Chương 1: Những vấn đề cơ bản về phát triển dịch vụ khách hàng tại các ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ tại Ngân hàng Đầu tư và phát triển Campuchia – Chi nhánh Hà Nội Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ tại Ngân hàng Đầu tư và phát triển Campuchia – Chi nhánh Hà Nội” 7 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG TRONG LĨNH VỰC BÁN LẺ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Dịch vụ khách hàng và phát triển dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ tại các Ngân hàng Thƣơng mại. Dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ tại các ngân hàng thương mại a. Khái niệm dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ tại các Ngân hàng thƣơng mại.
”Dịch vụ là một thuật ngữ kinh tế được sử dụng nhiều trong kinh doanh” và biến đổi theo từng thời kỳ phát triển của nền kinh tế nên để đưa ra được một khái niệm chính thống và hoàn thiện nhất thì đến bây giờ vẫn chưa có được. Để hiểu được nhiều khía cạnh về thuật ngữ này, đã có rất nhiều nhà kinh tế học, nhà quản lý đã đưa ra các khái niệm về dịch vụ như sau: Adam Smith cho rằng: “Dịch vụ là những nghề hoang phí nhất trong tất cả các nghề như cha đạo, luật sư, nhạc công, ca sĩ opera, vũ công…Công việc của tất cả bọn họ tàn lụi đúng lúc nó được sản xuất ra”.Từ khái niệm này, ông muốn nói đến khía cạnh “không tồn trữ được của dịch vụ, tức là quá trình sản xuất và tiêu thụ sẽ diễn ra đồng thời khi làm dịch vụ.Mác thì cho rằng : “Dịch vụ là con đẻ của nền kinh tế sản xuất hàng hóa, khi mà kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, đòi hỏi một sự lưu thông thông suốt, trôi chảy, liên tục để thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người thì dịch vụ ngày càng phát triển”.Mác muốn nói tới sự phát triển và thay đổi không ngừng của dịch vụ để phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế. Philip Kotler, giáo sư Marketing người Mĩ nổi tiếng thế giới, cha đẻ”của Marketing hiện đại cho rằng: “Dịch vụ là mọi hành động và kết quả mà một bên có thể cung cấp cho bên kia và chủ yếu là vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu một cái gì đó. Sản phẩm của nó có thể có hay không gắn liền với một sản phẩm vật chất”.
Qua khái niệm này Philip kotler muốn đề cập đến tính vô hình của dịch vụ. 8 Các khái niệm trên đều đúng, tuy nhiên các khái niệm khác nhau là do các tác giả nhìn nhận ở các góc độ khác nhau. Tóm lại, dịch vụ được định nghĩa một cách chung nhất là: “ Những hoạt động có ích của con người tạo ra những sản phẩm dịch vụ, không tồn tại dưới hình thái sản phẩm, không dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu nhằm thỏa mãn đầy đủ, kịp thời, thuận tiện và văn minh các nhu cầu sản xuất và đời sống xã hội của con người” (Giáo trình Quản trị Doanh Nghiệp Thương Mại, đồng chủ biên PGS.TS Hoàng Minh Đường và PGS.TS Nguyễn Thừa Lộc, bộ môn Kinh Tế và Kinh doanh Thương mại - Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân). ”Trong thị trường tài chính hiện nay, bên cạnh chứng khoán, bảo hiểm thì Ngân hàng góp phần quan trọng trong việc đáp ứng đa dạng nhu cầu tài chính của các đối tượng trong nền kinh tế.
Hoạt động của Ngân hàng thương mại không trực tiếp tạo ra sản phẩm cụ thể, nhưng thông qua đáp ứng các nhu cầu dịch vụ về vốn, thanh toán, tư vấn tài chính,… cho khách hàng, các Ngân hàng đã gián tiếp tạo ra sản phẩm dịch vụ cho nền kinh tế quốc gia”. Dù chưa có định nghĩa cụ thể về dịch vụ ngân hàng nhưng có thể xem xét khái niệm chung như sau: “Dịch vụ ngân hàng là một bộ phận của dịch vụ tài chính, được ngân hàng cung cấp nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng và đem lại lợi nhuận cho ngân hàng”. Dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ của mỗi ngân hàng tập trung vào các đối tượng khách hàng cá nhân riêng lẻ, hộ kinh doanh cá thể thông qua hệ thống các chi nhánh, phòng giao dịch hoặc các kênh giao dịch ngân hàng hiện đại như Mobile banking, Internetbanking, POS… Vì vậy, dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ của NHTM cũng có thể hiểu là những hoạt động cung ứng những tiện ích ngân hàng đến tận tay người tiêu dùng. Đối tượng của dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ do đó là vô cùng lớn bao gồm các cá nhân và hộ gia đình, phương tiện gắn liền với công nghệ cao và cho phép phục vụ tại nơi, mọi lúc và đa mục đích, khách hàng được tiếp cận trực tiếp qua các phương tiện điện tử viễn thông, công nghệ thông tin.
Đặc trƣng dịch vụ khách hàng trong lĩnh vực bán lẻ tại các Ngân hàng thƣơng mại ”Dịch vụ khách hàng của Ngân hàng thuộc về nhóm Dịch Vụ. Do đó, nó cũng mang những đặc trưng cơ bản của Dịch Vụ như sau”: - Tính vô hình: ”Hàng hoá có hình dáng, kích thước, màu sắc và thậm chí cả mùi vị. Khách hàng có thể tự xem xét, thậm chí dùng thử hàng mẫu, để đánh giá xem có phù hợp với nhu cầu của mình không. Ngược lại, dịch vụ khách hàng của ngân hàng mang tính vô hình, nên không thể có hàng mẫu để dùng thử như hàng hóa.
