Luận văn thạc sĩ về phát triển kinh tế biển ở tỉnh Nghệ An

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển kinh tế biển ở tỉnh nghệ an, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực kinh tế.

• Tác giả: Hồ Khánh Lâm
• Người hướng dẫn: PGS.TS Tạ Kim Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát triển kinh tế biển tại Nghệ An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Lý luận chung về phát triển kinh tế biển
• 1.3. Khái niệm phát triển kinh tế biển
• 1.4. Đặc điểm của kinh tế biển
• 1.5. Nội dung phát triển kinh tế biển
• 1.6. Chỉ tiêu đánh giá phát triển kinh tế biển
• 1.7. Vai trò của kinh tế biển
• 1.8. Những nhân tố ảnh hưởng phát triển kinh tế biển nói chung
• 1.9. Kinh nghiệm phát triển kinh tế biển của một số tỉnh và bài học cho Nghệ An
• 1.9.1. Kinh nghiệm của Đà Nẵng
• 1.9.2. Kinh nghiệm của Trà Vinh
• 1.9.3. Bài học kinh nghiệm cho Nghệ An
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.2. Khung khổ phân tích
• 2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp duy vật biện chứng
• 2.4.2. Phương pháp phân tích và tổng hợp
• 2.4.3. Phương pháp thống kê
• 2.4.4. Phương pháp so sánh
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2007 – 2014
• 3.1. Tiềm năng kinh tế biển của Nghệ An
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Các tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.2. Tình hình phát triển kinh tế biển Nghệ An
• 3.2.1. Nuôi trồng đánh bắt, khai thác, chế biến thuỷ hải sản
• 3.2.2. Du lịch biển
• 3.2.3. Hệ thống cảng biển và vận tải biển
• 3.2.4. Đánh giá về phát triển kinh tế biển Nghệ An
• 3.2.4.1. Những thành tựu
• 3.2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN NGHỆ AN
• 4.1. Cơ hội và thách thức phát triển kinh tế biển Nghệ An
• 4.1.1. Cơ hội phát triển kinh tế biển Nghệ An
• 4.1.2. Những thách thức cho phát triển kinh tế biển Nghệ An
• 4.2. Định hướng phát triển kinh tế biển Nghệ An
• 4.2.1. Định hướng chung
• 4.2.2. Định hướng phát triển các ngành
• 4.3. Giải pháp phát triển kinh tế biển Nghệ An đến năm 2020
• 4.3.1. Nhóm giải pháp về thể chế, chính sách
• 4.3.2. Giải pháp về vốn đầu tư
• 4.3.3. Phát triển nguồn nhân lực
• 4.3.4. Phát triển khoa học - công nghệ
• 4.3.5. Tăng cường vai trò quản lý của nhà nước với phát triển kinh tế biển
• 4.3.6. Bảo vệ nguồn lợi Thuỷ sản
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu và lý luận chung về phát triển kinh tế biển

Nghiên cứu về kinh tế biển đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế toàn cầu. Nghệ An, với vị trí địa lý chiến lược, có tiềm năng lớn trong việc phát triển kinh tế biển. Luận văn này tập trung vào việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp cho phát triển kinh tế biển tại tỉnh Nghệ An. Các khái niệm cơ bản về kinh tế biển được làm rõ, bao gồm các hoạt động kinh tế diễn ra trên biển và các hoạt động liên quan đến khai thác tài nguyên biển. Đặc biệt, luận văn nhấn mạnh vai trò của tài nguyên biển trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh. Theo đó, việc phát triển ngành kinh tế biển không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng.

1.1. Khái niệm phát triển kinh tế biển

Phát triển kinh tế biển được định nghĩa là quá trình thay đổi tích cực trong các hoạt động kinh tế liên quan đến biển. Điều này bao gồm các lĩnh vực như du lịch biển, đánh bắt và chế biến thủy sản, và vận tải biển. Luận văn chỉ ra rằng kinh tế biển không chỉ là nguồn thu nhập quan trọng mà còn là yếu tố quyết định trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân ven biển. Việc phát triển kinh tế biển cần phải đi đôi với việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.

