Chương I gồm các vấn đề sau: 1. HOẠT ĐỘNG CHO THU Ê TÀI CHÍNH 1. Lịch sử ra đời của hoạt động cho thuê Cho thuê tài sản là một phương thức tài trợ được sáng tạo từ rất sớm trong lịch sử văn minh nhân loại. Theo các thư tích cổ, hoạt động cho thuê tài sản đã xuất hiện từ năm 2800 trước công nguyên tại thành phố Sumeran của người UR (là một thành phố phía Nam của thành phố Mesopotania, gần vịnh Ba tư, là một phần của Iraq ngày nay).
Trong đó những người cho thuê là các thầy tu, còn những người đi thuê là những nông dân tự do, tài sản thuê là những công cụ sản xuất nông nghiệp như súc vật kéo, nhà cửa, ruộng đất. Và đến đầu những năm 50 của thế kỷ 20, hoạt động cho thuê tài sản đã tiến một bước dài và đã trở thành một ngành kinh doanh thực sự với việc ra đời của công ty United States Leasing Coporation (Hoa Kỳ), một hình thức cho thuê mới được thực hiện, cho thuê tài sản trung và dài hạn, hình thức cho thuê tài sản này đã Trang 5 có sự thay đổi về chất. Từ đó đến nay hoạt động cho thuê tài sản được chia thành hai nhánh: Cho thuê tài sản trong thời gian ngắn (hay còn gọi là cho thuê vận hành, cho thuê thông thường, cho thuê kiểu truyền thống) và cho thuê tài sản trung và dài hạn (hay còn gọi là cho thuê tài chính). Sau đó nghiệp vụ cho thuê tài chính phát tri ển sang Châu Âu và được ghi vào Luật Thuê mua của Pháp ( năm 1960 ) với tên gọi “Credit Bail”.
Cũng trong năm 1960, hợp đồng cho thuê tài chính đầu tiên được thảo ra ở Anh có giá trị 18. Từ khi xuất hiện hình thức cho thuê tài chính, các hoạt động cho thuê đã phát triển rất đa dạng. Trong giao dịch ngày nay, các công ty cho thuê tài chính có thể cho thuê cả những nhà máy hoàn chỉnh theo phương thức “chìa khoá trao tay”. Đồng thời về chủng loại, tài sản cho thuê cũng được đa dạng hoá.
Chỉ tính riêng tại Hoa Kỳ, tổng số vốn thiết bị cho thuê năm 1987 lên tới 107,9 tỷ đôla ($) và có tốc độ gia tăng 7% mỗi năm. Ngày nay, ngành cho thuê thiết bị Hoa Kỳ chiếm từ 25% - 30% tổng số tiền tài trợ cho các giao dịch mua bán thiết bị hàng năm. Ở Anh, năm 2007 tổng giá trị ngành công nghiệp cho thuê đạt hơn 1000 tỷ bảng Anh. Châu Á, Nhật là quốc gia có ngành kinh doanh cho thuê ra đ ời sớm nhất.
Công ty cho thuê đầu tiên của Nhật được thành lập vào năm 1963, đó là Công ty cho thuê Orient (Orient Leasing Corporation ). Ở Nhật hoạt động của các công ty cho thuê tài chính được sự hỗ trợ của các ngân hàng thương mại, các công ty thương mại tổng hợp và các hãng sản xuất, vì vậy ngành cho thuê ở Nhật phát triển khá nhanh. Đến đầu những năm 70 hoạt động cho thuê tài chính cũng bắt đầu xuất hiện ở Hàn Quốc, Ấn Độ, Indonesia, đến cuối những năm 70 đầu 80 hoạt động cho thuê tài chính đã phát triển ở hầu hết các nước Châu Á. Như vậy, Cho thuê tài chính đã phát triển mạnh ở Châu Á và nhiều khu vực khác trên thế giới kể từ thập niên 70.
Năm 1994, ngành công nghiệp cho thuê trên thế giới có giá trị trao đổi chiếm 350 tỷ đôla, đến năm 2008 đã trên 4. Nguyên nhân chính thúc đẩy hoạt động cho thuê phát triển mạnh mẽ là do nó là hình thức tài trợ có tính an toàn cao, tiện lợi và đem lại hiệu quả cao cho các bên tham gia. Trang 6 So với các nước Châu Á ngành công nghiệp cho thuê thâm nhập vào Việt Nam có phần muộn hơn. Ngân hàng đi đầu trong lĩnh vực này là Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, năm 1994 ngân hàng này đã thành lập Công ty cho thuê và đầu tư để thực hiện hoạt động cho thuê tài chính.
