Các Giai Đoạn Phát Triển Đầu Tư Của ASEAN Theo Mô Hình IDP Và Hàm Ý Cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích các giai đoạn phát triển đầu tư của asean theo mô hình idp và hàm ý cho việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Lê Hồng Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Phát Triển Đầu Tư Của ASEAN Theo Mô Hình IDP: Hàm Ý Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp mới của luận văn
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CỦA ĐẦU TƯ THEO MÔ HÌNH IDP
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu tiếp cận từ mô hình IDP
• 1.1.1. Nghiên cứu IDP của các nhóm quốc gia
• 1.1.2. Nghiên cứu IDP của các quốc gia ASEAN
• 1.1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về các giai đoạn phát triển của đầu tư theo mô hình IDP
• 1.2.1. Khái quát về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2.2. Mô hình OLI các yếu tố quyết định đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2.3. Mô hình IDP các giai đoạn phát triển đầu tư
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Số liệu sử dụng trong nghiên cứu
• 2.2.1. Nguồn số liệu
• 2.2.2. Thống kê mô tả số liệu
• 2.2.3. Xử lý số liệu
• 2.3. Mô hình sử dụng trong kiểm định giả thiết
• 2.3.1. Mô tả mô hình ước lượng và các biến số
• 2.3.2. Quy trình ước lượng mô hình
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN ĐẦU TƯ CỦA CÁC QUỐC GIA ASEAN THEO MÔ HÌNH IDP
• 3.1. Các kết quả ước lượng mô hình IDP
• 3.2. Sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của các quốc gia ASEAN
• 3.3. Một số đánh giá và bình luận
• 4. CHƯƠNG 4: HÀM Ý CHO SỰ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI HAI CHIỀU CỦA VIỆT NAM
• 4.1. Tổng quan đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam
• 4.1.1. Chính sách đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam
• 4.1.2. Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam
• 4.1.3. Một số bình luận
• 4.2. IDP của Việt Nam trong khu vực ASEAN
• 4.2.1. Sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam
• 4.3. Hàm ý cho sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của Việt Nam
• 4.3.1. Nhận diện một số vấn đề cần thiết để phát triển hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài hai chiều của Việt Nam
• 4.3.2. Một số hàm ý cho Việt Nam
• PHẦN KẾT LUẬN
• Tóm tắt kết quả nghiên cứu của luận văn
• Một số hạn chế của luận văn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phát Triển Đầu Tư ASEAN Theo Mô Hình IDP

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), thành lập năm 1967, là một liên minh kinh tế, chính trị, văn hóa quan trọng. Với 10 thành viên, ASEAN có tiềm năng lớn trở thành động lực tăng trưởng kinh tế toàn cầu, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đáng kể. Sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế xã hội thúc đẩy dòng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài. Nghiên cứu sự phát triển của hai dòng vốn này rất quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế. Mô hình IDP (Investment Development Path) do John H. Dunning đề xuất, cung cấp một cách tiếp cận lý thuyết phù hợp để nghiên cứu mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và phát triển kinh tế. Mô hình IDP là sự mở rộng của thuyết chiết trung OLI, được sử dụng rộng rãi trong các nghiên cứu quốc tế. Nó giả định rằng quá trình phát triển đầu tư của một quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ với sự phát triển kinh tế, trải qua năm giai đoạn.

1.1. Giới thiệu mô hình IDP trong bối cảnh ASEAN

Mô hình IDP cho phép phân tích sự thay đổi trong cán cân đầu tư của một quốc gia theo thời gian, phản ánh quá trình chuyển đổi từ một nước chủ yếu nhận đầu tư (giai đoạn I và II) sang một nước vừa nhận vừa đầu tư (giai đoạn III) và cuối cùng là một nước chủ yếu đầu tư ra nước ngoài (giai đoạn IV và V). Đối với ASEAN, việc ứng dụng mô hình IDP giúp hiểu rõ hơn vị thế đầu tư của từng quốc gia thành viên và khu vực nói chung trong dòng chảy vốn toàn cầu. Các yếu tố như năng lực cạnh tranh, môi trường kinh doanh, và chính sách đầu tư của mỗi nước sẽ ảnh hưởng đến quá trình này.