1.2. Đặc điểm của kinh tế biển tại Nghệ An

Nghệ An có nhiều tài nguyên biển phong phú, bao gồm bờ biển dài và hệ sinh thái đa dạng. Tuy nhiên, kinh tế biển tại Nghệ An vẫn còn nhiều hạn chế. Các hoạt động như nuôi trồng thủy sản và du lịch biển chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Luận văn chỉ ra rằng cần có những chính sách và chiến lược cụ thể để khai thác hiệu quả tài nguyên biển. Việc phát triển kinh tế ven biển không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của tỉnh. Đặc biệt, việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và đầu tư biển là rất cần thiết để thúc đẩy sự phát triển này.

II. Thực trạng phát triển kinh tế biển Nghệ An giai đoạn 2007 2014

Giai đoạn 2007 – 2014 chứng kiến sự phát triển đáng kể của kinh tế biển tại Nghệ An. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các hoạt động đánh bắt, nuôi trồng thủy sản và du lịch biển đã có những bước tiến, nhưng chưa đạt được tiềm năng tối đa. Luận văn phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển này, bao gồm chính sách phát triển và quản lý tài nguyên. Đặc biệt, việc quản lý tài nguyên biển còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng khai thác không bền vững. Cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế này.

2.1. Tiềm năng kinh tế biển của Nghệ An

Nghệ An sở hữu nhiều tài nguyên biển phong phú, từ hải sản đến du lịch biển. Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng các tài nguyên biển này vẫn chưa hiệu quả. Luận văn chỉ ra rằng cần có một chiến lược phát triển rõ ràng để khai thác tối đa tiềm năng này. Việc phát triển ngành kinh tế biển không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

2.2. Những thành tựu và hạn chế trong phát triển kinh tế biển

Mặc dù có nhiều thành tựu trong việc phát triển kinh tế biển, Nghệ An vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động đánh bắt và nuôi trồng thủy sản chưa đạt hiệu quả cao, trong khi du lịch biển vẫn chưa phát triển mạnh mẽ. Luận văn nhấn mạnh rằng cần có những chính sách hỗ trợ và đầu tư vào cơ sở hạ tầng để thúc đẩy sự phát triển của kinh tế biển. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của kinh tế biển cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển.

III. Giải pháp phát triển kinh tế biển Nghệ An đến năm 2020

Để phát triển kinh tế biển tại Nghệ An, cần có một chiến lược tổng thể và đồng bộ. Luận văn đề xuất một số giải pháp cụ thể, bao gồm việc cải thiện chính sách phát triển, tăng cường quản lý tài nguyên và đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Đặc biệt, việc phát triển du lịch biển và ngành thủy sản cần được chú trọng hơn nữa. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và tài nguyên biển.

3.1. Định hướng phát triển kinh tế biển

Định hướng phát triển kinh tế biển Nghệ An cần tập trung vào việc khai thác hiệu quả tài nguyên biển. Cần có những chính sách khuyến khích đầu tư vào ngành kinh tế biển, đặc biệt là du lịch biển và nuôi trồng thủy sản. Việc phát triển bền vững là mục tiêu hàng đầu, nhằm đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.

