Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ tại Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dƣơng. Chương 3: Giải pháp phát triển dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ tại Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dƣơng 6 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Những vấn đề cơ bản về dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ 1. Khái niệm dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ Dịch vụ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân thông qua việc tạo ra giá trị đóng góp cho nền kinh tế của quốc gia.
Nhận ra tầm quan trọng của dịch vụ, các nhà nghiên cứu hàn lâm trên thế giới đã tập trung vào nghiên cứu lĩnh vực này từ đầu thập niên 1980. Tuy nhiên, do dịch vụ có nhiều tính chất phức tạp nên cho đến nay, chƣa có một định nghĩa nào hoàn chỉnh về dịch vụ. Dịch vụ hay lĩnh vực dịch vụ trong nền kinh tế đƣợc xác định theo nhiều khía cạnh khác nhau, chẳng hạn: Theo Noel Capon (2009), dịch vụ là bất kỳ hành động hay sự thực hiện nào mà một bên cung cấp cho bên khác tồn tại một cách vô hình và không nhất thiết đi đến một quan hệ sở hữu. Theo nhiều nhà nghiên cứu, dịch vụ thông thƣờng liên quan con ngƣời (giáo dục, y tế), đến sản phẩm (sửa chữa, vận chuyển) hoặc thông tin (nghiên cứu thị trường).
Từ điển Bách khoa Việt Nam, tại trang 167 giải thích: “ Dịch vụ là các hoạt động phục vụ, nhằm thỏa mãn những nhu cầu sản xuất kinh doanh và sinh hoạt”. Trong marketing, Philip Kotle (2006) định nghĩa dịch vụ nhƣ sau: “Dịch vụ là mọi hành động và kết quả mà một bên có thể cung cấp cho bên kia mà chủ yếu là vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu cái gì đó. Sản phẩm của nó có thể có hoặc không gắn liền”. Trong lĩnh vực Ngân hàng, theo Hiệp định chung về thƣơng mại dịch vụ (GATS): Dịch vụ Ngân hàng là nhận tiền gửi, cho vay, cho thuê tài chính, chuyển tiền và thanh toán thẻ, séc,…, bảo lãnh và mua các công cụ thị trƣờng tài chính, phát hành chứng khoán, môi giới tiền tệ, quản lý tài sản, dịch vụ thanh toán và bù trừ, cung cấp và chuyển giao thông tin tài chính, dịch vụ tƣ vấn, trung gian và hỗ trợ về tài chính.
Trong đó, tùy theo đối tƣợng khách hàng phục vụ mà dịch vụ Ngân hàng đƣợc phân loại thành dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ và dịch vụ Ngân hàng bán buôn. Cụ thể, dịch vụ Ngân hàng Bán buôn là hoạt động bán hàng cho thƣơng nhân, tổ chức không bao gồm bán trực tiếp cho ngƣời mua để sử dụng vào mục đích tiêu 7 dùng, sinh hoạt của các cá nhân, gia đình. Theo tổ chức thƣơng mại thế giới WTO (2005): “Dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ là nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại những điểm giao dịch của Ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như gửi tiền tiết kiệm, kiểm tra tài khoản, thế chấp vay vốn, dịch vụ thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và các dịch vụ khác”. Mở rộng đối tƣợng phục vụ hơn, theo Nguyễn Minh Kiều (2012), “Ngân hàng Bán lẻ được hiểu là loại hình Ngân hàng chủ yếu cung cấp các dịch vụ cho các doanh nghiệp, các hộ gia đình và các cá nhân với các khoản tín dụng nhỏ”.
