó chỉ ra những điểm còn có thể đột phá hơn nữa so với các khuôn khổ xuyên suốt có sẵn.
Nhóm tác giả Cameron A, Pham T H, Atherton J, Nguyen D H, Nguyen T P, Tran S T, Nguyen T N, Trinh H Y, Haijkowlicz (2019) trong báo cáo tóm tắt ―Tương lai nền kinh tế số Việt Nam hướng tới năm 2030 – 2045‖ đã đưa ra những phân tích nhằm chỉ ra những kịch bản nền kinh tế số Việt Nam có thể đạt được hướng tới năm 2030 – 2045. Bên cạnh đó, nhóm tác giả cũng đã chỉ ra những rủi ro, thách thức của nền kinh tế số Việt Nam trong khoảng thời gian tới. Trường Đại học Kinh tế quốc dân tháng 10/2020 trong ―Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia: Nền kinh tế số - Những vấn đề lý luận và thực tiễn‖ đã tổng hợp được những bài viết mang tính chất lý luận chung về nền kinh tế số, những cơ hội, thách thức, những bài học kinh nghiệm trong chuyển đổi số và nền kinh tế số trên thế giới và ở Việt Nam. Bên cạnh đó, các bài viết trong kỷ yếu cũng đã phản ánh r các vấn đề liên quan đến kinh tế số và chuyển đổi số, đánh giá các mặt ứng dụng của công nghệ trong thời kì chuyển đổi số trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống kinh tế và xã hội.
Nguyễn Thị Vũ Hà 2020 ―Sự phát triển của nền kinh tế số ở Việt Nam‖, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Kinh tế và Kinh doanh, tập 36 số 5E năm 2020 đã phân tích thực trạng phát triển nền kinh tế số của Việt Nam thông qua 5 trụ cột chính: hạ tầng số, các nền tảng số, dịch vụ tài chính số, khởi nghiệp số, kỹ năng số.