3.2. Giải pháp về thể chế và chính sách

Cần có những cải cách trong chính sách phát triển để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kinh tế biển. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng sẽ giúp thu hút đầu tư và khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào kinh tế biển. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý tài nguyên để bảo vệ môi trường và đảm bảo sự phát triển bền vững cho kinh tế biển Nghệ An.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phát triển kinh tế biển là một trong những chiến lược trọng điểm của Việt Nam trong thế kỷ XXI, khi nguồn tài nguyên trên đất liền ngày càng cạn kiệt và biển trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế. Việt Nam sở hữu vùng biển rộng hơn 1 triệu km², gấp ba lần diện tích đất liền, với tiềm năng khai thác đa dạng từ dầu khí, thủy sản, du lịch đến vận tải biển. Tỉnh Nghệ An, với chiều dài bờ biển hơn 82 km và vị trí chiến lược tại Bắc Trung Bộ, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế biển quốc gia. Giai đoạn 2007-2014, Nghệ An đã tập trung phát triển các ngành kinh tế biển chủ lực như nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản, du lịch biển, vận tải và nghề muối. Tuy nhiên, kinh tế biển tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế về quy mô, cơ cấu ngành nghề chưa hợp lý, trình độ kỹ thuật và nguồn nhân lực còn thấp, cùng với các vấn đề về ô nhiễm môi trường và khai thác bừa bãi.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng phát triển kinh tế biển Nghệ An, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phát huy tiềm năng, lợi thế của vùng biển tỉnh đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các lĩnh vực thế mạnh tại các địa bàn như Thị xã Cửa Lò, Huyện Nghi Lộc, Diễn Châu và Quỳnh Lưu trong giai đoạn 2007-2014. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển kinh tế biển bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, đảm bảo an ninh quốc phòng và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của tỉnh Nghệ An.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết phát triển kinh tế biển và quản lý kinh tế vùng ven biển, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển kinh tế biển: Định nghĩa kinh tế biển bao gồm toàn bộ các hoạt động kinh tế trên biển và các hoạt động liên quan trực tiếp đến khai thác tài nguyên biển. Phát triển kinh tế biển là quá trình tăng trưởng về số lượng và chất lượng các ngành nghề liên quan đến biển, bao gồm khai thác thủy sản, dầu khí, du lịch biển, vận tải biển và các dịch vụ liên quan.

• Mô hình quản lý tổng hợp kinh tế biển: Nhấn mạnh sự phối hợp liên ngành, liên vùng trong quản lý tài nguyên biển, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Mô hình này đề cao vai trò của nhà nước trong việc xây dựng chính sách, quy hoạch và kiểm soát khai thác tài nguyên.

• Khái niệm phát triển bền vững: Tập trung vào cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh quốc phòng, nhằm duy trì nguồn lực biển lâu dài cho các thế hệ tương lai.

Các khái niệm chính bao gồm: tiềm năng tài nguyên biển, cơ sở hạ tầng kinh tế biển, nguồn nhân lực biển, hiệu quả kinh tế biển và vai trò của chính sách phát triển kinh tế biển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận định tính kết hợp định lượng, dựa trên các nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Văn hóa – Du lịch, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Nghệ An, cùng các văn bản pháp luật, nghị quyết và tài liệu chuyên ngành liên quan.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung phân tích số liệu kinh tế biển của 4 địa bàn trọng điểm ven biển Nghệ An trong giai đoạn 2007-2014.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp để đánh giá thực trạng phát triển kinh tế biển, phương pháp thống kê mô tả để trình bày số liệu về sản lượng thủy sản, du lịch và vận tải biển, cùng phương pháp so sánh để đánh giá sự biến động qua các năm.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến 2015, tập trung đánh giá giai đoạn 2007-2014 và đề xuất giải pháp phát triển đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tiềm năng thủy sản và nuôi trồng: Nghệ An có trữ lượng hải sản khoảng 80.000 tấn, khả năng khai thác cho phép 35-37 nghìn tấn/năm. Diện tích nuôi trồng thủy sản khoảng 2.500 ha, với nhiều đối tượng nuôi như tôm, cua và các loại hải sản đặc sản. Sản lượng thủy sản tăng trưởng ổn định, đóng góp khoảng 2,6% GDP toàn quốc năm 2011.

2. Phát triển du lịch biển: Vùng biển Nghệ An có nhiều bãi tắm đẹp như Cửa Lò, Nghi Thiết với cơ sở hạ tầng tương đối phát triển. Du lịch biển chiếm khoảng 38% tổng thu nhập du lịch cả nước, thu hút khoảng 70% khách quốc tế đến Việt Nam. Tuy nhiên, tỷ trọng đóng góp vào GDP tỉnh còn hạn chế, cần đầu tư nâng cao chất lượng dịch vụ và đa dạng sản phẩm.

3. Cơ sở hạ tầng và vận tải biển: Nghệ An có hệ thống cảng biển như cảng Cửa Lò, các bến cá và âu thuyền trú bão, phục vụ vận tải và khai thác thủy sản. Đội tàu cá được nâng cấp, tăng công suất, đáp ứng nhu cầu khai thác xa bờ. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng còn thiếu đồng bộ và chưa hiện đại, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác và vận chuyển.