1.2. Tầm quan trọng của FDI đối với tăng trưởng ASEAN

Đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các quốc gia ASEAN. Nó không chỉ mang lại nguồn vốn quan trọng mà còn chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản lý và tiếp cận thị trường quốc tế. Phát triển đầu tư ASEAN cần được định hướng theo hướng bền vững, tập trung vào các ngành có giá trị gia tăng cao và thân thiện với môi trường. Hội nhập kinh tế ASEAN sâu rộng hơn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn FDI chảy vào khu vực, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp trong khu vực mở rộng hoạt động đầu tư ra nước ngoài.

II. Thách Thức Phát Triển Đầu Tư ASEAN Phân Tích Chi Tiết

Mặc dù có tiềm năng lớn, ASEAN vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển đầu tư. Sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế, thể chế chính trị, và cơ sở hạ tầng giữa các quốc gia thành viên tạo ra rào cản cho việc thu hút và phân bổ vốn đầu tư hiệu quả. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh gay gắt từ các khu vực khác trên thế giới, cùng với những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu, đòi hỏi ASEAN phải có những chính sách đầu tư linh hoạt và sáng tạo. Theo nghiên cứu, “các quốc gia CEE kém phát triển nhất có sự tương đồng với các quốc gia CEE phát triển hơn về trình độ phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài nhưng không có sự tương đồng về trình độ phát triển...”.

2.1. Rào cản thể chế và pháp lý trong thu hút FDI

Sự thiếu đồng bộ và minh bạch trong hệ thống pháp luật, thủ tục hành chính phức tạp, và tình trạng tham nhũng vẫn là những rào cản lớn đối với thu hút đầu tư vào Việt Nam nói riêng và các nước ASEAN nói chung. Khuôn khổ pháp lý về đầu tư ASEAN cần được tiếp tục hoàn thiện theo hướng tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư, đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Các hiệp định đầu tư ASEAN cần được thực thi một cách nghiêm túc và hiệu quả để tạo niềm tin cho các nhà đầu tư.

2.2. Cạnh tranh thu hút FDI từ các khu vực khác

ASEAN phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các khu vực khác như Trung Quốc, Ấn Độ và các nước Mỹ Latinh trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Để duy trì sức hấp dẫn, ASEAN cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện môi trường kinh doanh và phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao. Năng lực cạnh tranh đầu tư của Việt Nam cần được cải thiện thông qua việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển cơ sở hạ tầng và đẩy mạnh cải cách thể chế.

2.3. Tác động của biến động kinh tế toàn cầu tới FDI ASEAN

Biến động kinh tế toàn cầu, như các cuộc khủng hoảng tài chính, chiến tranh thương mại và đại dịch, có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ASEAN. Các quốc gia ASEAN cần chủ động ứng phó với những rủi ro này bằng cách đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư, tăng cường hợp tác khu vực và xây dựng các chính sách kinh tế vĩ mô ổn định. Rủi ro của IDP đối với Việt Nam là sự phụ thuộc quá lớn vào vốn FDI, có thể khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương khi dòng vốn này suy giảm.

III. Mô Hình IDP và Hàm Ý Cho Việt Nam Giải Pháp Quan Trọng

Việc nghiên cứu mô hình IDP có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việc hiểu rõ vị thế của Việt Nam trong quá trình phát triển đầu tư của ASEAN, cũng như những cơ hội và thách thức mà mô hình IDP mang lại, sẽ giúp Việt Nam có những chính sách đầu tư phù hợp, khai thác tối đa lợi ích từ FDI, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo luận văn, "Việt Nam hiện đang ở giai đoạn II của quá trình phát triển theo mô hình IDP - là một nước nhận đầu tư trực tiếp nước ngoài ròng (đầu tư vào nhiều hơn đầu tư ra)".

3.1. Xác định vị trí của Việt Nam trên con đường IDP

Việc xác định vị trí hiện tại của Việt Nam trên con đường phát triển đầu tư là bước quan trọng để xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp. Dựa trên các chỉ số như tỷ lệ đầu tư vào và ra trên GDP, Việt Nam có thể được xếp vào một trong các giai đoạn của mô hình IDP. Phân tích này sẽ giúp Việt Nam hiểu rõ hơn về những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển đầu tư.