Nhƣ vậy, có các quan điểm khác nhau về dịch vụ bán lẻ. Trong khuôn khổ nghiên cứu này, dựa trên thực tiễn tại Oceanbank, dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ đƣợc xác định cung cấp cho các khách hàng bao gồm khách hàng cá nhân, hộ kinh doanh, Doanh nghiệp tƣ nhân. Do vậy, khái niệm về dịch vụ NHBL trong đề án đƣợc đƣa ra nhƣ sau: Dịch vụ NHBL là dịch vụ cung ứng các sản phẩm dịch vụ tài chính tới từng cá nhân riêng lẻ, các hộ kinh doanh, DN tƣ nhân thông qua mạng lƣới chi nhánh, hoặc việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ thông qua phƣơng tiện thông tin, điện tử viễn thông. Phân loại dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ Theo Nguyễn Minh kiều (2012) và Đào Lê Kiều Oanh (2012): Trong những năm gần đây, hầu hết các Ngân hàng TMCP đều đã nỗ lực trong việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm dịch vụ Ngân hàng dành cho KHCN.
Nhìn chung, các dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ dành cho KHCN bao gồm: Huy động vốn, Tín dụng, Thanh toán, Ngân hàng điện tử, Kinh doanh ngoại tệ, Chuyển tiền quốc tế,.1 Phân loại dịch vụ Ngân hàng Bán lẻ (Nguồn: Tác giả tự tổng hợp) (i) Dịch vụ huy động vốn Hay còn gọi là dịch vụ nhận tiền gửi phản ánh các khoản tiền gửi từ cá nhân vào Ngân hàng với mục đích hƣởng lãi hoặc phục vụ các hoạt động thanh toán. Tiền gửi của khách hàng thƣờng chia làm 3 loại: Tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi không kỳ hạn. Lãi suất của tiền gửi tiết kiệm và có kỳ hạn bao giờ cũng lớn hơn lãi suất của tiền gửi không kỳ hạn nên các Ngân hàng sử dụng biện pháp tự đổi mới phát triển nhiều dịch vụ Ngân hàng tốt, thu hút khách hàng đến với Ngân hàng nhiều hơn với nguồn tiền nhàn rỗi. (ii) Dịch vụ tín dụng Là những dịch vụ cung ứng những tiện ích cũng nhƣ tín dụng Ngân hàng đến tận tay ngƣời tiêu dùng.
Bao gồm các loại hình dịch vụ nhƣ sau: + Cho vay tiêu dùng: Là loại cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu và mua sắm tiện nghi sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình nhằm nâng cao đời sống của ngƣời dân. 9 + Cho vay kinh doanh: Là loại cho cá nhân hoặc hộ kinh doanh vay khi họ thiếu vốn lƣu động hoặc có một phƣơng án kinh doanh khả thi nhƣng thiếu vốn. + Cho vay thẻ tín dụng: Đây là hình thức khi KH có nhu cầu sử dụng vốn vay trong thời gian rất ngắn (theo ngày) sau đó sẽ hoàn trả đƣợc dần đặc biệt thích hợp khi đi nƣớc ngoài, KH có nhu cầu đƣợc NH phát hành cho một thẻ tín dụng với một hạn mức nhất định tùy theo nhu cầu và giá trị tài sản đảm bảo. + Cho vay chứng minh tài chính: Trong trƣờng hợp ngƣời đi du học phải chứng minh khả năng tài chính cho quá trình du học theo yêu cầu của các cơ sở đào tạo.
+ Cho vay thấu chi: Cho phép cá nhân rút tiền từ tài khoản vƣợt quá số dƣ có tới một hạn mức đã đƣợc thỏa thuận. Để đƣợc hƣởng dịch vụ cho vay thấu chi tài khoản, chủ tài khoản phải ký hợp đồng cung ứng dịch vụ với Ngân hàng. Hạn mức thấu chi đƣợc xác định trên cơ sở dòng tiền, uy tín và khả năng chi trả của KH. KH đƣợc sử dụng tiền vay của Ngân hàng không phải thế chấp hay ký quỹ, cũng không phải ra Ngân hàng làm các thủ tục trả nợ gốc hay lãi mà Ngân hàng sẽ chủ động thực hiện thu nợ từ các khoản thu trên tài khoản khách hàng.