4. Nguồn nhân lực và công nghệ: Trình độ kỹ thuật và nguồn nhân lực trong lĩnh vực kinh tế biển còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững. Công nghệ khai thác và chế biến thủy sản chưa được đầu tư đồng bộ, hạn chế giá trị gia tăng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy Nghệ An có tiềm năng lớn về kinh tế biển nhưng chưa khai thác hiệu quả do nhiều nguyên nhân. Thiên tai như bão lũ thường xuyên gây thiệt hại, ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống người dân ven biển. Cơ chế chính sách và đầu tư chưa đủ mạnh để phát triển đồng bộ các ngành kinh tế biển. So với các tỉnh như Đà Nẵng hay Trà Vinh, Nghệ An còn thiếu các chính sách khuyến khích phát triển công nghiệp chế biến và dịch vụ biển hiện đại.

Việc phát triển kinh tế biển cần gắn kết chặt chẽ với bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng, đảm bảo khai thác bền vững nguồn tài nguyên. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng sản lượng thủy sản, biểu đồ tỷ trọng đóng góp các ngành kinh tế biển vào GDP tỉnh, và bảng so sánh cơ sở hạ tầng cảng biển qua các năm để minh họa xu hướng phát triển và những hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng biển: Đẩy mạnh xây dựng và nâng cấp cảng biển, bến cá, hệ thống âu thuyền trú bão nhằm nâng cao năng lực vận tải và khai thác thủy sản. Mục tiêu tăng công suất cảng lên 30% trong vòng 5 năm, do UBND tỉnh phối hợp với Bộ Giao thông Vận tải thực hiện.

2. Phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ: Tổ chức đào tạo chuyên sâu cho lao động ngành thủy sản, du lịch biển và vận tải biển; đồng thời đầu tư công nghệ chế biến hiện đại để nâng cao giá trị sản phẩm. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động có trình độ chuyên môn lên 50% trong 3 năm tới, do Sở Lao động – Thương binh và Xã hội chủ trì.

3. Xây dựng chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư: Ban hành các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp đầu tư vào các ngành kinh tế biển trọng điểm như chế biến thủy sản, du lịch sinh thái biển. Mục tiêu thu hút ít nhất 10 dự án đầu tư lớn trong 5 năm tới, do Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp thực hiện.

4. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững: Tăng cường kiểm soát ô nhiễm, quản lý khai thác tài nguyên biển hợp lý, xây dựng các khu bảo tồn sinh thái biển. Mục tiêu giảm 20% các sự cố ô nhiễm môi trường biển trong 5 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Giúp xây dựng chính sách phát triển kinh tế biển phù hợp với điều kiện thực tế của Nghệ An, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác tài nguyên biển.

2. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thủy sản, du lịch biển và vận tải biển: Cung cấp thông tin về tiềm năng, cơ hội đầu tư và các giải pháp phát triển bền vững, từ đó hoạch định chiến lược kinh doanh hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả chuyên ngành quản lý kinh tế và phát triển vùng ven biển: Là tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu sâu hơn về phát triển kinh tế biển, chính sách và quản lý tài nguyên biển.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành quản lý kinh tế, kinh tế biển: Hỗ trợ nâng cao kiến thức lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế biển, phương pháp nghiên cứu và phân tích kinh tế vùng ven biển.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phát triển kinh tế biển lại quan trọng đối với Nghệ An?
   Phát triển kinh tế biển giúp khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên biển phong phú của Nghệ An, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân ven biển và góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng vùng biển.

2. Những ngành kinh tế biển nào có tiềm năng phát triển mạnh ở Nghệ An?
   Các ngành có tiềm năng gồm nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản, du lịch biển, vận tải biển và nghề muối, với lợi thế tự nhiên và vị trí địa lý thuận lợi.