3.2. Chính sách thúc đẩy phát triển đầu tư theo IDP

Dựa trên vị trí đã xác định, Việt Nam cần xây dựng các chính sách đầu tư ASEAN phù hợp để thúc đẩy quá trình phát triển đầu tư. Các chính sách này có thể bao gồm việc cải thiện môi trường kinh doanh, thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, và khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài. Cải thiện môi trường đầu tư tại Việt Nam là yếu tố then chốt để thu hút FDI chất lượng cao.

3.3. Tác động của IDP đến hội nhập kinh tế của Việt Nam

Mô hình IDP có thể giúp Việt Nam tận dụng tối đa lợi ích từ hội nhập kinh tế ASEAN và các hiệp định thương mại tự do khác. Bằng cách thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp có lợi thế so sánh, Việt Nam có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việt Nam trong chuỗi giá trị ASEAN cần được định vị là một mắt xích quan trọng, không chỉ là nơi gia công lắp ráp mà còn là trung tâm nghiên cứu, phát triển và sản xuất các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình IDP Nghiên Cứu Trường Hợp ASEAN

Nghiên cứu thực nghiệm về phát triển đầu tư ASEAN theo mô hình IDP cung cấp những bằng chứng quan trọng để đánh giá tính hiệu quả của mô hình và đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp. Việc phân tích dữ liệu về dòng vốn FDI, GDP, và các chỉ số kinh tế vĩ mô khác của các quốc gia ASEAN sẽ giúp xác định vị trí của từng nước trên con đường phát triển đầu tư. Từ đó, có thể so sánh sự khác biệt về xu hướng phát triển đầu tư ASEAN giữa các quốc gia và đưa ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Bài báo “ Foreign Direct Investment and Development in MENA Countries ” (Divarci và cộng sự, 2005) nghiên cứu mô hình IDP trong trường hợp của từng quốc gia Trung Đông và Bắc Phi (MENA) và của toàn khu vực MENA nói chung.

4.1. Phân tích dữ liệu FDI và GDP của các nước ASEAN

Việc thu thập và phân tích dữ liệu về đầu tư trực tiếp nước ngoài và GDP của các nước ASEAN trong một giai đoạn dài sẽ giúp xác định giai đoạn phát triển đầu tư của từng nước. Dựa trên mô hình IDP, có thể phân loại các nước ASEAN vào các giai đoạn khác nhau, từ nước chủ yếu nhận đầu tư đến nước chủ yếu đầu tư ra nước ngoài.

4.2. So sánh sự phát triển đầu tư giữa các nước ASEAN

Việc so sánh sự phát triển đầu tư giữa các nước ASEAN sẽ giúp xác định những yếu tố thành công và thất bại trong quá trình thu hút và sử dụng vốn FDI. Các yếu tố như chính sách đầu tư ASEAN, môi trường kinh doanh, và năng lực cạnh tranh có thể được so sánh để rút ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. So sánh mô hình IDP với các mô hình khác giúp đánh giá ưu nhược điểm của mô hình trong việc giải thích sự phát triển đầu tư.

4.3. Đánh giá tác động của khủng hoảng kinh tế đến FDI ASEAN

Phân tích ảnh hưởng của các cuộc khủng hoảng kinh tế đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ASEAN giúp xác định khả năng phục hồi và thích ứng của khu vực. Các biện pháp ứng phó của các nước ASEAN trong các cuộc khủng hoảng có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam trong việc quản lý rủi ro và duy trì sự ổn định của dòng vốn đầu tư. Tác động của IDP đến Việt Nam có thể thay đổi do ảnh hưởng của các yếu tố bên ngoài, đòi hỏi sự linh hoạt trong chính sách.

