CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XẾP HẠNG CÁC DOANH NGHIỆP VAY VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 11. DOANH NGHIỆP VÀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG. Doanh nghiệp trong nền kinh tế Chủ thể đi vay trong nền kinh tế bao gồm các doanh nghiệp (pháp nhân) và cá nhân (thể nhân): Nhưng trong luận án chỉ nghiên cứu chủ thể là các doanh nghiệp. Để giúp việc tiếp cận các phần sau thuận lợi, chúng ta cần tìm hiểu về doanh nghiệp, các loại hình và đặc điểm nguồn vốn từng loại hình doanh nghiệp.
Doanh righiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sẩn, có trụ SỞ giao địch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh [1]. Có nhiều loại hình đoanh nghiệp khác nhau tùy theo tiêu thức phân loại, nhằm đạt mục tiêu của để tài, nghiên cứu sinh phân loại doanh nghiệp theo 3 tiêu thức sau: Phân chia doanh nghiệp theo chế độ sở hữu : Xem xét việc phân loại theo hình thức sở hữu, vì hình thức sở hữu khác nhau, khả năng tạo lập nguồn vốn khác nhau, trong đó có nguồn vốn đi vay ngân hàng. Mặt khác, các quy định về chế độ lập, nộp các báo cáo tài chính khác nhau dẫn đến khả năng kiểm soát của ngân hàng thương mại đối với doanh nghiệp đi vay cũng có sự khác nhau. Phân loại theo chế độ sở hữu, doanh nghiệp chia thành : Doanh nghiệp nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phan, công ty tư nhân, công ty liên doanh và công ty nước ngoài đóng tại Việt Nam.
3 Doanh nghiệp Nhà nước là tổ chức kinh tế thuộc quyển sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện nắm quyển sở hữu và quản lý hoạt động sắn xuất kinh doanh nhằm thực hiện những mục tiêu chung của nên kinh tế và của xã hội. Vốn của các doanh nghiệp Nhà nước do Nhà nước cấp và quản lý, không được phát hành cổ phiếu, nhưng có thể đi vay dưới hình thức phát hành trái phiếu, vay ngân hàng, hiện nay, chủ yếu là vay ngân hàng,. và chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn đối các khoắn nợ của doanh nghiệp. Công ty trách nhiệm hữu hạn : là doanh, nghiệp có tư cách pháp nhân, thuộc loại hình doanh nghiệp đa sở hữu, trong đó các thành viên tham gia phải chịu trách nhiệm hiểu hạn về các khoản nợ của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã cam kết góp vào doanh nghiệp.
Thành viên có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng thành viên ít nhất là 1, nhiều không được vượt quá 50 người. Nguồn vốn hoạt động, ngoài nguồn vốn do các thành viên tham gia công ty đóng góp, chỉ có tăng nguồn vốn bằng cách vay ngân hàng hoặc chiếm dụng vốn trong thanh toán,.vì loại hình doanh nghiệp này không được phát hành chứng khoán. ` Công ty cổ phần : a loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, đa sở hữu, nguồn vốn hoạt động do các cổ đông đóng góp, ngoài ra để tăng vốn hoạt động, có thể phát hành chứng khoán theo luật định hoặc vay ngân hàng hoặc chiếm dụng vốn. Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn về các khoản nợ của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp.
Cổ đông có thể là tổ chức hoặc cá nhân, số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lượng tối đa. Công ty hợp danh : là doanh nghiệp, trong đó : phải có ít nhất hai thành viên hợp danh, ngoài các thành viên hợp danh có thể có thành viên góp vốn. Thành viên hợp danh phải là cá nhân có trình độ chuyên môn và uy tín nghề nghiệp và chịu trách nhiệm bằng tòan bộ tài sản của mình về các nghĩa vụ của công ¡y. Thành viên góp vốn chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn về các khoản nợ của công ty trong phạm vi số vốn góp và công ty hợp danh không được phát hành bất kỳ loại chứng khoán nào.
Nguồn vốn hoạt động chỉ gồm : các thành viên tham gia đóng góp, thiếu có thể vay ngân hàng, chiếm dụng vốn. Công ty tư nhân :là đoanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp Nguồn vốn hoạt động :ngoài nguỗn vốn tự có, chỉ có thể vay ngân hàng, chiếm dụng vốn. Không được phát hành chứng khoán. Phân chia doanh nghiệp theo ngành kinh doanh : các doanh nghiệp được chia thành các loại ; Các doanh nghiệp kinh doanh thuộc ngành khai thác, chế biến, dich vu.
Xem xét việc phân loại doanh nghiệp theo ngành, vì các doanh nghiệp kinh doanh ở các ngành khác nhau thì khác nhau về nhu cầu vốn, về cơ cấu tài sản, về tốc độ luân chuyển vốn lưu động, về tỷ suất lợi nhuận. Phân chia doanh nghiệp theo lãnh vực kinh doanh : doanh nghiệp chia thành hai loại : Doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp phi sản xuất Trong phạm vỉ luận án chỉ xét doanh nghiệp đi vay ngân hàng thương mại là các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ, còn các doanh nghiệp phi sản xuất như bảo hiểm, công ty tài chính, .không thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án. Ngân hàng thương mại trong nền kinh tế Theo luật các tổ chức tín dụng không đưa ra định nghĩa ngân hàng thương mại. Tại điều 20, khoản 2,7 và 8 chỉ ra : ngân hàng thương mại là một loại hình ngân hàng thuộc tổ chức tín dụng, được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan.
