phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Lý luận cơ bản về phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ của Ngân hàng thƣơng mại - Chƣơng 2: Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam chi nhánh Nam Hà Nội - Chƣơng 3: Giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam chi nhánh Nam Hà Nội 7 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ ngân hàng 1. Khái niệm Theo cách định nghĩa của Tổ chức Thƣơng mại thế giới (WTO) đƣa ra trong Phụ lục về dịch vụ tài chính của Hiệp định chung về thƣơng mại dịch vụ (GATS) thì: “Một dịch vụ tài chính là bất kỳ dịch vụ nào có tính chất tài chính được một nhà cung cấp dịch vụ tài chính cung cấp.
Dịch vụ tài chính bao gồm dịch vụ bảo hiểm và dịch vụ liên quan tới bảo hiểm, mọi dịch vụ ngân hàng và các dịch vụ tài chính khác (ngoại trừ bảo hiểm)”. Ở Việt Nam, theo Luật các Tổ chức tín dụng có quy định dịch vụ ngân hàng, nhƣng không có nêu ra định nghĩa và giải thích. Cụm từ “hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng” đƣợc bao hàm ở cả ba nội dung: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán (tại khoản 1 và khoản 7, điều 20). Trong cuốn Tạp chí ngân hàng, số ra tháng 7/2005 bài viết "Cần đổi mới nhận thức về dịch vụ ngân hàng hiện đại" của tác giả Nguyễn Bá Tửu, cho rằng dịch vụ ngân hàng cần đƣợc hiểu theo hai phạm vi rộng và hẹp.
Theo nghĩa rộng, dịch vụ ngân hàng bao gồm toàn bộ các hoạt động tiền tệ, tín dụng, thanh toán, ngoại hối của ngân hàng. Quan điểm này phù hợp với cách phân ngành dịch vụ ngân hàng trong dịch vụ tài chính của WTO và của Hiệp định thƣơng mại tự do Việt Nam – Hoa Kì cũng nhƣ cách phân loại của nhiều nƣớc phát triển trên thế giới. Theo nghĩa hẹp, dịch vụ ngân hàng chỉ 8 bao gồm những hoạt động không thuộc phạm vi kinh doanh tiền tệ và các nghiệp vụ ngân hàng theo chức năng của một trung gian tài chính (huy động tiền gửi, cho vay). Tóm lại, có thể hiểu khái quát về dịch vụ ngân hàng nhƣ sau: “Dịch vụ ngân hàng bao gồm tất cả các dịch vụ được ngân hàng cung cấp cho khách hàng”.
Đặc điểm Nói đến dịch vụ ngân hàng, ngƣời ta thƣờng gắn nó với hai đặc điểm: Thứ nhất, đó là dịch vụ mà chỉ có các ngân hàng với những ƣu thế của nó mới có thể thực hiện một cách trọn vẹn và đầy đủ; Thứ hai, đó là các dịch vụ gắn liền với hoạt động ngân hàng không những cho phép ngân hàng thƣơng mại thực hiện tốt yêu cầu của khách hàng, mà còn hỗ trợ tích cực để ngân hàng thƣơng mại thực hiện tốt hơn chức năng của ngân hàng thƣơng mại. Phân loại Căn cứ theo tính chất dịch vụ: Dịch vụ ngân hàng đƣợc phân thành hai loại là dịch vụ tín dụng ngân hàng và dịch vụ phi tín dụng ngân hàng. Cấp tín dụng của ngân hàng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Dịch vụ phi tín dụng ngân hàng là các dịch vụ gắn liền với việc thu phí do các NHTM thực hiện, thông qua việc cung cấp dịch vụ ngân hàng cho các doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân nhằm thu đƣợc lợi nhuận, ví dụ nhƣ dịch vụ thanh toán, dịch vụ bảo lãnh, dịch vụ ngân hàng điện tử, dịch vụ kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc đá quý,… Căn cứ theo cách thức cung cấp dịch vụ: Dịch vụ ngân hàng đƣợc phân thành hai loại là dịch vụ ngân hàng bán buôn và dịch vụ ngân hàng bán lẻ.
