CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. KHÁI QUÁT VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng bán lẻ NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội.
Dựa vào chiến lược kinh doanh các ngân hàng thương mại được chia thành ngân hàng thương mại bán buôn, ngân hàng thương mại bán lẻ, ngân hàng thương mại vừa bán buôn, vừa bán lẻ. Ngân hàng bán buôn nhắm tới đối tượng khách hàng là các tổng công ty, các tập đoàn kinh tế, các doanh nghiệp và xí nghiệp lớn. Còn ngân hàng bán lẻ tập trung khai thác nhóm đối tượng khách hàng là cá nhân và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ngân hàng loại này thường chú trọng tới việc đa dạng hóa sản phẩm để phục vụ nhu cầu của nhiều khách hàng.
Tuy giá trị của từng sản phẩm không lớn nhưng số lượng khách hàng lại rất lớn. Thị trường bán lẻ là một cách nhìn hoàn toàn mới về thị trường tài chính, qua đó, phần đông những người lao động nhỏ lẻ sẽ được tiếp cận với các sản phẩm DVNH, tạo ra một thị trường tiềm năng đa dạng và năng động. Hiện nay, có nhiều khái niệm về DVNH bán lẻ theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo các chuyên gia của Học viện Công nghệ châu Á- AIT: dịch vụ NHBL là việc cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, hoặc là việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm, dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông.
10 Hiện nay, hầu hết các NHTM Việt Nam đều xác NHBL là một thị trường tiềm năng, có khả năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai tại Việt Nam, do vậy không chỉ các NHTM trong nước mà cả các Ngân hàng nước ngoài đã xác định rõ và đặc biệt quan tâm tới việc phát triển các dịch vụ NHBL để không bị chậm chân so với các Ngân hàng khác. Trên thực tế, mỗi NHTM có các chiến lược phát triển dịch vụ NHBL khác nhau dựa vào: Phát triển mạng lưới của mình; Phát triển các dịch vụ mới dựa trên công nghệ; Phát triển các nhánh dịch vụ, đặc biệt là các kênh phân phối và tạo sự khác biệt trong DVNH bán lẻ. Như vậy, kết hợp các quan điểm nêu trên, có thể đi đến một khái niệm tương đối khái quát về dịch vụ NHBL: dịch vụ NHBL là dịch vụ ngân hàng được cung ứng tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, hoặc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua phương tiện công nghệ thông tin, điện tử viễn thông. Đặc điểm dịch vụ ngân hàng bán lẻ 1.
Đối tượng khách hàng đa dạng, phong phú Đối tượng khách hàng của dịch vụ NHBL đa dạng, phong phú với số lượng rất lớn, nhưng giá trị của từng khoản giao dịch không cao, khách hàng chủ yếu là cá nhân và doanh nghiệp siêu vi mô, đây là lực lượng khách hàng rất lớn, tiềm năng, có nhu cầu sử dụng dịch vụ NHBL nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sản xuất kinh doanh, nâng cao giá trị và tiện ích trong cuộc sống. Mặc dù chiếm số đông lượng khách hàng của ngân hàng nhưng nhu cầu các khoản giao dịch thường nhỏ và đòi hỏi chất lượng cao, thiết thực và đặc biệt tiện lợi. nhóm khách hàng này khách nhau về quy mô hoạt động, lĩnh vực và địa bàn nên để thành công trên thị trường này đòi hỏi ngân hàng phải có sự phân đoạn thị trường một cách cẩn thận đồng thời phải có nhận biết sâu sắc quá trình cũng như yêu tố tác động đến hành vi của khách hàng. Số lượng nhu cầu lớn nhưng quy mô nhu cầu nhỏ Do đối tượng khách hàng của dịch vụ NHBL là cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp siêu vi mô nên số lượng khách hàng của loại hình dịch vụ này là rất lớn, các giao dịch NHBL là rất nhiều và thường xuyên.
Tuy vậy, giá trị của mỗi giao dịch thường nhỏ hơn giá trị của giao dịch bán buôn, chỉ tương ứng với nhu cầu của một cá nhân, một doanh nghiệp siêu vi mô. Chính đặc điểm này mang lại lợi thế cho dịch vụ NHBL. Sự thường xuyên và ổn định trong các giao dịch bán lẻ, cũng như sự đa dạng về sản phẩm dịch vụ, góp phần mang lại nguồn thu nhập đáng kể, ổn định, giúp ngân hàng tăng trưởng và phát triển bền vững. Bên cạnh đó, giá trị các giao dịch bán lẻ không quá lớn nên rủi ro của giao dịch cũng không nhiều, góp phần đảm bảo an toàn trong hệ thống ngân hàng.
Danh mục sản phẩm đa dạng Xuất phát từ nhu cầu của KH, các NH đã phát triển và thay đổi không ngừng để đưa ra nhiều sản phẩm dịch vụ khác nhau từ các dịch vụ truyền thống đến các sản phẩm dịch vụ mới, hiện đại nhằm thỏa mãn yêu cầu riêng biệt của các nhóm KH. Hàng loạt các sản phẩm dịch vụ thuộc các nhóm dịch vụ nhận tiền gửi, cho vay, thanh toán, NH điện tử, ủy thác đầu tư, bảo lãnh, bảo quản vật có giá, mua bán ngoại tệ được phát triển không ngừng. Tại các nước phát triển số lượng sản phẩm dịch vụ NH dành cho KH cá nhân lên tới hàng nghìn nhằm phục vụ nhu cầu rất đa dạng của KH 1. Hoạt động NHBL phát triển trên nền tảng công nghệ thông tin, chi phí lớn.