[2} Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiễn tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gởi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán. [2} Cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngần hàng và các nghiệp vụ khác [2] Hệ thống ngân hàng thương mại Việt nam hiên nay gồm :Ngân hàng thương mại quốc doanh, cổ phẩn, ngân hàng nước ngoài và ngân hàng liên doanh của bên ngân hàng Việt nam và bên ngân hàng nước ngoài. Như vậy, hoạt động ngân hàng thương mại gồm nhiều mặt, nhưng trong phạp vi luận án nghiên cứu sinh chỉ xét hoạt động cấp tín dụng của ngân hang thương mại cho các doanh nghiệp. Mối quan hệ giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp Ngân hàng thương mại và các doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ có mối quan hệ qua lại mật thiết với nhau, đó là mối quan hệ hai chiều, trong đó : Ngân hàng thương mại nhận tiền gởi của các doanh nghiệp và phải hoàn trả cho người gởi tiền cả vốn lẫn lãi (nếu có) theo cam kết, Ngược lại, ngân hàng thương mại lại sử dụng nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động để cấp tín dụng cho các doanh nghiệp với nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, bảo lãnh,.và cung ứng các địch vụ thanh toán cho các doanh nghiệp.
Mối quan hệ giữa doanh nghiệp và ngân hàng thương mại thể hiện ở nhiều mặt khác nhau, nhưng để đạt được mục tiêu của đề tài, nghiên cứu sùuh chỉ xét quan hệ giữa ngân hàng thương mại và doanh nghiệp, trong đó: ngân hàng là người cho doanh nghiệp vay, còn doanh nghiệp là người đi vay. LÝ DO VÀ Ý NGHĨA CỦA VIỆC XẾP HẠNG CÁC DOANH NGHIỆP VAY VỐN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI. Chủ thể đi vay trong nền kinh tế bao gồm doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân, trong đó doanh nghiệp chiếm vị trí chủ yếu. Nguồn vốn kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: nguồn vốn tự có và nguồn vốn vay, nợ, trong đó đi vay ngân hàng chiếm tỷ trọng khá cao.
Để thấy rõ vấn dé này, chúng ta cần nghiên cứu các vấn dé cơ bản về tín dụng.1 Những vấn đề cơ bản về tín dụng ngân hàng 1.Khái niệm Tín dụng có nhiều khái niệm khác nhau, chúng ta có thể hiểu thông qua khái niệm tổng quát sau; “Tín dụng là một quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể, trong đó một bên chuyển giao tién hoặc tài sản cho bên kia được sử dụng trong một thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiễn hoặc tài sản cam kết hoàn trả theo thời hạn đã thỏa thuận” [3]. Trong quan hệ giao dịch này thể hiện các nội dung cơ bản sau: -Người cho vay chuyển giao cho người đi vay một lượng giá trị nhất định, có thể dưới hình thức tiền tệ hoặc hiện vật. -Người đi vay chỉ được sử dụng tạm thời trong một thời gian nhất định, sau khi hết thời hạn sử đụng theo thỏa thuận, phải hoàn trả cho người cho vay. Giá trị được hoàn trả thông thường lớn hơn lượng giá trị lúc cho vay.
Các chủ thể tham gia quan hệ tín dụng rất đa đạng, trong đố có quan hệ giữa ngân hàng với các doanh nghiệp và công chúng thể hiện dưới hình thức nhận tiền gởi, cho vay, tài trợ thuê tài chính, chiết khấu, bảo lãnh cho khách hàng,. Mhưng phạm vì luận án, chỉ xem xét quan hệ tín dựng giữa ngân hàng với doanh nghiệp, trong đó ngân bàng với tư cách là ngưới cho doanh nghiệp vay. Vậy, tín dụng ngân hàng là quan hệ sử dụng vốn lẫn nhau, dựa trên nguyên tắc hoàn trả cả vốn và lãi, được thực hiện dưới hình thức cho vay bằng tiền giữa ngân hàng thương mại với doanh nghiệp.Phân loại tín dụng Phân loại tín dụng sẽ giúp người cho vay dễ đàng.có những chính sách, biện pháp thích hợp trong việc xét cấp tín dụng cũng như thu hồi vốn và lãi,.Có nhiều tiêu thức để phân loại tín dụng. Để làm rõ mục tiêu của để tài, phân loại tín dụng chỉ căn cứ vào một số tiêu thức như sau: M Căn cứ theo thời gian cho vay : Tín dụng được chia làm 3 loại: Tín dụng ngắn hạn : Thời hạn cho vay đưới l2 tháng và được sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp.
Tín dụng trung hạn :Theo quy định hiện nay của ngân hàng nhà nước Việt nam, cho vay trung hạn có thời hạn từ ! năm đến 3 năm, còn đối với các nước trên thế giới loại cho vay này có thời hạn đến 7 năm. Tín dụng trung hạn chủ yếu được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến, đổi mới thiết bị công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh. Tín dụng dài hạn : Thời hạn cho vay trên 3 năm đối với Việt nam, trên 7 năm đối với các nước trên thế giới.