Tuy nhiên, đến ngày 27/5/1995 Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam mới ban hành thể lệ tín dụng thuê mua (Quyết định 149/QĐ-NH5) và ngày 9/10/1995 Chính phủ đã ban hành Nghị định 64/CP về “Quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính Việt Nam”. Ngày 20/05/2001 Chính ph ủ ban hành Nghị định số 16/2001/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của công ty cho thu ê tài chính và Nghị định số 65/2005/NĐ-CP ngày19/05/2005 quy định một số điều sửa đổi, bổ sung đối với Nghị định số 16/2001/NĐ-CP được xem là 02 văn bản pháp lý cao nhất sau Luật các tổ chức tín dụng quy định hoạt động đối với các Công ty cho thu ê tài. Nhờ các văn bản pháp lý trên đã tạo điều kiện cho các công ty cho thuê tài chính ra đời và hoạt động. Các công ty cho thuê tài chính ho ạt động tại Việt Nam tính đến thời điểm ngày 25/11/2009.1: Danh sách các Công ty cho thuê tài chính ho ạt động tại Việt Nam Số và ngày Vốn điều Trụ sở TT Tên Công ty Giấy phép cấp GP lệ chính ngoại hối Công ty CTTC ANZ- 14 Lê Thái VTRAC (100% vốn 14/GP- 438/QĐ- Tổ, Hoàn 103 Tỷ 1 nước ngoài) CTCTTC ngày NHNN ngày Kiếm, Hà VND (ANZ/V-TRAC 19/11/1999 8/5/2003 Nội Leasing Company) Công ty CTTC I - Số 4 Phạm NH Nông nghiệp & 06/GP- 250/QĐ- Ngọc 200 tỷ 2 PTNT ( Agribank CTCTTC ngày NHNN ngày Thạch, VNĐ No1.
Leasing 27/08/1998 22/01/2007 Đống Đa, Company) Hà nội Công ty CTTC II - 422 Trần 07/GP- 04/GP- NH Nông nghiệp & 350 tỷ Hưng Đạo, 3 CTCTTC ngày NHNN ngày PTNT ( Agribank VNĐ P2, Quận5, 27/08/1998 12/3/2003 No2. Leasing TPHCM Trang 7 Số và ngày Vốn điều Trụ sở TT Tên Công ty Giấy phép cấp GP lệ chính ngoại hối Company) Cao ốc 146 Công ty CTTC II NH 11/GP-NHNN Nguyễn Đầu tư và Phát triển 150 tỷ 4 ngày Công Trứ, VN (BIDV Leasing VNĐ 17/12/2004 Q1, TP Hồ Company II) Chí Minh Công ty CTTC Tầng 9 Kexim (KVLC) Diamond 02/GP- 763/QĐ- (100% vốn nước 13 Triệu Plaza, 34 Lê 5 CTCTTC ngày NHNN ngày ngoài) ( Kexim USD duẩn, QI, 20/11/1996 14/7/2003 Vietnam Leasing TPHCM Company) Công ty CTTC NH Công thương VN 18 Phan 04/GP- (Leasing Company - 300 tỷ Đình Phùng, 6 CTCTTC ngày Industrial and VNĐ Ba Đình, Hà 20/03/1998 Commercial Bank of Nội Vietnam) Tầng 3, Nhà Công ty CTTC NH 05/GP- 06/GP- 10b Tràng Ngoại thương VN ( 300 tỷ 7 CTCTTC ngày NHNN ngày Tiền, Hoàn VCB Financial VNĐ 25/05/1998 8/4/2003 Kiếm, Hà Leasing Company) Nội 87A Hàm Công ty CTTC NH 04/GP-NHNN 5010/NHNN- Nghi, Sài Gòn Thương Tín 200 tỷ 8 ngày CNH ngày P.Nguyễn ( Sacombank Leasing VNĐ 12/04/2006 4/6/2008 Thái Bình, Company) Q1, HCM Công ty CTTC NH 25 Lê Đại 08/GP- 13/GP- Đầu tư và Phát triển 200 tỷ Hành, Hai 9 CTCTTC ngày NHNN ngày VN (BIDV Leasing VNĐ Bà Trưng, 27/10/1998 22/5/2003 Company I) Hà Nội Công ty TNHH P2801-04, 09/GP-NHNN Quy định CTTC Quốc tế 10 triệu tầng 28 10 ngày trong giấy Chailease (100% USD Saigon 09/10/2006 phép Vốn nước ngoài) Trade Trang 8 Số và ngày Vốn điều Trụ sở TT Tên Công ty Giấy phép cấp GP lệ chính ngoại hối (Chailease Centre, 37 International Leasing Tôn Đức Company