Trong thời đại số hóa hiện nay, ngân hàng nào có hệ thống CNTT phát triển, biết ứng dụng tốt công nghệ vào hoạt động ngân hàng thì sẽ có cơ hội lớn để phát triển hoạt đông bán lẻ của mình. Bởi lẽ CNTT là nền tảng để hỗ trợ các ngân hàng phát triển tốt các sản phẩm dịch vụ hiện đại của mình như internet banking, mobile banking, phone banking… Tốc độ và độ chính xác 12 khi xử lý các giao dịch, các tiện ích của sản phẩm, mức độ bảo mật thông tin… là những yếu tố rất quan trọng khi KH lựa chọn sử dụng sản phẩm dịch vụ ngân hàng điện tử của một ngân hàng. Bên cạnh đó, hệ thống công nghệ hiện đại cũng giúp cho ngân hàng có thể thực hiện việc lưu trữ và xử lý số liệu tập trung, từ đó có thể triển khai mô hình tập trung hóa hoạt động vận hành, xử lý các giao dịch có tính chất phân tán như hỗ trợ tín dụng, thanh toán trong và ngoài nước, giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực quản trị. Bên cạnh đó các chi phí cho hoạt động NHBL rất lớn, bao gồm chi phí thuê mặt bằng trụ sở, chi nhánh, điểm gao dịch; chi phí trả lương cán bộ; mua máy móc thiết bị như máy tính, hệ thống Core banking, ATM, Kois, POS….
Mạng lưới chi nhánh, kênh phân phối rộng khắp Vì nhóm khách hàng của dịch vụ NHBL là cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp siêu vi mô phân bố rải rác trên 1 phạm vi rộng lớn nên để có thể tiếp cận với mọi đối tượng khách hàng, các ngân hàng phải ko ngừng mở rộng thêm mạng lưới các chi nhánh, các phòng, điểm giao dịch, các trạm ATM. Để cung ứng được sản phẩm cho một lượng lớn KH tại nhiều địa điểm khác nhau đòi hỏi các NHTM phải có một hệ thống kênh phân phối rộng khắp để có thể đưa giá trị sản phẩm, dịch vụ đến tận tay KH, đáp ứng được nhu cầu KH và giảm thiểu những chi phí phát sinh không cần thiết cho KH. Ngoài các kênh giao dịch truyền thống, các kênh giao dịch mới sử dụng công nghệ hiện đại như kênh giao dịch ngân hàng trực tuyến, ngân hàng online,. cũng không ngừng được mở rộng tăng thêm tính thuận tiện cho khách hàng.6 Công tác marketing giữ vai trò ngày càng quan trọng trong việc phát triển dịch vụ NHBL Thị trường bán lẻ có quy mô rộng, bao gồm nhiều đối tượng khách hàng sống phân tán nên vai trò của thông tin rất quan trọng trong việc ra quyết định lựa chọn ngân hàng và sản phẩm dịch vụ.
vì thế, hoạt động quảng bá thương hiệu, xúc tiến thương mại sẽ giúp tiếp cận tới đa dạng các khách hàng. 13 Đối tượng KH của DVBL là các cá nhân, doanh nghiệp siêu vi mô. Khả năng tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng của nhóm KH này còn thấp. Bởi vậy, để sản phẩm đến được tay KH, KH hiểu và sử dụng sản phẩm thì khâu quảng bá, tiếp thị và chăm sóc sau bán hàng là vô cùng quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn tại và phát triển.
Ngoài ra, khách hàng cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp siêu vi mô thường có xu hướng chuyển đổi ngân hàng, mức độ trung thành của họ không cao, do đó marketing đóng vai trò quan trọng trong việc thắt chặt mối quan hệ giữa ngân hàng và kh, duy trì và phát triển lòng trung thành của đối tượng này.7 Hoạt động Ngân hàng bán lẻ có những rủi ro nhất định Rủi ro là khả năng xảy ra những sự cố trong tương lai làm cho NH không thể đạt được mục tiêu đã đề ra hoặc gây tổn thất cho NH. Trên thực tế, các NH chịu rủi ro trong quá trình kinh doanh nói chung và hoạt động bán lẻ nói riêng. Những rủi ro đó luôn tồn tại, không thể loại trừ ra khỏi môi trường kinh doanh, NH chỉ có thể phân tích, tìm ra các nguyên nhân, có giải pháp phòng ngừa, hạn chế sự tác động của rủi ro tới hoạt động kinh doanh. Trong hoạt động bán lẻ thường có những rủi ro chủ yếu sau: Rủi ro tín dụng, Rủi ro thị trường, Rủi ro lãi suất, Rủi ro tỷ giá, Rủi ro hoạt động, Rủi ro uy tín, Rủi ro công nghệ thông tin, Rủi ro về mặt đạo đức cán bộ….
Ngoài những rủi ro cơ bản nêu trên, trong hoạt động bán lẻ còn chịu những rủi ro gây nên bởi biến động của môi trường kinh tế vĩ mô như: kinh tế suy giảm đột ngột, lạm phát cao hay giảm phát, hoặc các ảnh hưởng của thiên nhiên mang lại như thiên tai, hoả hoạn, động đất… gây mất mát, thiệt hại không nhỏ cho NH. PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1.