Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường Chương 2. Những vấn đề lý luận về dịch vụ môi trường và pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường Chương 3. Thực trạng pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam Chương 4.
Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ MÔI TRƢỜNG 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án Hiện nay, theo sự tìm hiểu và nghiên cứu của nghiên cứu sinh thì số lượng công trình khoa học pháp lý trong nước nghiên cứu về phát triển DVMT không nhiều. Chủ yếu là các nghiên cứu về phát triển DVMT dưới góc độ kinh tế môi trường. Do ngành DVMT là một ngành rất mới ở nước ta và mới bắt đầu được quy định trong Luật BVMT năm 2005 và tiếp tục được ghi nhận và phát triển trong Luật BVMT năm 2014.
Hầu như chưa có một công trình khoa học pháp lý nào trong nước nghiên cứu về phát triển DVMT một cách đầy đủ và toàn diện. Có thể nói, đây là một hướng nghiên cứu rất mới trong lĩnh vực pháp lý. Do vậy, việc tổng hợp và phân tích các tài liệu, công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến nội dung đề tài của luận án hay theo phân ngành của DVMT gặp rất nhiều khó khăn và vướng mắc. Tuy nhiên, sau một thời gian cố gắng tra cứu các tài liệu có liên quan, nghiên cứu sinh đã chia tài liệu tham khảo thành bốn nhóm nghiên cứu chính có nội dung liên quan đến đề tài của luận án như sau: 1.
Các công trình nghiên cứu lý luận về dịch vụ môi trường, pháp luật về dịch vụ môi trường và pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường Trong thời gian qua đã có khá nhiều công trình trong nước và ngoài nước nghiên cứu lý luận về DVMT nhưng số lượng công trình nghiên cứu lý luận về pháp luật dịch vụ môi trường và pháp luật về phát triển DVMT vẫn còn hạn chế. Nhìn chung các công trình nghiên cứu này đều đưa ra các quan điểm của các tổ chức quốc tế về khái niệm DVMT như quan điểm của WTO, OECD, EU, UNCTAD…, tuy nhiên những nghiên cứu này chỉ dừng lại ở việc phân tích các quan điểm về DVMT của các tổ chức quốc tế mà vẫn chưa đưa ra được quan điểm riêng về khái niệm DVMT. Ngoài ra, các nghiên cứu này c ng đã chỉ ra các đặc điểm, vai trò và cách phân loại DVMT. Kết quả của những công trình nghiên cứu này được nghiên cứu sinh kế thừa trong phần lý luận chung về DVMT tại Mục 2.
Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau: 8 (1) Nghiên cứu của Aparna Sawhney năm 2003, thuộc Hội đồng nghiên cứu về Quan hệ kinh tế quốc tế Ấn Độ với tiêu đề “Trade in Environmental Services: Opportunities and Constrains” [103], đã đề cập đến những cơ hội và thách thức của Ấn Độ trong việc thực hiện các cam kết về mở cửa lĩnh vực DVMT. Trong đó, nghiên cứu c ng chỉ rõ nguồn gốc và cấu trúc của ngành DVMT trên thế giới và Ấn Độ, đặc biệt tập trung vào các xu hướng gần đây như tư nhân hóa và đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực DVMT; đưa ra việc phân loại và định nghĩa DVMT mà đã được đề cập trong các cuộc đàm phán đa phương. Nghiên cứu c ng đưa ra các đánh giá về tác động của việc tự do hóa ngành DVMT ở Ấn Độ bên cạnh những thế mạnh và lợi ích mang lại cho đất nước thì c ng có những điểm yếu cần phải khắc phục trong lĩnh vực này. Từ những đánh giá này, Nghiên cứu đã đưa ra một chiến lược đàm phán cho ngành DVMT của Ấn Độ trong vòng đàm phán GATS 2000.
Từ những lợi ích mà ngành DVMT mang lại, nghiên cứu đã đưa ra những khuyến nghị cải cách các quy định, thủ tục trong nước để đảm bảo công bằng và phát triển bền vững trong việc cung cấp các DVMT ở Ấn Độ. Kết quả của nghiên cứu này được nghiên cứu sinh sử dụng trong Mục 2.1 Chương 2 của Luận án, trong đó nghiên cứu sinh đã tham khảo một số khái niệm và kế thừa cách phân loại DVMT mà nghiên cứu này đã chỉ ra, trên cơ sở đó đưa ra quan điểm riêng của mình về khái niệm DVMT phù hợp với điều kiện của Việt Nam; đồng thời tham khảo một số khuyến nghị trong việc cải cách các chính sách pháp luật có liên quan đến phát triển DVMT để áp dụng vào thực tiễn của Việt Nam. Nghiên cứu đã phân tích cam kết DVMT trong các đàm phán dịch vụ của WTO; Cách phân loại DVMT theo quan điểm phát triển bền vững; Trên cơ sở phân tích cấu trúc thị trường hiện có, phương thức cung cấp DVMT và các vấn đề liên quan mà các nước đang phát triển quan tâm trong lĩnh vực DVMT, đó là việc nhập khẩu dịch vụ cơ sở hạ tầng môi trường và xuất khẩu DVMT thương mại. Qua đó hỗ trợ các nước đang phát triển cách thức chuẩn bị các bước tiến hành đàm phán các cam kết DVMT trong GATS.
