CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC MẦM NON 1. GIÁO DỤC MẦM NON VÀ PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC MẦM NON 1. Giáo dục mầm non a. Khái niệm giáo dục mầm non Giáo dục mầm non là một bậc học nhằm hình thành ở trẻ em trước tuổi đến trường phổ thông (trước 6 tuổi) cơ sở ban đầu của nhân cách con người mới Việt Nam.
Ở đây giáo dục mầm non được coi là một bậc (cấp) học như các bậc học khác (giáo dục phổ thông, giáo dục đại học…) trong hệ thống giáo dục quốc dân. Điều này đã được nói đến trong quyết định 55 như sau: “Nhà trẻ và những trường mẫu giáo là đơn vị cơ sở của ngành giáo dục mầm non, thuộc hệ thống giáo dục quốc dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do ngành giáo dục quản lí. Nhà trẻ, trường mẫu giáo thu nhận trẻ từ 3 tháng đến 6 hoặc 7 tuổi (trước khi trẻ vào lớp 1) để chăm sóc giáo dục, đặt nền móng đầu tiên cho việc hình thành phát triển nhân cách của trẻ và chuẩn bị những tiền đề cần thiết để trẻ bước vào trường phổ thông” * 100% trẻ em trong độ tuổi là đối tượng của bậc học mầm non. Do tính chất xã hội hóa rất cao của bậc học mầm non nên bậc học mầm non không chỉ có trách nhiệm đối với những trẻ em đang nhận sự giáo dục trong trường lớp chính qui ở nhà trẻ mẫu giáo mà bậc học này bao gồm tất cả trẻ em trong độ tuổi dù đến lớp hay ở nhà, dù đang nhận sự giáo dục ở loại hình nào làm đối tượng và là trách nhiệm của mình.
* Trẻ em là một nhân cách đang hình thành và hoàn thiện dần với tốc độ phát triển rất nhanh ở tuổi mầm non. Vì thế một mặt phải tôn trọng trẻ em, mặc khác phải tổ chức cho trẻ em phù hợp với lứa tuổi, để trẻ em được phát triển đầy đủ nhân cách của mình. Nhiệm vụ giáo dục mầm non * Thu hút toàn xã hội mà trước hết là cơ quan giáo dục mầm non, ở đây nòng cốt là nhà trẻ và trường lớp mẫu giáo để thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trẻ - mẫu giáo do Bộ Giáo dục quy định trong quyết định 55 là: - “…Hình thành ở trẻ những cơ sở đầu tiên của nhân cách con người mới XHCN Việt Nam: - Khỏe mạnh, nhanh nhẹn, cơ thể phát triển hài hòa cân đối. - Giàu lòng thương, biết quan tâm nhường nhịn giúp đỡ những người gần gũi (bố mẹ, bạn bè, cô giáo), thật thà, lễ phép, mạnh dạn, hồn nhiên.
- Yêu thích cái đẹp, biết giữ gìn cái đẹp và mong muốn tạo ra cái đẹp ở xung quanh. - Thông minh, ham hiểu biết, thích khám phá tìm tòi, có một số kỹ năng sơ đẳng (quan sát, so sánh, phân tích tổng hợp, suy luận…) cần thiết để vào trường phổ thông, thích đi học.” * Tuyên truyền giáo dục các bậc cha mẹ nuôi dạy theo phương pháp khoa học, phê phán những tập quán lạc hậu, phản khoa học trong việc chăm sóc giáo dục trẻ em. Cổ vũ toàn dân chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em theo các điều khoản của Công ước quốc tế về Quyền trẻ em (1990) và luật “Bảo vệ, chăm sóc giáo dục trẻ em” (1991) của nước ta, chú ý quan tâm đến những trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trong lứa tuổi mầm non. * Cùng với việc thực hiện mục tiêu của kế hoạch hóa gia đình, thực hiện luật “Chăm sóc, bảo vệ và giáo dục trẻ em”, giáo dục mầm non góp phần quan trọng vào việc giải phóng phụ nữ, đảm bảo hạnh phúc gia đình, nâng cao dân trí và cải thiện đời sống cho người lao động.
* Nhiệm vụ của giáo dục mầm non là chuẩn bị mọi mặt cho trẻ đến trường phổ thông (về thể chất, tâm lý, trí tuệ, tình cảm, xã hội…) Cần nhận thức đúng rằng một năng lực, chức năng của trẻ chỉ có thể hình thành và phát Luan van 11 triển tốt khi có thể đạt tới một độ chín nhất định và chỉ khi đó việc tập luyện và giáo dục mới phát huy được vai trò chủ đạo, có tính quyết định của mình trong việc hình thành năng lực, chức năng đó. Việc tập luyện và giáo dục quá sớm (đốt cháy giai đoạn), học quá muộn (bỏ lỡ thời cơ) đều có thể gây những hậu quả có hại cho sự phát triển lành mạnh của trẻ. Vì thế nhiệm vụ của chúng ta là phải chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông mà chưa cho trẻ học (theo đúng nghĩa của nó) trước khi học phổ thông đây là điều hợp quy luật phát triển của trẻ em trong lứa tuổi mầm non. Đặc điểm giáo dục mầm non - Giáo dục mầm non mang tính chất giáo dục gia đình (giáo dục trẻ suốt tuổi thơ (24/24h – 1 ngày); Nuôi - dạy trẻ (chăm sóc, giáo dục và bảo vệ) là một quá trình thống nhất.