(iii) Dịch vụ thanh toán Là hình thức chuyển tiền từ tài khoản của ngƣời mua đến tài khoản của ngƣời bán hoặc ngƣợc lại. Các hình thức thanh toán qua Ngân hàng đƣợc sử dụng chủ yếu bao gồm: + Thanh toán bằng séc: Séc là phƣơng tiện thanh toán do ngƣời ký phát lập, lệnh cho ngƣời bị ký phát (là Ngân hàng hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán được phép của Ngân hàng nhà nước) trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để thanh toán cho ngƣời thụ hƣởng. + Thanh toán bằng lệnh chi (hoặc ủy nhiệm chi): Là lệnh chi tiền của chủ tài khoản yêu cầu Ngân hàng phục vụ mình trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để trả cho ngƣời thụ hƣởng có tên trên lệnh chi hoặc ủy nhiệm chi. + Thanh toán bằng nhờ thu (hoặc ủy nhiệm thu): ủy nhiệm thu (nhờ thu) là giấy ủy nhiệm do ngƣời thụ hƣởng lập nhờ Ngân hàng thu hộ tiền trên cơ sở khối lƣợng hàng hóa đã giao, dịch vụ đã cung ứng.
+ Thanh toán bằng thẻ Ngân hàng: Thẻ Ngân hàng là công cụ thanh toán do Ngân hàng phát hành và bán cho khách hàng sử dụng để trả tiền hàng hóa, dịch vụ, 10 các khoản thanh toán khác hoặc rút tiền mặt tại các máy rút tiền tự động. Các loại thẻ đƣợc sử dụng hiện nay bao gồm: + Thẻ ghi nợ: Là loại thẻ gắn liền với tài khoản tiền gửi thanh toán hay tài khoản séc của khách hàng. Khách hàng sử dụng các loại thẻ này thì giá trị giao dịch đƣợc khấu trừ ngay vào tài khoản của khách hàng, đồng thời ghi có ngay vào tài khoản của ngƣời thụ hƣởng. + Thẻ tín dụng: Là loại thẻ đƣợc sử dụng phổ biến, Ngân hàng cho phép chủ thẻ sử dụng một hạn mức tín dụng nhất định.
Đối với những khách hàng có quan hệ thƣờng xuyên với Ngân hàng, có tình hình tài chính tốt, luôn đảm bảo khả năng thanh toán thì Ngân hàng cho phép sử dụng thẻ tín dụng. (iv) Dịch vụ chuyển tiền quốc tế: Là dịch vụ của Ngân hàng và các tổ chức đƣợc phép hoạt động kiều hối phục vụ chuyển tiền của các cá nhân ở nƣớc ngoài gửi tiền về cho các cá nhân trong nƣớc và ngƣợc lại. Các cá nhân trong nƣớc có thể nhận mở tài khoản để nhận tiền hoặc nhận tiền theo chứng minh thƣ. (v) Dịch vụ Ngân hàng điện tử: Loại hình dịch vụ này cho phép khách hàng có thể thực hiện các giao dịch nhƣ: Kiểm tra số dƣ tài khoản, kiểm tra các giao dịch gần nhất, tra cứu thông tin tỷ giá, lãi suất, chuyển tiền thanh toán và một số các giao dịch khác với Ngân hàng chỉ bằng một máy tính có nối mạng hay một chiếc điện thoại.
Ƣu điểm nổi bật của dịch vụ này là các khách hàng có thể thực hiện các giao dịch kể trên mọi lúc, mọi nơi và không cần phải đến các điểm giao dịch truyền thống của Ngân hàng. Các sản phẩm dịch vụ này bao gồm: Call centre, Mobile Banking, ATM, POS, Internet Banking. (vi) Các loại hình dịch vụ khác Trong điều kiện phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, đặc biệt là sự tiến bộ vƣợt bậc của công nghệ Ngân hàng, các dịch vụ Ngân hàng nói chung và dịch vụ NHBL nói riêng ngày càng đa dạng. Bên cạnh các dịch vụ truyền thống, các dịch vụ Ngân hàng hiện đại đang ngày càng phát triển.