Nghiên cứu c ng đã đưa ra những đánh giá về sự tác động của các cam kết trong GAST đối với các nước đang phát triển nhằm nâng cao năng lực cho các nước này trong việc hiểu 9 rõ mối quan hệ giữa vấn đề phát triển thương mại bền vững với hàng hóa DVMT. Từ việc đánh giá tác động của các cam kết DVMT trong khuôn khổ GATS đối với sự phát triển bền vững là mang lại những lợi ích cho các nước đang phát triển góp phần tăng trưởng kinh tế, giảm nghèo trong khi vẫn bảo vệ tài nguyên môi trường sẽ giúp các nước này có những lựa chọn thích hợp, phán ánh những ưu tiên, những quan điểm khu vực trong các cuộc đàm phán thương mại đa phương và khu vực. Kết quả nghiên cứu này c ng được Nghiên cứu sinh sử dụng trong Mục 2.1 của Luận án về cách phân loại DVMT theo quan điểm phát triển bền vững. Trong đó, tại trang 131 của Nghiên cứu đã đưa ra quan điểm của OECD về “dịch vụ môi trường‖.
Trên cơ sở tham khảo khái niệm của OECD, nghiên cứu sinh đã đưa ra quan điểm riêng của mình về khái niệm “dịch vụ môi trường‖ phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam. Nội dung này sẽ được nghiên cứu và phân tích trong Mục 2.1 Chương 2 của Luận án. Nghiên cứu này đã làm rõ được các vấn đề lý luận về DVMT, phân loại chúng và đánh giá vai trò của nó đối với công tác BVMT và phát triển kinh tế. Nghiên cứu c ng đã phân tích khái quát thực trạng phát triển DVMT ở nước ta trong một số phân ngành như: Dịch vụ thu gom và xử lý chất thải; cung cấp nước sạch, xử lý nước thải, khí thải; dịch vụ tư vấn môi trường.
Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp phát triển lĩnh vực này như tạo dựng khung khổ pháp lý, mô hình phát triển các loại hình dịch vụ. Nghiên cứu này là một tài liệu tham khảo quan trọng cho luận án về phần lý luận cho việc xây dựng chính sách phát triển DVMT và được nghiên cứu sinh kế thừa trong Mục 2.1 Chương 2 của Luận án. Báo cáo này cung cấp các cơ sở lý luận nhằm làm rõ hơn các quan điểm, khái niệm, loại hình và vai trò của DVMT trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc 10 tế hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Kết quả của nghiên cứu này c ng được nghiên cứu sinh kế thừa trong Mục 2.1 Chương 2 của Luận án.
Bài viết là đưa ra quan điểm riêng của tác giả về khái niệm DVMT, phát triển DVMT, pháp luật DVMT, pháp luật về phát triển DVMT; chỉ ra các nguyên tắc, những nội dung cơ bản, yêu cầu điều chỉnh của pháp luật về phát triển DVMT. Đồng thời bài viết c ng đã làm rõ được phạm vi điều chỉnh của pháp luật về DVMT với pháp luật về phát triển DVMT. Có thể nói đây là kết quả nghiên cứu hoàn toàn mới chưa có trong các công trình nghiên cứu trước đây. Kết quả nghiên cứu này được nghiên cứu sinh sử dụng trong Tiểu mục 2.2 Chương 2 của Luận án.
Luận án đã phân tích và đánh giá một cách toàn diện và khách quan về thực trạng pháp luật về sử dụng công cụ kinh tế (CCKT) trong BVMT ở Việt Nam. Từ đó, chỉ ra được những ưu điểm và hạn chế trong các quy định pháp luật về sử dụng CCKT trong BVMT ở Việt Nam làm cơ sở đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về sử dụng CCKT trong BVMT ở Việt Nam. Đây là một nghiên cứu mà luận án có thể tham khảo và kế thừa một số vấn đề lý luận về pháp luật sử dụng CCKT trong BVMT để qua đó thấy được tầm quan trọng của việc áp dụng các CCKT đối với BVMT nói chung và phát triển DVMT nói riêng. Nghiên cứu đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn về pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí ở Việt Nam.
Từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách, pháp luật về kiểm soát ô nhiễm không khí. Đây là một nghiên cứu pháp lý chuyên sâu về mặt lý luận của một phân ngành DVMT, đó là dịch vụ xử lý khí thải. Do vậy, nghiên cứu sinh có thể sẽ tham khảo một số vấn đề lý luận trong quá trình thực hiện luận án. Luận án thể hiện được nội dung nguyên tắc đặc trưng của pháp luật về môi trường nói chung và pháp luật về phát triển DVMT nói riêng, đó là ―người gây ô nhiễm phải trả tiền‖ (PPP) để xử lý, khắc phục hậu quả, cải tạo và phục hồi môi trường.
Nguyên tắc này được nghiên cứu sinh kế thừa trong chương 2 của luận án… 1. Các công trình nghiên cứu về kinh nghiệm của các nước trên thế giới về pháp luật phát triển dịch vụ môi trường; các cam kết quốc tế của Việt Nam liên quan đến phát triển dịch vụ môi trường và bài học cho Việt Nam Trên thế giới đã có một số công trình nghiên cứu về kinh nghiệm phát triển DVMT của một số nước. Điển hình là các nghiên cứu trong khuôn khổ dự án “Sáng kiến khu vực châu Á Thái Bình Dương về thương mại, điều hành kinh tế và phát triển nhân lực‖, tháng 6/2003 [71].