LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Sau khủng hoảng kinh tế và hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, Việt Nam đã đạt được những thành công đáng kể với tốc độ tăng trưởng nhanh chóng và hòa nhập mạnh mẽ với nền kinh tế năng động trên toàn thế giới. Trong bối cảnh toàn cầu hóa như vậy, các hoạt động kinh tế nói chung và hoạt động xuất nhập khẩu nói riêng đang ngày càng được chú trọng nhằm nâng cao vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế. Khi đó, sự cần thiết của các hoạt động tài chính và các hoạt động hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa được thể hiện rõ nét.
Đặc biệt, đối với hệ thống các tổ chức tín dụng, trong đó có hệ thống ngân hàng, việc phát triển các hoạt động hỗ trợ này càng quan trọng hơn bao giờ hết. Là một trong những Ngân hàng TMCP hiện đang hoạt động tại Việt Nam, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) được thành lập ngày 04/11/1994, tính đến nay đã đi vào hoạt động được gần 20 năm và đạt được không ít thành tựu đáng kể: Năm 2012 vốn chủ sở hữu MB tăng từ 20 tỷ đồng năm 1994 lên 10.000 tỷ đồng, tổng tài sản đạt khoảng 141.688 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt khoảng 3. Với lực lượng lao động chuyên nghiệp, hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, nguồn lực tài chính dồi dào, cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ…, đó chính là những điều kiện thuận lợi để Ngân hàng TMCP Quân đội trở thành một trong những Ngân hàng TMCP hàng đầu ở Việt Nam. Tuy nhiên, trong khi một số loại hình dịch vụ như huy động vốn, cho vay sản xuất kinh doanh trong nước… là thế mạnh của MB trên thị trường Tài chính – Tiền tệ thì dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa lại chưa thực sự phát huy những lợi thế có được, nguyên nhân chủ yếu là do quy trình nghiệp vụ thanh toán quốc tế của Ngân hàng còn có nhiều phức tạp, chính 2 sách hỗ trợ cho khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa chưa đáp ứng kịp thời với những biến động của thị trường trong và ngoài nước…Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề đối với hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội nói chung, và Ngân hàng TMCP Quân đội Chi nhánh Trần Duy Hưng nói riêng, với mong muốn nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện, từ đó tìm ra các giải pháp nhằm phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa, tôi đã lựa chọn đề tài: “Phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa ở Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Trần Duy Hưng” làm luận văn thạc sĩ.
Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài phát triển dịch vụ ngân hàng nói chung và các dịch vụ liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa nói riêng tại Việt Nam từ những năm trước cho tới nay, có thể kể một số đề tài tiêu biểu như sau: - Tác giả Phạm Ngọc Phú với luận án tiến sĩ của trường Đại học Kinh tế Quốc dân “Hoàn thiện và phát triển các nghiệp vụ ngân hàng Quốc tế của các ngân hàng thương mại quốc doanh Việt Nam” vào năm 2001. Luận án này đã nghiên cứu lí luận và thực tiễn một số nghiệp vụ ngân hàng quốc tế chủ yếu của các ngân hàng thương mại quốc doanh, đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện và phát triển các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế đó, một trong những nghiệp vụ ngân hàng quốc tế có liên quan là các hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu. Đây là một trong những đề tài khởi đầu cho những công trình nghiên cứu sâu hơn về các nghiệp vụ quốc tế tại hệ thống các ngân hàng. - Tác giả Vũ Thị Nhài với luận án tiến sĩ kinh tế Đại học kinh tế quốc dân “Giải pháp tín dụng ngân hàng góp phần phát triển hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam” vào năm 2003.
Đề tài này đã tập trung khai thác những 3 vấn đề lý luận cơ bản về tín dụng ngân hàng đối với hoạt động xuất nhập khẩu, thực trạng tín dụng ngân hàng với hoạt động xuất nhập khẩu và giải pháp tín dụng ngân hàng góp phần phát triển xuất nhập khẩu ở Việt Nam. Đây là một trong những đề tài có nội dung gần giống với đề tài tác giả đang nghiên cứu, tuy nhiên về thời điểm nghiên cứu lại khá xa và nội dung nghiên cứu cũng tập trung mạnh vào mảng tín dụng tài trợ XNK, còn các nghiệp vụ khác liên quan tới hỗ trợ KH xuất nhập khẩu không nằm trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này. - Tác giả Phạm Mạnh Thắng với luận án tiến sĩ “Giải pháp mở rộng hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu ở Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam” vào năm 2007. Cũng như đề tài của tác giả Vũ Thị Nhài, đề tài này tập trung khai thác lý luận cơ bản về mở rộng hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại, thực trạng và giải pháp mở rộng hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu, tuy nhiên đề tài của tác giả này tập trung ở phạm vi ngân hàng ngoại thương Việt Nam và thời điểm nghiên cứu cũng sau đó 4 năm.