V. Hàm Ý Chính Sách Cho Việt Nam Để Phát Triển Đầu Tư IDP

Từ kết quả nghiên cứu về sự phát triển đầu tư của ASEAN theo mô hình IDP, có thể rút ra những hàm ý chính sách quan trọng cho Việt Nam. Các chính sách này cần tập trung vào việc thu hút đầu tư vào Việt Nam, khuyến khích các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài, và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Nghiên cứu cần "nhận diện một số hạn chế và điều kiện Việt Nam còn thiếu để có thể thúc đẩy nền kinh tế và hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài hai chiều lên các giai đoạn và trình độ phát triển cao hơn."

5.1. Chính sách thu hút FDI chất lượng cao

Chính sách đầu tư ASEAN và Việt Nam cần tập trung vào việc thu hút FDI vào các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường và có khả năng chuyển giao công nghệ. Các chính sách ưu đãi cần được thiết kế một cách minh bạch và có mục tiêu rõ ràng, tránh tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương. Phát triển bền vững đầu tư ASEAN cần được ưu tiên hàng đầu, đảm bảo lợi ích lâu dài cho cả nhà đầu tư và cộng đồng.

5.2. Khuyến khích đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt là vào các thị trường tiềm năng trong khu vực ASEAN và trên thế giới. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp thông tin về thị trường, hỗ trợ tài chính và bảo hiểm rủi ro. Cơ hội đầu tư ASEAN cho doanh nghiệp Việt Nam rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ logistics.

5.3. Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Năng lực cạnh tranh đầu tư của Việt Nam cần được nâng cao thông qua việc cải thiện chất lượng nguồn nhân lực, phát triển cơ sở hạ tầng, và đẩy mạnh cải cách thể chế. Nhà nước cần tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và công bằng để thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cải thiện môi trường đầu tư tại Việt Nam là chìa khóa để thu hút vốn FDI chất lượng cao và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

VI. Tương Lai Phát Triển Đầu Tư ASEAN Triển Vọng và Hướng Đi

Với những nỗ lực không ngừng, phát triển đầu tư ASEAN có thể đạt được những bước tiến vượt bậc trong tương lai. Sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên, cùng với những chính sách đầu tư sáng tạo và linh hoạt, sẽ giúp ASEAN trở thành một trung tâm đầu tư hấp dẫn và năng động của thế giới.Việc nắm bắt xu hướng và đưa ra các giải pháp phù hợp sẽ góp phần thu hút đầu tư vào Việt Nam hiệu quả hơn.

6.1. Xu hướng phát triển FDI trong bối cảnh mới

Xu hướng phát triển đầu tư ASEAN cần được phân tích kỹ lưỡng để xác định những cơ hội và thách thức mới. Các yếu tố như cách mạng công nghiệp 4.0, biến đổi khí hậu và đại dịch có thể ảnh hưởng đến dòng vốn FDI và đòi hỏi những chính sách ứng phó phù hợp.

6.2. Hợp tác khu vực để thúc đẩy đầu tư bền vững

Sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia ASEAN là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển bền vững đầu tư ASEAN. Các nước cần phối hợp trong việc xây dựng các tiêu chuẩn về môi trường, lao động và quản trị doanh nghiệp để đảm bảo rằng đầu tư mang lại lợi ích cho cả kinh tế và xã hội.