Do đặc điểm phát triển về mặt sinh lý và tâm lý của trẻ ở lứa tuổi này, nên không được phép tách rời các nhiệm vụ chăm sóc, giáo dục và bảo vệ. Vì không phải làm nhiệm vụ này tức là đã thực hiện nhiệm vụ kia. Việc làm sẽ sai lầm nếu như ở trường mầm non chỉ chú trọng đến nuôi trẻ ở lứa tuổi từ 0 – 3 và chỉ coi trọng việc dạy từ 3 – 6 tuổi, bản chất tự nhiên của trẻ đòi hỏi phải vừa nuôi, vừa dạy trẻ. Vì đây là một quá trình thống nhất của việc chăm sóc và giáo dục trẻ.
Do đó cần giáo dục bằng tấm gương, bằng môi trường, giáo dục trẻ ở mọi lúc mọi nơi, luôn thống nhất hai quá trình nuôi và dạy trẻ; vừa chăm sóc, vừa bảo vệ và giáo dục trẻ…). Chính vì thế, lúc ở trường cô giáo cũng là người mẹ và ở nhà thì mẹ lại là cô giáo – mẹ đẻ là cô giáo đầu tiên và gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên của con trẻ - chẳng thế mà A.Macrenco nói:” Mỗi mét vuông là một môi trường giáo dục trẻ thơ” - Giáo dục mầm non mang tính chất xã hội hóa cao và tính tự nguyện cao. Ai là người không qua độ tuổi thơ, ai là người không cần đến sự giáo Luan van 12 dục ở lứa tuổi mầm non? Vì thế giáo dục con người ở lứa tuổi mầm non vừa là quyền lợi, vừa là nghĩa vụ của mỗi người đối với xã hội, đối với cộng đồng. Vì vậy, giáo dục mầm non là trách nhiệm của toàn xã hội.
Vai trò giáo dục mầm non * Vai trò của giáo dục mầm non trong hệ thống giáo dục quốc dân Hệ thống giáo dục quốc dân của một nước là toàn bộ các cơ quan chuyên trách việc giáo dục và học tập cho thanh thiếu niên và công dân của nước đó. Những cơ quan này liên kết chặt chẽ với nhau về chiều dọc cũng như về chiều ngang, hợp thành một hệ thống hoàn chỉnh và cân đối, nằm trong hệ thống xã hội được xây dựng theo nguyên tắc nhất định về tổ chức giáo dục và học tập nhằm đảm bảo thực hiện chính sách giáo dục của quốc gia trong lĩnh vực giáo dục quốc dân. Hệ thống giáo dục cho trẻ em trước tuổi đến trường phổ thông (từ 0 – 6 tuổi) Giáo dục mầm non là khâu đầu tiên của quá trình giáo dục thường xuyên cho mọi người, là giai đoạn đầu tiên của việc hình thành và phát triển nhân cách con người. Kinh nghiệm giáo dục của nước ta và nhân loại, thành tựu hiện nay nghiên cứu về trẻ em đã khẳng định rằng, trẻ em ở lứa tuổi mầm non (0 - 6 tuổi) có sự tăng trưởng rất lớn lao về cơ thể, về trí tuệ và tình cảm.
Chẳng hạn, có tới 50% sự phát triển trí tuệ của con người được diễn ra trong lứa tuổi từ bào thai đến 4 tuổi, từ 4 tuổi đến 8 tuổi đạt được 30% nữa và tiếp tục hoàn thiện đến tuổi trưởng thành nhưng tốc độ chậm dần sau 18 tuổi. Vì thế những thành đạt của trẻ em ở độ tuổi này có ý nghĩa quyết định đến sự hình thành và phát triển suốt đời của đứa trẻ. Do đó giáo dục mầm non có vị trí đặc biệt quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp giáo dục con người. * Vai trò giáo dục mầm non trong phát triển kinh tế - xã hội Trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, nguồn lực con người Việt Nam càng trở nên có ý nghĩa Luan van 13 quan trọng, quyết định sự thành công cuộc phát triển đất nước.
Giáo dục ngày càng có vai trò và nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hôi. Sự mở rộng và phát triển của giáo dục ở mọi cấp đã góp phần vào sự tăng trưởng tổng thể thông qua việc: (1) Tạo một lực lượng lao động có năng suất cao hơn, có những hiểu biết và kỹ năng cao hơn. (2) Tạo ra nhiều việc làm và những cơ hội kiếm được thu nhập cho các giáo viên, những người làm việc trong các trường học, những người xây dựng, những nhà in sách giáo khoa, những nhà sản xuất đồng phục học sinh…,(3) Tạo ra một tầng lớp những người lãnh đạo có học vấn để điền vào chỗ trống trong các công sở nhà nước, các doanh nghiệp tư nhân và trong những ngành nghề khác; (4) Dường như tạo ra một dạng đào tạo và giáo dục mà nó có thể thúc đẩy sự biết đọc, biết viết, biết tính toán và những kĩ năng cơ bản, đồng thời khuyến khích thái độ “hiện đại” trong các tầng lớp dân cư khác nhau.” [6] Phát triển giáo dục có quan hệ mật thiết và trực tiếp đến việc chuẩn bị con người lao động mới, đến việc phát huy sức mạnh của yếu tố con người trong chiến lược kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Nếu phát triển giáo dục được xác định đúng đắn dựa trên cơ sở khoa học xác đáng thì sức mạnh con người sẽ được phát huy mạnh mẽ trong toàn bộ đời sống xã hội về mọi mặt: kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội của đất nước.
Chính vì vậy, để phát triển đất nước, để thực hiện chiến lược kinh tế - xã hội, các quốc gia đều trước hết phải quan tâm đến chiến lược con người. Trong chiến lược kinh tế - xã hội của nước ta trong những năm tới đã được Đảng và Nhà nước đánh giá rất cao yếu tố giáo dục với việc giáo dục đúng đắn để tạo nên con người mới Việt Nam.