CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại 1. Các khái niệm về ngân hàng thương mại và thanh toán không dùng tiền mặt 1. Khái niệm và vai trò của ngân hàng thương mại * Khái niệm Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính trung gian chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế thị trường nói chung, đặc biệt là trong hệ thống ngân hàng trung gian.
Có nhiều cách thể hiện khái niệm NHTM như sau: Ở Pháp: NHTM là các công ty và cơ sở thường xuyên nhận từ công chúng dưới hình thức tiền gửi hoặc các hình thức tiền tệ khác mà họ sử dụng cho các dịch vụ tín dụng, chứng khoán hoặc tài chính. Ở Hoa Kỳ: NHTM là một tổ chức thương mại tiền tệ, chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành dịch vụ tài chính. Ở Ấn Độ: NHTM là một tổ chức chuyên nhận tiền gửi để tài trợ cho các khoản vay hoặc đầu tư. Ở Việt Nam: NHTM là tổ chức thương mại tiền tệ, hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền này để cho vay, thực hiện các giao dịch chiết khấu và kinh doanh các phương tiện thanh toán.
[12] Như vậy, NHTM có thể được hiểu là một tổ chức tín dụng chuyên kinh doanh tiền tệ và hoạt động kinh doanh thu lợi nhuận. NHTM vẫn được coi là loại hình ngân hàng quan trọng nhất trong số các ngân hàng trung gian. * Vai trò “NHTM thay mặt khách hàng trích tiền từ tài khoản thanh toán cho người thụ hưởng, chuyển tiền vào tài khoản theo ủy quyền của khách hàng. 5 Vai trò của trung gian thanh toán có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với nền kinh tế vì nó đã tạo điều kiện thuận lợi giúp khách hàng thanh toán nhanh chóng, hiệu quả và đảm bảo.
Do đó đẩy nhanh tốc độ chu chuyển hàng hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nó là tiền đề và cơ sở để NHTM tạo nguồn tiền hạch toán, giúp tăng quy mô tín dụng cho nền kinh tế, vừa tiết kiệm tiền trong lưu thông, vừa tiết kiệm chi phí lưu thông tiền tệ, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho NHTM. để nhiều dịch vụ ngân hàng khác phát triển. Mặt khác, vai trò trung gian thanh toán sẽ gia tăng tai tiếng cho ngân hàng nhờ các dịch vụ được đẩy mạnh.
Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt Tiền mặt ở đây có nghĩa là nội tệ, ngoại tệ; vàng bạc, kim khí quý, đá quý theo đúng tài khoản kế toán. “TTKDTM là phương thức thanh toán hàng hóa, dịch vụ không dùng tiền mặt mà rút tiền từ tài khoản của người trả tiền chuyển sang tài khoản của người nhận hoặc thanh toán bù trừ qua tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán.” [13] TTKDTM xuất hiện từ lâu trong lịch sử loài người nhưng chỉ được phát triển và hoàn thiện trong nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, TTKDTM là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của kinh tế thị trường, do đó, nó vừa được coi là “đứa con” sinh ra của kinh tế thị trường, vừa được coi là “bà đỡ” của kinh tế thị trường. Ngày nay, TTKDTM được áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực tài chính trong và ngoài nước và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dòng tiền.
Dòng tiền là một khái niệm Tương đối (%), có thể được định nghĩa như sau: “TTKDTM của ngân hàng là sự luân chuyển của tiền, thông qua chức năng là phương tiện thanh toán, được thực hiện thông qua các bút toán bằng cách rút và chuyển tiền từ một tài khoản sang cái khác hoặc bằng cách thanh toán qua ngân hàng”. TTKDTM là một phạm trù trừu tượng vừa mang tính lý thuyết vừa mang tính chất công nghệ. Xét về phạm trù lý thuyết, TTKDTM là một hình 6 thức vận động của tiền tệ - vừa là công cụ kế toán, vừa là công cụ chuyển hóa giá trị hàng hóa và dịch vụ. Dưới góc độ công nghệ, TTKDTM là những giao dịch phải trải qua nhiều bước liên tiếp đòi hỏi những kỹ thuật thanh toán tinh sảo và phức tạp.
Đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt TTKDTM là một sản phẩm phát triển cần có của nền kinh tế hiện đại. Về cơ bản, TTKDTM có những đặc điểm cơ bản như sau: Thứ nhất, không sử dụng tiền mặt để thanh toán hàng hóa, dịch vụ mà thực hiện thanh toán bằng các phương thức thanh toán khác thông qua dịch vụ của NHTM. Thứ hai, sự vận động của tiền có thể tách rời hoặc độc lập Tương đối (%) với sự vận động của hàng hóa và dịch vụ cả về không gian và thời gian. Thứ ba, trong TTKDTM, tiền không xuất hiện với tư cách là vật trung gian trao đổi, mà là tiền ghi sổ (tiền ngân hàng) và được ghi trên chứng từ kế toán.
Do đó, TTKDTM yêu cầu mỗi người tham gia phải có tài khoản tại một ngân hàng. Thứ tư, tại TTKDTM, vai trò của ngân hàng đối với phương thức thanh toán này là đặc biệt quan trọng và thiết yếu. Nếu việc thanh toán bằng tiền mặt được thực hiện thông qua mối quan hệ trực tiếp giữa người mua và người bán, thì TTKDTM được thực hiện thông qua sự tham gia của ít nhất một ngân hàng. Vì vậy, ngân hàng đóng vai trò không thể thiếu trong thanh toán chuyển khoản và trở thành trung tâm thanh toán của toàn xã hội.
Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt Cung cấp nhiều tùy chọn thanh toán sẽ cho phép khách hàng chọn phương thức thanh toán ưa thích của họ, điều này sẽ giúp khách hàng được thanh toán nhanh hơn. Việc thêm thanh toán trực tuyến vào các tùy chọn của ngân hàng mang lại cho khách hàng sự linh hoạt trong việc thanh toán thông qua tùy chọn thuận tiện nhất cho họ. - Sự tiện lợi 7 Tính khả thi của việc thực hiện và nhận thanh toán là yếu tố chính để ưu tiên thanh toán kỹ thuật số. Thanh toán trực tuyến loại trừ sự cần thiết phải mang theo tiền mặt và chúng cũng tiết kiệm thời gian, vì đối tượng thanh toán và khách hàng không còn phải xếp hàng để sử dụng dịch vụ ATM.
Các ứng dụng thanh toán cũng giúp khách hàng theo dõi các khoản tiền đến và tiền của mình, điều này rất hữu ích trong khi DN nộp hồ sơ khai thuế hay thống kê giao dịch của mình - Bảo vệ Các chế độ thanh toán kỹ thuật số được đảm bảo an toàn với các cấp độ mã hóa và xác thực dữ liệu khác nhau. Hầu hết các chế độ thanh toán đã bật xác thực hai yếu tố (TFA) để thêm một lớp bảo mật bổ sung. Ngoài ra, việc mang theo điện thoại thông minh luôn dễ dàng và an toàn hơn là mang theo tiền mặt. - Giảm giá Để thúc đẩy quá trình hướng tới một nền kinh tế không dùng tiền mặt, chính phủ đã quyết định đưa ra các biện pháp khuyến khích và giảm giá cho việc thanh toán trực tuyến.
Chính phủ hiện đang miễn trừ các giao dịch không dùng tiền mặt được sử dụng để thanh toán thuế dịch vụ, mua nhiên liệu, vé tàu, vé thu phí đường cao tốc và các chương trình bảo hiểm. - Tổng hợp dữ liệu kinh tế tốt hơn Chính phủ và các tổ chức khác chi rất nhiều tiền để thực hiện các cuộc khảo sát và lấy mẫu định kỳ nhằm thu thập dữ liệu về các giao dịch trong thế giới thực của người dân. Những dữ liệu này giúp họ đưa ra các chính sách khác nhau. Tuy nhiên, quá trình này tốn kém, mất thời gian và kém hiệu quả.
Trong khi đó, tất cả các khoản TTKDTM đều được ghi lại các giao dịch tài chính, điều này giúp Chính phủ dễ dàng theo dõi chuyển động của tiền thông qua các hồ sơ này. Những hồ sơ này cũng giúp họ theo dõi tiền đen và các giao dịch bất hợp pháp khác. - Loại bỏ người trung gian 8 Khái niệm xã hội không dùng tiền mặt là một khái niệm rộng và nó không chỉ là sự chuyển dịch từ thanh toán bằng tiền mặt sang TTKDTM. Lý do đằng sau là sự thay đổi đơn thuần sẽ không có tác động lớn vì các công ty tư nhân đã tham gia vào quá trình xử lý các giao dịch.
Vì vậy, ngay cả khi chúng ta đạt được sự thay đổi, chắc chắn sẽ có một khoản chi phí. Một xã hội không dùng tiền mặt thực sự sẽ là một xã hội mà ở đó có sự trao đổi toàn bộ giá trị mà không có bất kỳ tổn thất nào (chi phí xử lý hoặc bất kỳ chi phí nào khác). Và để đạt được điều này, chúng tôi sẽ yêu cầu Chính phủ quốc gia thay vì ngân hàng hoặc bất kỳ nhà cung cấp dịch vụ thanh toán nào khác, do đó biến nó thành một tiện ích được Nhà nước hậu thuẫn một cách hiệu quả. Số tiền tiết kiệm được trong xã hội không dùng tiền mặt như vậy do không có chi phí xử lý có thể được sử dụng cho những người có nhu cầu.
Sau đó, số tiền tiết kiệm được có thể được sử dụng để tái tạo các khu vực bị suy giảm tài chính. Trong một xã hội không tiền mặt thực sự, tất cả mọi người sẽ được tiếp cận với nguồn vốn. Xã hội không dùng tiền mặt cùng với hoạt động chuyển tiền, dịch vụ ngân hàng và thanh toán sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc đạt được sự hòa nhập tài chính trên toàn thế giới. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại 1.
Thanh toán bằng Ủy nhiệm chi (UNC) * Khái niệm UNC là lệnh chi tiền của chủ tài khoản theo mẫu in sẵn của Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước phục vụ chủ tài khoản, yêu cầu rút một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng. Người có tài khoản tốt trong cùng một ngân hàng hoặc trong một ngân hàng khác với bạn. UNC phải có chữ ký của khách hàng và chỉ căn cứ vào đó để rút tiền từ tài khoản của khách hàng và hoàn trả cho người thụ hưởng. Ngân hàng không được 9 quyền tự động ghi nợ tài khoản của khách hàng để thanh toán, trừ khi có sự đồng ý trước bằng văn bản của hai bên.
* Đặc điểm Hiểu một cách đơn giản hơn, UNC là một loại chứng từ giao dịch mà người trả tiền sẽ lập với mục đích ủy quyền cho ngân hàng thanh toán số tiền cho người nhận tiền.