9 Dịch vụ ngân hàng bán buôn là “cách thức bán thông qua các trung gian tài chính (các NHTM, các quỹ,…) hoặc thông qua thị trƣờng tài chính (thị trƣờng tiền tệ liên ngân hàng để cho vay, thanh toán bù trừ,…) và đối với các công ty, tập đoàn kinh tế lớn với những gói dịch vụ giá trị lớn”. Dịch vụ ngân hàng bán lẻ có thể hiểu là “những hình thức bán trực tiếp đến các cá nhân, gia đình, các doanh nghiệp nhỏ và vừa và một số gói dịch vụ nhỏ lẻ đối với các công ty, tổ chức kinh tế lớn”. Căn cứ theo thời gian xuất hiện: Dịch vụ ngân hàng đƣợc phân thành dịch vụ ngân hàng truyền thống và dịch vụ ngân hàng hiện đại. Dịch vụ ngân hàng truyền thống: Thƣờng nói đến hoạt động của các dịch vụ đã thực hiện trong nhiều năm trên nền công nghệ cũ, quen thuộc với khách hàng, nhƣ: Dịch vụ tín dụng; Dịch vụ thanh toán; Dịch vụ kinh doanh ngoại tệ; Dịch vụ ủy thác;… Dịch vụ ngân hàng hiện đại: Là hình thức dịch vụ ngân hàng mới đƣợc đƣa vào hoạt động, ra đời trên nền tảng công nghệ mới, mang đến các tiện ích mới cho khách hàng.
Có thể kể đến một số dịch vụ ngân hàng hiện đại nhƣ: dịch vụ thẻ ngân hàng; Dịch vụ quản lý tiền mặt; Dịch vụ thanh toán tiền điện tử; Dịch vụ cho thuê tài chính; Dịch vụ ngân hàng tại nhà; Dịch vụ bảo quản và ký gửi;… 1. Khái niệm về dịch vụ ngân hàng bán lẻ Thuật ngữ “Ngân hàng bán lẻ” có nguồn gốc bởi từ tiếng Anh “Retail banking”, khái niệm này không có hàm ý về một lĩnh vực hoạt động của Ngân hàng mà là những họat động của ngân hàng hƣớng đến phục vụ cho đối tƣợng là khách hàng cá nhân (Retail banking is banking services for individual consumer). Từ điển giải nghĩa Tài chính - Đầu tƣ – Ngân hàng - Kế toán Anh Việt, Nhà xuất bản Khoa học và Kinh tế năm 1999 định nghĩa: “Dịch vụ ngân 10 hàng bán lẻ là các dịch vụ ngân hàng đƣợc thực hiện với khách hàng là công chúng, thƣờng có quy mô nhỏ và thông qua các chi nhánh nhằm đối lập với dịch vụ ngân hàng bán buôn là dành cho các khách hàng lớn, các định chế tài chính và những dịch vụ ngân hàng đƣợc cung cấp với số lƣợng lớn”. Theo một số các chuyên gia tại các NHTM Việt nam: “Hoạt động NHBL là những hoạt động giao dịch của Ngân hàng phục vụ khách hàng cá nhân và hộ gia đình”.