3. Những khó khăn chính trong phát triển kinh tế biển Nghệ An là gì?
   Khó khăn gồm cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, trình độ kỹ thuật và nguồn nhân lực còn hạn chế, ô nhiễm môi trường biển, khai thác bừa bãi và tác động của thiên tai.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế biển?
   Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ hiện đại, xây dựng chính sách hỗ trợ đầu tư và bảo vệ môi trường biển.

5. Làm thế nào để đảm bảo phát triển kinh tế biển bền vững?
   Cần quản lý khai thác tài nguyên hợp lý, bảo vệ môi trường sinh thái biển, kết hợp phát triển kinh tế với an ninh quốc phòng và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ biển.

Kết luận

• Nghệ An sở hữu tiềm năng kinh tế biển lớn với đa dạng ngành nghề như thủy sản, du lịch biển và vận tải biển, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.
• Thực trạng phát triển kinh tế biển còn nhiều hạn chế về cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và công nghệ, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác và phát triển bền vững.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, chính sách hỗ trợ đầu tư và bảo vệ môi trường nhằm thúc đẩy kinh tế biển tỉnh đến năm 2020.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và học giả trong việc hoạch định chiến lược phát triển kinh tế biển.
• Tiếp tục nghiên cứu và cập nhật dữ liệu sau năm 2014 là cần thiết để đánh giá hiệu quả các chính sách và điều chỉnh phù hợp trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Hãy hành động ngay hôm nay để khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển Nghệ An, góp phần xây dựng tỉnh thành trung tâm kinh tế biển bền vững của khu vực Bắc Trung Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu gồm 4 chương: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu và lý luận chung về phát triển kinh tế biển Chƣơng 2: Phương pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng phát triển kinh tế biển ở Nghệ An giai đoạn 2007-2014 Chƣơng 4: Giải pháp phát triển kinh tế biển ở Nghệ An 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Ở nước ta vấn đề kinh tế biển đã được Đảng và Nhà nước quan tâm. Để tiếp tục phát huy các tiềm năng của biển trong thế kỷ XXI, Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) đã thông Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 09 tháng 02 năm 2007 “Về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020”, trong đó nhấn mạnh “Thế kỷ XXI được thế giới xem là thế kỷ của đại dương”. Nghị quyết đã xác định các quan điểm chỉ đạo về định hướng chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, đó là : Nước ta phải trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển trên cơ sở phát huy mọi tiềm năng từ biển, phát triển toàn diện các ngành, nghề biển với cơ cấu phong phú, hiện đại, tạo ra tốc độ phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả cao với tầm nhìn dài hạn.

Nhiều cơ quản tổ chức đã cùng phối hợp, chủ trì các hội thảo khoa học như: “Tầm nhìn kinh tế biển và phát triển thủy sản Việt Nam” tổ chức ngày 11 tháng 02 năm 2007. Với nhiều bài tham luận tại Hội thảo cho thấy, mặc dù thời gian vừa qua nước ta đã chú trọng khai thác tiềm năng biển, sử dụng các nguồn lực biển phục vụ tích cực cho công cuộc phát triển kinh tế; khai thác dầu khí, thủy sản, du lịch, cảng biển,. trở thành những ngành kinh tế quan trọng, có sức tăng trưởng mạnh, tuy nhiên hiệu quả thu được từ trong việc phát triển kinh tế nhờ lợi thế biển chưa đúng tiềm năng kinh tế vốn có của nó. Chính vì vậy cần phải xây dựng tầm nhìn chiến lược đối với việc phát triển thủy sản và kinh tế biển Việt Nam trong giai đoạn tới.

Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp tổ chức hội thảo khoa học “Khai thác tiềm năng biển, đảo vì sự phát triển bền vững của Quảng Ngãi và miền Trung”. Hội thảo tập trung trả lời một số câu hỏi liên quan đến việc, tại sao Việt Nam được đánh giá là quốc gia có tiềm năng lớn về kinh tế biển, đảo nhưng chưa phát huy được một cách có hiệu quả? Vậy tiềm năng của 4 z biển, đảo lớn đến đâu? Nguyên nhân nào mà chúng ta chưa khai thác tốt tiềm năng này để phát triển nhanh và bền vững? Nhân tố nào đã tác động và chi phối tới quá trình khai thác tiềm năng biển, đảo? Liệu truyền thống văn hóa biển của miền Trung nói chung có ảnh hưởng tới xu hướng tiến ra biển, lấy kinh tế biển làm trụ cột chính thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững cho miền Trung không? Để làm rõ những vấn đề trên, nhiều bài viết tại hội thảo tập trung vào làm rõ hai nhóm vấn đề chính. Thứ nhất đó là những vấn đề liên quan đến các nhân tố ảnh hướng tới khai thác tiềm năng, lợi thế biển, đảo như vai trò của hệ sinh thái đối với sự phát triển bền vững của vùng; lợi thế và tiềm năng tự nhiên, nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái biển, hải đảo cho sự phát triển bền vững; bàn về vị trí và những nhân tố tác động đến sự phát triển bền vững của khu vực Trung bộ Việt Nam. Thứ hai, nhóm các vấn đề liên quan đến việc xem xét, đánh giá thực trạng khai thác tiềm năng, lợi thế, định hướng và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội biển, đảo trên một số địa bàn như Thanh hóa, Hà tĩnh, Bình Định,.Các giải pháp đã tập trung vào phát triển du lịch, cảng biển, khai thác, nuôi trồng, chế biển thủy sản, sản xuất kinh doanh dựa vào lợi thế biển, đảm bảo an ninh quốc phòng và an toàn cho ngư dân vùng biển.

Chu Đức Dũng với Đề tài cấp Nhà nước “ Chiến lược phát triển kinh tế biển Đông của một số nước Đông Á – Tác động những vấn đề đặt ra cho Việt Nam” (Chu Đức Dũng, 2011). Trong đề tài này, tác giả đã trình bày một cách toàn diện những vấn đề lý luận cũng như thực tiễn về quản lý và phát triển kinh tế biển. Tác giả đã nêu lên một số quan điểm khá mới mẻ về kinh tế biển như: Quản lý tổng hợp biển, phát triển trung tâm kinh tế biển, phát triển kinh tế biển trong mối quan hệ chặt chẽ với biến đổi khí hậu, môi trường và phát triển bền vững. Tác giả đã nghiên cứu kỹ lưỡng và sâu sắc kinh nghiệm phát triển kinh tế biển của một số nước Đông Á, điển hình là Trung Quốc và các nước Đông Nam Á, từ đó rút ra một số vấn đề chung có tính quy luật và có những gợi ý chính sách cụ thể đối với phát triển kinh tế biển của Việt Nam 5 z PGS.

Bùi Tất Thắng, đã có nhiều bài viết về kinh tế biển. Trong bài viết “Tầm nhìn kinh tế hải đảo: Bài học và cơ hội của Việt Nam” (Bùi Tất Thắng, Báo Diễn đàn đầu tư, ngày 15/10/2012), PGS. Bùi Tất Thắng đã luận giải một cách khoa học về chiến lược chính sách phát triển biển của Việt Nam đến 2020. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, trước mắt cần chủ trương tập trung xây dựng mốt ố đảo có điều kiện thuận lợi và nhiều tiềm năng, tạo sự bứt phá cho kinh tế biển, đảo, hình thành một số sản phẩm mũi nhọn phù hợp với lợi thế của vùng đảo như du lịch, dịch vụ biển, khai thác và nuôi trồng thuỷ sản,.nâng cao mức đóng góp của kinh tế đảo trong kinh tế cả nước.