Võ Thị Hoàng Nhi với báo cáo “Phát triển dịch vụ xuất nhập khẩu trọn gói tại các ngân hàng thương mại Việt Nam” từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Đây là báo cáo tóm lược về vấn đề phát triển dịch vụ XNK trọn gói tại các NHTM Việt Nam, định hướng cho các ngân hàng, trong đó có MB - Chi nhánh Trần Duy Hưng trong hoạt động phát triển dịch vụ XNK trong hệ thống ngân hàng. - Tài liệu “Phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa của MB - Chi nhánh Trần Duy Hưng”, Đặc san Toàn cảnh Ngân hàng Việt Nam 2014, do Báo Đầu tư Chứng khoán - Báo Đầu tư xuất bản ngày 5/5/2014. Đây là tài liệu gần nhất tập trung khai thác vấn đề phát triển hỗ trợ khách hàng XNK hàng hóa tại đơn vị nghiên cứu MB - Chi nhánh Trần Duy 4 Hưng, tuy nhiên tài liệu này chỉ ở dạng báo cáo tổng hợp, chưa nêu cụ thể từng khía cạnh của vấn đề.
Như vậy, có thể thấy, mặc dù có nhiều đề tài liên quan đến nội dung tác giả chọn làm đề tài nghiên cứu, nhưng xét về công trình mang tính chất đầy đủ các nội dung về cơ sở lý luận, thực trạng, giải pháp cũng như xem xét đầy đủ nội dung hỗ trợ KH XNK tại MB - Chi nhánh Trần Duy Hưng thì hiện nay chưa có, vì vậy, khi lựa chọn đề tài này, tác giả sẽ không bị trùng lặp. Mục đích nghiên cứu của Luận văn Qua tìm hiểu, tác giả được biết đã từng có một số đề tài đi sâu vào nghiên cứu về các vấn đề tương tự như: Giải pháp phát triển hoạt động tín dụng tài trợ XNK; giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng tài trợ XNK… tại một số Ngân hàng Thương mại ở Việt Nam. Các đề tài này cũng đã có những đóng góp tích trong việc vận dụng các phương pháp nghiên cứu vào thực tiễn phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng XNK hàng hóa của các Ngân hàng Thương mại. Tuy nhiên, các đề tài này chủ yếu mới chỉ xoay quanh các giải pháp về hoạt động tín dụng tài trợ XNK, trong khi những giải pháp khác như về cải tiến quy trình nghiệp vụ thanh toán quốc tế của Ngân hàng, hay các chính sách về hỗ trợ tỷ giá ngoại tệ cho khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa… cũng đóng vai trò khá quan trọng đối với việc phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng XNK hàng hóa lại chưa thực sự được chú trọng trong các đề tài.
Do đó, để khai thác triệt để vấn đề này, đề tài sẽ đi sâu vào nghiên cứu những vấn đề cụ thể sau: - Đưa ra những lý luận chung nhất về dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa của Ngân hàng thương mại (NHTM), về các loại hình dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa; vai trò của dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa và những yếu tố ảnh hưởng đến việc 5 phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa của Ngân hàng thương mại. - Phân tích thực trạng, từ đó chỉ ra được những thành tựu đạt được và những mặt hạn chế trong việc phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa ở MB - Chi nhánh Trần Duy Hưng giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2013. - Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đề xuất phương hướng và một số giải pháp nhằm phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu ở MB - Chi nhánh Trần Duy Hưng đến năm 2020. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn về dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa của Ngân hàng thương mại.
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa ở MB - Chi nhánh Trần Duy Hưng giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2013 và đề xuất phương hướng, giải pháp đến năm 2020. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau: - Quan sát thực tế; - Phân tích thông tin và số liệu thứ cấp; - Phương pháp so sánh và tổng hợp; - Phương pháp diễn dịch - Phương pháp phỏng vấn sâu 5. Kết cấu của đề tài Ngoài Lời mở đầu, Kết luận, Danh mục bảng biểu, sơ đồ, Danh mục từ viết tắt, Danh mục tài liệu tham khảo, bố cục luận văn được chia thành ba chương như sau: Chương 1: Những vấn đề cơ bản về dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa của Ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa của Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Trần Duy Hưng Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển dịch vụ hỗ trợ khách hàng xuất nhập khẩu hàng hóa ở Ngân hàng TMCP Quân đội – Chi nhánh Trần Duy Hưng đến năm 2020. 6 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ HỖ TRỢ KHÁCH HÀNG XUẤT NHẬP KHẨU HÀNG HÓA CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.