Limited) Thắng, phường Bến Nghé Q1, TPHCM Công ty TNHH cho 100 Triệu Sài gòn 117/GP- thuê tài chính Quốc quy định VND Tower, 29 NHNN ngày 11 tế VN (Vietnam trong giấy Lê Duẩn, 24/04/2008 International Leasing phép Q1,TPHCM (Cấp lại) Company) 100 tỷ Tầng1&2 Công ty TNHH một VNĐ Tòa nhà thành viên CTTC 34T, Khu 79/GP-NHNN Công nghiệp tàu thủy đô thị Trung 12 ngày (VINASHIN Hòa- Nhân 19/03/2008 Financial Leasing Chính, Cầu Company Limited) Giấy, Hà Nội 100 tỷ 45 Võ Thị Công ty TNHH một VNĐ Sáu, thành viên CTTC 06/GP-NHNN phường Đa 13 Ngân hàng Á Châu ( ngày Kao, Q.1, ACB Leasing 22/05/2007 TPHCM Company) Nguồn: http://www.vn/vn/home/htCtyCthueTchinh. Hoạt động của công ty cho thuê tài chính Các công ty cho thuê được thành lập theo Luật doanh nghiệp. Do vậy vốn hoạt động của công ty cho thuê hình thành từ các nguồn sau: - Nguồn vốn tự có: nguồn vốn tự có của công ty cho thuê có thể là nguồn vốn góp của các cổ đông (thể nhân hoặc các tổ chức), nguồn vốn do Nhà nước cấp, các quỹ và lợi nhuận giữ lại công ty.
Trang 9 - Nguồn vốn đi vay: có thể là vay trực tiếp từ dân cư, vay ngân hàng hoặc vay qua thị trường vốn, vay nước ngoài. Giao dịch cho thuê tài chính a. Đặc điểm của giao dịch cho thuê tài chính: Căn cứ theo Nghị định số 65/2005/NĐ -CP ngày19/05/2005 quy đ ịnh một số điều sửa đổi, bổ sung đối với Nghị định số 16/2001/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính thì tại Việt Nam một giao dịch được gọi là thuê tài chính phải thoả mãn các điều kiện sau đây: 1. Khi kết thúc thời hạn cho thu ê theo hợp đồng, bên thuê được chuyển quyền sở hữu tài sản thuê hoặc được tiếp tục thuê theo sự thoả thuận của hai bên; 2.
Khi kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng, bên thuê được quyền ưu tiên mua tài sản thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sản thuê tại thời điểm mua lại; 3. Thời hạn cho thuê một loại tài sản ít nhất phải bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản thuê; 4. Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng cho thu ê tài chính, ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. Phân biệt cho thuê tài chính với Vay vốn Ngân hàng Xét về bản chất, cho thuê tài chính là một hình thức tín dụng trung và dài hạn, nhưng lại có những điểm khác cơ bản so với hình thức vay vốn ngân hàng: Bảng 1.2: So sánh giữa cho thuê tài chính và vay vốn ngân hàng Tiêu thức Cho thuê tài chính Vay vốn ngân hàng Trung dài hạn (trên 1 Thời hạn của Hợp đồng Ngắn hạn / trung dài hạn năm) Lợi thuế về hạch toán Khấu hao nhanh theo thời Khấu hao theo quy định thuế gian thuê tài chính của Bộ tài chính Thuế VAT được khấu trừ Thuế VAT được khấu trừ Khấu trừ thuế VAT trong suốt thời hạn thuê 1 lần trước khi vay tài chính Quyền sở hữu tài sản Công ty cho thuê tài chính Khách hàng vay Trang 10 Tiêu thức Cho thuê tài chính Vay vốn ngân hàng Bắt buộc phải thế chấp, Thế chấp, cầm cố Không thế chấp cầm cố Tỷ lệ tài trợ cao từ 70% - Tỷ lệ cho vay /giá trị máy Tỷ lệ tài trợ 80% tổng trị giá tài sản móc thiết bị < 60% c.