Các lĩnh vực trong yếu cần ưu tiên trước hết gồm: Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng trên các đảo, coi đây là khâu đột phá chính để thu hút đầu tư và khuyến khích nhân dân ra định cư và lao động dài ngày trên các đảo và vùng biển quanh đảo; Phát triển một số ngành/sản phẩm chủ lực, có lợi thế của kinh tế biển, bao gồm: Đánh bắt và chế biến hải sản, du lịch biển, đảo, các ngành dịch vụ biển, đảo, phát triển các ngành/sản phẩm kinh tế khai thác; Phát triển các lĩnh vực giáo dục, xã hội; Bảo vệ môi trường, phát triển bền vững, nghiên cứu khoa học – công nghệ biển; Tập trung xây dựng một số đảo trọng điểm về kinh tế, trước mắt là phát triển du lịch tạo sự bứt phá về phát triển kinh tế biển, đảo trong thời gian tới thành các đảo có tầm cỡ khu vực và quốc tế.TS Trần Đình Thiên, trong bài viết “Về chiến lược kinh tế biển của Việt Nam” đã nêu rõ, đã đến lúc cần có những đột phá mới trong tư duy và chiến lược quản lý để phát triển kinh tế biển. Phải chuyển nhanh từ phương thức “mò cua bắt ốc” sang phương thức kết hợp: khai thác mặt tiền + tự do hoá. Bên cạnh đó, còn có nhiều thông tin, bài viết được đề cập đến phát triển kinh tế biển: - Luận án Tiến sỹ của Lại Lâm Anh về quản lý kinh tế biển: kinh nghiệm quốc tế và vận dụng vào Việt Nam - Ban tuyên giáo trung ương: 100 câu hỏi – đáp về biển đảo - Ban Tuyên giáo Trung ương (2007) về "Biển và hải đảo Việt Nam". 6 z Tuy nhiên những nghiên cứu về chính sách phát triển kinh tế biển vẫn chưa thỏa mãn với yêu cầu phát triển.

Hầu hết các công bố hay đề tài nghiên cứu khóa học có liên quan đến vấn đề này đang là những phác thảo một mặt nào đó về tiềm năng lợi thế vùng biển, ven biển và tình hình khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế biển hiện nay, đề xuất một số định hướng về cơ chế chính sách phát triển kinh tế biển trong những năm tới. Trong thời gian qua, thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 05 tháng 09 năm 2007 về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 tỉnh Nghệ An đã xây dựng cho mình qua các văn kiện của Đại hội Đảng bộ tỉnh, các văn bản quy hoạch, chương trình phát triển kinh tế xã hội nói chung, kinh tế biển nói riêng. Đồng thời tỉnh cũng đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách để phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên để có tính toàn diện, hệ thống cho phát triển kinh tế biển thì cần có những nghiên cứu tổng thể mới đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới, nhiều vấn đề được đặt ra như: Tiềm năng biển và ven biển, các nguồn lực có lợi thế để phát triển kinh tế biển Nghệ An là những gì? Điều kiện huy động các nguồn lực phát triển kinh tế biển như thế nào? Những chính sách chủ yếu nào để khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển kinh tế biển của Nghệ An? Những thành tựu, hạn chế và các giải pháp chính sách cần đưa ra? Kinh tế biển tỉnh Nghệ An đóng một vai trò quan trọng trong định hướng phát triển Nghệ An thành trung tâm kinh tế - văn hoá của vùng Bắc Trung Bộ, do đó việc nghiên cứu phát triển kinh tế biển tỉnh Nghệ An là cần thiết và phục vụ yêu cầu thực tiễn, đặc biệt là trong điều kiện hội nhập và phát triển kinh tế hiện nay.

Đồng thời, đề tài nghiên cứu không trùng lặp với đề tài đã được nghiên cứu trước đây. Lý luận chung về phát triển kinh tế biển 1. Khái niệm phát triển kinh tế biển Phát triển kinh tế là quá trình thay đổi theo hướng tiến bộ về mọi mặt kinh tế- xã hội của một quốc gia trong bối cảnh nền kinh tế đang tăng trưởng Để có một khái niệm mang tính quy ước, có định nghĩa kinh tế biển như sau: “Kinh tế biển hiểu một cách tổng quát nhất bao gồm toàn bộ các hoạt động kinh tế 7 z diễn ra trên biển và các hoạt động kinh tế diễn ra trên đất liền nhưng trực tiếp liên quan đến khai thác và sử dụng tài nguyên biển”. Từ khái niệm, kinh tế biển bao gồm: - Các hoạt động kinh tế diễn ra trên biển: Kinh tế hàng hải (Vận tải biển và dịch vụ cảng biển); Hải sản (đánh bắt và nuôi trồng hải sản); Khai thác dầu khí ngoài khơi; Du lịch biển; Làm muối; Dịch vụ tìm kiếm, cứu hộ, cứu nạn; Kinh tế đảo.