6.3. Vai trò của Việt Nam trong thu hút FDI khu vực

Việt Nam có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư vào Việt Nam nói riêng và khu vực ASEAN nói chung. Với vị trí địa lý thuận lợi, nền kinh tế năng động và chính sách đầu tư ngày càng cải thiện, Việt Nam có thể trở thành một trung tâm đầu tư hấp dẫn và là cầu nối giữa ASEAN với các thị trường lớn trên thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đông Nam Á (ASEAN) thành lập năm 1967 với 5 thành viên ban đầu, đến nay đã phát triển thành một khối liên minh kinh tế gồm 10 quốc gia thành viên năng động với quy mô dân số hơn 600 triệu người. Trong tiến trình hội nhập quốc tế giai đoạn 1980 - 2015, ASEAN trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn nhất toàn cầu về thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (IFDI), đồng thời từng bước gia tăng dòng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI). Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ mối quan hệ có tính quy luật giữa dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hai chiều và trình độ phát triển kinh tế của các quốc gia ASEAN dưới lăng kính lý thuyết con đường phát triển đầu tư (Investment Development Path - IDP) do John H. Dunning khởi xướng.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa khung lý thuyết IDP, thu thập và xử lý chuỗi số liệu kinh tế lượng của các quốc gia ASEAN trong 36 năm (1980 - 2015), từ đó kiểm định tính phù hợp của mô hình tại khu vực này. Nghiên cứu tập trung giải quyết câu hỏi: Vị thế đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ròng (NOIP) của Việt Nam đang nằm ở giai đoạn nào trong quỹ đạo IDP so với các quốc gia trong khu vực, và những điều kiện vĩ mô nào cần được kiến tạo để thúc đẩy hoạt động FDI hai chiều bước lên nấc thang phát triển cao hơn. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua việc định lượng hóa các biến số kinh tế vĩ mô, cung cấp cơ sở thực chứng vững chắc cho các nhà hoạch định chính sách nhằm tối ưu hóa cán cân đầu tư ròng, nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ và thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của hai lý thuyết kinh tế quốc tế cốt lõi: Thuyết chiết trung OLI (Eclectic Paradigm) và Mô hình con đường phát triển đầu tư (IDP Paradigm) của John H. Dunning.

Thuyết chiết trung OLI giải thích động cơ và điều kiện để một công ty xuyên quốc gia (TNC) thực hiện đầu tư trực tiếp ra nước ngoài thông qua việc kết hợp đồng thời ba nhóm lợi thế:

• Lợi thế sở hữu (Ownership Advantages - O): Bao gồm tài sản vô hình, bí quyết công nghệ, thương hiệu độc quyền và năng lực quản trị vượt trội.
• Lợi thế vị trí (Location Advantages - L): Bao gồm sự sẵn có của nguồn tài nguyên, chi phí nhân công, quy mô thị trường, vị trí địa lý và các chính sách ưu đãi tài khóa của nước tiếp nhận đầu tư.
• Lợi thế nội vi hóa (Internalization Advantages - I): Lợi ích của việc doanh nghiệp tự tổ chức sản xuất kinh doanh xuyên biên giới nhằm bảo vệ bí quyết công nghệ và giảm thiểu chi phí giao dịch thị trường.

Bên cạnh đó, bốn động cơ đầu tư cơ bản của TNC bao gồm: tìm kiếm tài nguyên (resource-seeking), tìm kiếm thị trường (market-seeking), tìm kiếm hiệu quả (efficiency-seeking) và tìm kiếm tài sản chiến lược (strategic asset-seeking).

Mô hình IDP phát triển từ thuyết OLI thành một khung phân tích động, mô tả mối quan hệ phi tuyến hình chữ U giữa vị thế đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ròng bình quân đầu người (NOIpc) và tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người (GDPpc) qua 5 giai đoạn tiến hóa:

• Giai đoạn 1: Nước tiền công nghiệp hóa, IFDI rất thấp, OFDI gần như bằng 0, NOIpc dao động quanh mức 0 hoặc âm nhẹ.
• Giai đoạn 2: IFDI tăng nhanh do lợi thế chi phí thấp, OFDI bắt đầu xuất hiện ở mức sơ cấp, NOIpc âm sâu.
• Giai đoạn 3: Tốc độ tăng IFDI chậm lại, OFDI tăng mạnh nhờ doanh nghiệp nội địa tích lũy được lợi thế O, giá trị âm của NOIpc thu hẹp dần.
• Giai đoạn 4: OFDI vượt trội so với IFDI, quốc gia trở thành nước xuất khẩu vốn ròng, NOIpc chuyển sang giá trị dương.
• Giai đoạn 5: Cả IFDI và OFDI đều ở mức rất cao, NOIpc biến động và dao động xung quanh mốc 0 tùy thuộc vào chu kỳ kinh tế toàn cầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất đồng bộ từ cơ sở dữ liệu thống kê của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO) trong khung thời gian từ năm 1980 đến năm 2015.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 9 trên tổng số 10 quốc gia thành viên ASEAN, thu thập từ 25 đến 36 quan sát theo chuỗi thời gian cho mỗi quốc gia (riêng Myanmar bị loại trừ do thiếu hụt dữ liệu thống kê chính thức trong thời kỳ cấm vận kinh tế). Nghiên cứu sử dụng biến lượng vốn FDI tích lũy (FDI stock) thay vì dòng vốn hàng năm (FDI flow) nhằm phản ánh chính xác quy mô tài sản đầu tư thực tế và triệt tiêu các biến động đột biến ngắn hạn.