Trước khi mua thì khách hàng không thể tiến hành thử để đánh giá chất lượng của dịch vụ. Mà chỉ sau khi thực sự sử dụng xong dịch vụ của ngân hàng thì khách hàng mới cảm nhận và đánh giá được dịch vụ có hiệu quả, có tốt hay không một cách chính xác”. ( Ví dụ: khách hàng gửi tiền tại 1 ngân hàng, chỉ sau khi khách hàng tất toán khoản tiết kiệm đến hạn đó thì khách hàng mới đánh giá được chính xác CLDV khách hàng của ngân hàng đó trước, trong và sau khi gửi tiền” - Tính không tách rời giữa cung cấp, tiêu dùng dịch vụ: ”Hàng hoá được sản xuất tập trung tại một nơi, rồi vận chuyển đến nơi có nhu cầu. Khi ra khỏi dây chuyền sản xuất thì hàng hóa đã hoàn chỉnh.
Dó đó, nhà sản xuất có thể đạt được tính kinh tế theo quy mô do sản xuất tập trung, hàng loạt, và quản lý chất lượng sản phẩm tập trung. Nhà sản xuất cũng có thể sản xuất khi nào thuận tiện, rồi cất trữ vào kho và đem bán khi có nhu cầu. Do vậy, họ dễ thực hiện cân đối cung cầu. Nhưng quá trình cung cấp dịch vụ và tiêu dùng dịch vụ ngân hàng xảy ra đồng thời.
Dịch vụ khách hàng trong ngân hàng được tạo ra và sử dụng ngay trong suốt quá trình tạo ra đó. Cán bộ ngân hàng và khách hàng phải tiếp xúc với nhau để cung cấp và tiêu dùng dịch vụ tại các địa điểm và thời gian phù hợp cho cả hai bên. Đối với một số các dịch vụ khách hàng thì khách hàng phải có mặt trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ” ( Ví dụ : khi cán bộ ngân hàng đến nhà khách hàng để định giá tại sản thế chấp trước khi cho vay thì bắt buộc khách hàng phải có mặt tại nhà để đảm bảo tính minh bạch công khai khi thẩm định). 10 - Tính không đồng đều về chất lƣợng: ”Dịch vụ khách hàng trong ngân hàng không thể được cung cấp hàng loạt, tập trung như sản xuất hàng hoá.
Do vậy, các ngân hàng khó kiểm tra chất lượng theo một tiêu chuẩn thống nhất. Mặt khác, sự cảm nhận của khách hàng về CLDV của ngân hàng lại chịu tác động mạnh bởi kỹ năng, thái độ của người cung cấp dịch vụ, thời gian cung cấp dịch vụ, địa điểm cung cấp dịch vụ, lĩnh vực của dịch vụ đó. Sức khoẻ, sự nhiệt tình của nhân viên cung cấp dịch vụ vào buổi sáng và buổi chiều có thể khác nhau. Do vậy, khó có thể đạt được sự đồng đều về CLDV ngay trong một ngày.
Dịch vụ ngân hàng càng nhiều người phục vụ thì càng khó đảm bảo tính đồng đều về chất lượng” ( Ví dụ: cùng 1 khách hàng đến gửi tiền tại 1 quầy giao dịch của 1 ngân hàng vào đầu giờ sáng và cuối giờ chiều cùng ngày cũng có thể cảm nhận được CLDV khác nhau do giao dịch viên đó có tâm trạng tốt vào buổi sáng nên sẽ phục vụ nhiệt tình hơn so với cuối giờ chiều mệt mỏi, uể oải). - Tính không dự trữ đƣợc: ”Dịch vụ khách hàng của ngân hàng chỉ tồn tại vào thời gian mà nó được cung cấp. Do vậy, dịch vụ khách hàng không thể sản xuất hàng loạt để cất vào kho dự trữ, khi khách hàng có nhu cầu thị trường thì đem ra bán. Chúng ta có thể ưu tiên thực hiện dịch vụ khách hàng theo thứ tự trước sau nhưng không thể đem cất dịch vụ khách hàng rồi sau đó đem ra sử dụng khi cần vì dịch vụ khách hàng đã tạo ra và thực hiện xong là hết, không thể để dành, hay cất trữ để chờ sử dụng, tái sử dụng” (Ví dụ: đối với mỗi khách hàng gửi tiền, ngân hàng sẽ cung cấp các dịch vụ theo thứ tự : dịch vụ nhận tiền gửi, dịch vụ chăm sóc sau khi gửi và dịch vụ tất toán khi tiền gửi đến hạn.
Các dịch vụ này được thực hiện hết trong từng giai đoạn của quá trình gửi tiền của khách và không thể cất trữ để dành cho khách khác được). - Tính không chuyển đổi sở hữu đƣợc: ”Khi mua một hàng hoá, khách hàng được chuyển quyền sở hữu và trở thành chủ sở hữu hàng hoá mình đã mua. Khi mua dịch vụ thì khách hàng chỉ được quyền sử dụng dịch vụ, được hưởng lợi ích mà dịch vụ mang lại trong một thời gian nhất định mà thôi. Hầu hết, sau khi sử dụng xong dịch vụ đó thì kết thúc dịch vụ, dịch vụ đó chấm dứt và không thể chuyển quyền sở hữu cho người khác”.
11 ”Ngân hàng là tổ chức chuyên nghiệp tạo lập và cung cấp các dịch vụ tài chính cho công chúng, đồng thời thực hiện nhiều vai trò khác nhau trong nền kinh tế. Thành công của ngân hàng hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực trong việc xác định các dịch vụ tài chính mà xã hội có nhu cầu, thực hiện các dịch đó một cách hiệu quả và bán chúng với mức giá cạnh tranh.