Từ những quan niệm trên, có thể nhận thức rõ hơn về dịch vụ ngân hàng bán lẻ nhƣ sau: Dịch vụ ngân hàng bán lẻ là dịch vụ tài chính cho từng cá nhân, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua mạng lưới chi nhánh, hoặc việc khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua các kênh bán hàng hiện đại (các phương tiện công nghệ thông tin, điện tử vi tính, hoạt động viễn thông,…). Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng bán lẻ Dịch vụ NHBL có tính đa dạng Nhu cầu đa dạng của khách hàng: Đối tƣợng khách hàng cá nhân có sự phân hóa cao, có thể đƣợc chia thành nhiều nhóm theo: thu nhập, chi tiêu tài chính, độ tuổi, trình độ dân trí, nghề nghiệp, tâm lý xã hội… do đó nhu cầu về dịch vụ ngân hàng cũng rất đa dạng. Sản phẩm dịch vụ rất đa dạng: Xuất phát từ nhu cầu đa dạng của khách hàng, các NHTM đã phát triển và thay đổi không ngừng để đƣa ra nhiều sản phẩm dịch vụ khác nhau nhằm thoả mãn những yêu cầu riêng của khách hàng. Kênh phân phối sản phẩm dịch vụ đa dạng: Dịch vụ NHBL của NHTM phụ thuộc nhiều vào mạng lƣới đa kênh phân phối của ngân hàng.
Với xu thế phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, khách hàng có thể tiếp cận các sản phẩm dịch vụ của ngân hàng qua nhiều kênh nhƣ chi nhánh, phòng 11 giao dịch, ATM, Internet, Phone, Kios, POS… Việc đa kênh phân phối trong dịch vụ NHBL không những đem lại thuận tiện cho khách hàng, mà còn tiết kiệm chi phí cho ngân hàng và toàn xã hội. Dịch vụ NHBL yêu cầu sự ổn định về chất lượng Việc đảm bảo sự ổn định về chất lƣợng là nhân tố quyết định thiết lập lòng tin của khách hàng. Đặc biệt trong nền kinh tế thị trƣờng hiện nay, đây là vấn đề nhạy cảm của hoạt động ngân hàng nhằm duy trì lƣợng khách hàng đã có và phát triển thị trƣờng tiềm năng. Phải luôn đảm bảo xử lý kịp thời, chính xác, an toàn từng dịch vụ, từng giao dịch, từng thời điểm hoặc định kỳ đáp ứng các yêu cầu, thoả thuận của khách hàng.
Ngân hàng phải có chiến lƣợc và giải pháp ứng phó phù hợp, kịp thời, hiệu quả, phải đào tạo nguồn nhân lực am hiểu về sản phẩm dịch vụ và tính tƣơng tác của sản phẩm dịch vụ này trên hệ thống để kịp thời giải quyết các thắc mắc của khách hàng. Dịch vụ NHBL mang tính thời điểm Với đặc trƣng phục vụ đối tƣợng chủ yếu là các cá nhân và hộ gia đình nên dịch vụ NHBL mang tính thời điểm rất cao. Cùng với sự thay đổi của các điều kiện xung quanh, nhu cầu của họ cũng sẽ thay đổi. Do đó, ngân hàng chọn thời điểm nào thì đƣa ra sản phẩm mới, quyết định giảm phí, tăng lãi suất hay có chƣơng trình khuyến mãi phù hợp nhất với nhu cầu của khách hàng.
Dịch vụ NHBL có chi phí lớn Dịch vụ NHBL phục vụ cho các nhu cầu giao dịch và thanh toán thƣờng xuyên của ngƣời dân nhƣ thanh toán tiền hàng, chuyển khoản, chuyển vốn… Do đó, để phục vụ mỗi đối tƣợng khách hàng của NHBL, ngân hàng cũng phải tốn chi phí giống nhƣ khi phục vụ một khách hàng của ngân hàng bán buôn (nhƣ chi phí thuê mặt bằng trụ sở, chi nhánh, điểm gao dịch; chi phí trả lƣơng cán bộ; mua máy móc thiết bị;….) nên chi phí bình quân trên mỗi 12 giao dịch của NHBL thƣờng lớn. Số lƣợng giao dịch lớn, lợi nhuận thu đƣợc từ mỗi giao dịch là nhỏ nhƣng lợi nhuận đạt đƣợc trên số lƣợng lớn giao dịch là đáng kể, đáp ứng nhu cầu của số đông khách hàng.