Quy trình phân tích kết hợp phương pháp định tính và kỹ thuật định lượng hiện đại:

• Phân tích phân cụm tích tụ liên kết thứ bậc Ward (Ward's Hierarchical Agglomerative Cluster Analysis): Sử dụng thước đo khoảng cách Euclid bình phương trên hai biến số chuẩn hóa NOIpc và GDPpc của năm gốc 2015 nhằm nhóm các quốc gia có cấu trúc kinh tế và vị thế đầu tư tương đồng.
• Kiểm định phân tích phương sai nhiều chiều (MANOVA): Đánh giá độ tin cậy và mức độ ý nghĩa thống kê giữa các cụm phân loại.
• Mô hình kinh tế lượng ước lượng đa thức bậc hai: Tiến hành hồi quy phương trình $NOI_{pc} = \alpha + \beta_1 GDP_{pc} + \beta_2 GDP_{pc}^2 + \mu$ bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS), kết hợp kiểm định White nhằm phát hiện và khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi.

Lý do lựa chọn phương pháp phân cụm kết hợp hồi quy là để khắc phục sự không đồng nhất về quy mô kinh tế và khoảng cách phát triển giữa các thành viên ASEAN, tránh hiện tượng sai lệch kết quả khi đánh giá gộp toàn bộ khu vực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình kiểm định thực chứng giai đoạn 1980 - 2015 mang lại ba phát hiện quan trọng về thực trạng dòng vốn FDI tại khu vực Đông Nam Á:

Thứ nhất, kết quả phân cụm Ward chia 9 quốc gia ASEAN thành 6 nhóm rõ rệt với các đặc trưng IDP khác nhau:

• Cụm 1 (Brunei): Nền kinh tế đặc thù phụ thuộc vào tài nguyên dầu khí với GDPpc rất cao nhưng cấu trúc IDP không tuân theo quy luật chuẩn.
• Cụm 2 (Campuchia, Lào, Việt Nam): Nhóm các quốc gia đang phát triển thuộc giai đoạn 2 của mô hình IDP.
• Cụm 3 đến Cụm 6 (Indonesia, Philippines, Thái Lan, Malaysia, Singapore): Các nền kinh tế thị trường mới nổi và phát triển, nằm rải rác từ giai đoạn 3, giai đoạn 4 đến tiệm cận giai đoạn 5 (Singapore).

Thứ hai, vị thế IDP của Việt Nam trong giai đoạn 2005 - 2015 thể hiện tính chất điển hình của một quốc gia đang ở giai đoạn 2. Chỉ số NOIpc của Việt Nam luôn mang giá trị âm sâu, dao động từ âm 200 USD/người đến âm 800 USD/người. Dòng vốn IFDI đăng ký lũy kế tính đến ngày 31/12/2015 đạt trên 281 tỷ USD với hơn 20.000 dự án còn hiệu lực, trong khi quy mô OFDI chỉ đạt khoảng 20 tỷ USD, chiếm tỷ lệ khiêm tốn dưới 7% so với tổng lượng IFDI tiếp nhận.

Thứ ba, các cú sốc vĩ mô toàn cầu tạo ra hiệu ứng thoái lui trên quỹ đạo IDP. Hai cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 đã làm sụt giảm nghiêm trọng dòng vốn FDI hai chiều tại các quốc gia như Thái Lan, Malaysia và Indonesia, khiến các quốc gia này tạm thời dịch chuyển lùi về các giai đoạn thấp hơn trước khi tái thiết lập đà tăng trưởng.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy thực chứng khẳng định mô hình IDP giải thích tốt xu hướng vận động FDI của phần lớn các quốc gia ASEAN, đặc biệt là nhóm các nước đang phát triển. Nguyên nhân Việt Nam duy trì vị thế giai đoạn 2 trong thời gian dài bắt nguồn từ việc lợi thế vị trí (L) chủ yếu dựa vào nguồn lao động giá rẻ, tài nguyên thiên nhiên và chính sách ưu đãi thuế, trong khi lợi thế sở hữu (O) của các doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu tham gia vào các công đoạn gia công, lắp ráp có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này hoàn toàn tương đồng với các phát hiện của Boudier-Bensebaa (2008) tại 27 quốc gia Trung và Đông Âu (CEE) và nghiên cứu của Yasar cùng cộng sự (2015) trên quy mô 135 quốc gia. Nghiên cứu thực chứng chứng minh rằng sự gia tăng GDPpc chưa đủ để đẩy một quốc gia tiến lên giai đoạn 3 nếu thiếu đi sự chuyển biến căn bản về năng lực đổi mới sáng tạo và trình độ khoa học công nghệ.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua đồ thị phân tán hình chữ U biểu diễn mối liên hệ giữa NOIpc và GDPpc. Đồ thị cho thấy nhánh bên trái dốc xuống rõ nét ứng với nhóm Campuchia, Lào, Việt Nam khi lượng IFDI tăng vượt trội so với OFDI. Ngược lại, Singapore nằm ở vị trí cao nhất của nhánh bên phải, nơi OFDI đạt xấp xỉ 500 tỷ USD vào năm 2015, khẳng định vị thế một trung tâm tài chính và đầu tư hàng đầu thế giới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm thúc đẩy hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài hai chiều của Việt Nam:

Thứ nhất, tái định vị chiến lược thu hút IFDI thế hệ mới.

• Động từ hành động: Chuyển dịch trọng tâm thu hút vốn từ các ngành thâm dụng lao động phổ thông sang các dự án công nghệ cao, R&D và kinh tế xanh.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Nâng tỷ trọng các dự án FDI sử dụng công nghệ tiên tiến và chuyển giao tri thức lên 45% vào năm 2025 và 60% vào năm 2030.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2023 - 2030.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu kinh tế và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Thứ hai, gia tăng tích lũy lợi thế sở hữu cho doanh nghiệp nội địa.

• Động từ hành động: Thiết lập các chương trình tài trợ nghiên cứu, bảo hộ tài sản sở hữu trí tuệ và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp thu công nghệ nguồn từ các tập đoàn đa quốc gia.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Tăng mức chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của khu vực doanh nghiệp đạt mức 1,5% GDP vào năm 2025 và 2,0% GDP vào năm 2030.
• Thời gian thực hiện: Thường niên từ nay đến năm 2030.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Bộ Tài chính và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Thứ ba, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ đầu tư ra nước ngoài.

• Động từ hành động: Đơn giản hóa thủ tục cấp phép đầu tư ra nước ngoài, nới lỏng các rào cản quản lý ngoại hối và cung cấp gói bảo hiểm rủi ro chính trị cho các dự án OFDI trọng điểm.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Duy trì tốc độ tăng trưởng vốn OFDI thực hiện đạt từ 10% đến 12%/năm, hướng tới các thị trường tiềm năng trong khu vực ASEAN.
• Thời gian thực hiện: Hoàn thành sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật trong giai đoạn 2023 - 2026.
• Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Thứ tư, tối ưu hóa liên kết chuỗi cung ứng trong Cộng đồng Kinh tế ASEAN.

• Động từ hành động: Tận dụng các cam kết trong Hiệp định Đầu tư Toàn diện ASEAN (ACIA) để liên kết doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước với các mạng lưới sản xuất khu vực.
• Chỉ tiêu mục tiêu: Nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chế tạo xuất khẩu đạt trên 40% vào năm 2025.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2023 - 2028.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương cùng các Hiệp hội ngành hàng chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp khung luận cứ khoa học để xây dựng chiến lược thu hút FDI có chọn lọc và chính sách hỗ trợ OFDI phù hợp với từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế.
• Lãnh đạo các tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp tư nhân: Giúp nhận diện rõ các mô hình thâm nhập thị trường quốc tế, phân tích lợi thế OLI trước khi quyết định mở rộng hoạt động đầu tư trực tiếp sang các thị trường khu vực.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học: Làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp ứng dụng mô hình IDP, kỹ thuật phân tích cụm Ward và phương pháp lượng hóa kinh tế đối ngoại trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển.
• Các tổ chức tài chính quốc tế và quỹ đầu tư mạo hiểm: Giúp đánh giá xu hướng dịch chuyển dòng vốn đầu tư khu vực ASEAN và nhận diện cơ hội hợp tác đầu tư tại thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình IDP của John H. Dunning có ý nghĩa cốt lõi gì trong phân tích FDI? Mô hình IDP chứng minh rằng vị thế đầu tư ròng của một quốc gia có mối quan hệ phụ thuộc có tính quy luật vào trình độ phát triển kinh tế vĩ mô. Thay vì chỉ xem xét dòng vốn đơn lẻ, mô hình tích hợp cả hai chiều IFDI và OFDI, giúp đánh giá toàn diện năng lực nội sinh và mức độ hội nhập toàn cầu của một nền kinh tế qua 5 giai đoạn phát triển cụ thể.

Tại sao Việt Nam vẫn duy trì vị thế ở giai đoạn 2 của mô hình IDP trong suốt giai đoạn nghiên cứu? Việt Nam ở giai đoạn 2 do quy mô IFDI tăng trưởng vượt bậc với hơn 281 tỷ USD vốn đăng ký lũy kế đến năm 2015, trong khi dòng vốn OFDI còn non trẻ với khoảng 20 tỷ USD. Lợi thế cạnh tranh quốc gia thời kỳ này chủ yếu dựa vào nguồn lao động giá rẻ và ưu đãi đầu tư, doanh nghiệp nội địa chưa tích lũy đủ lợi thế sở hữu để vươn ra thị trường quốc tế trên quy mô lớn.

Các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu tác động như thế nào đến quỹ đạo IDP của ASEAN? Khủng hoảng tài chính năm 1997 và năm 2008 đã gây ra sự sụt giảm đột ngột dòng vốn đầu tư quốc tế và làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế. Điều này tạo ra hiện tượng đảo chiều hoặc chững lại trên đường cong IDP tại nhiều quốc gia như Thái Lan và Indonesia, khiến các quốc gia này cần từ 3 đến 5 năm để phục hồi về vị thế đầu tư ban đầu.

Doanh nghiệp Việt Nam cần những điều kiện gì để đẩy mạnh hoạt động đầu tư ra nước ngoài? Doanh nghiệp cần chuyển dịch từ chiến lược tìm kiếm thị trường truyền thống sang tìm kiếm tài sản chiến lược và hiệu quả công nghệ. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải tích lũy năng lực tài chính vững mạnh, sở hữu bản quyền công nghệ, xây dựng thương hiệu quốc tế và nắm vững khung pháp lý cũng như tập quán kinh doanh tại các quốc gia mục tiêu.

Chỉ số vị trí đầu tư (IPI) và chỉ số OFDIPI đóng vai trò gì trong việc kiểm định mô hình IDP? Chỉ số IPI đo lường tỷ lệ chênh lệch giữa OFDI và IFDI so với tổng lượng IFDI, nhận giá trị từ âm 1 đến 0 trong giai đoạn 2 và giai đoạn 3. Chỉ số OFDIPI đánh giá tương quan giữa lượng vốn đầu tư ra nước ngoài với quy mô tiềm năng của nền kinh tế, đóng vai trò là thước đo tin cậy để dự báo khả năng một quốc gia chuyển dịch lên nấc thang IDP cao hơn.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết OLI và mô hình IDP, làm rõ cơ chế tương tác hai chiều giữa FDI và phát triển kinh tế.
• Nghiên cứu thực chứng chuỗi dữ liệu 36 năm (1980 - 2015) của 9 quốc gia ASEAN, chia tách thành công 6 cụm phát triển bằng kỹ thuật phân tích Ward.
• Xác định chuẩn xác Việt Nam đang nằm ở giai đoạn 2 của mô hình IDP với giá trị NOIpc âm sâu và phụ thuộc lớn vào nguồn vốn tiếp nhận từ nước ngoài.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp vĩ mô toàn diện với lộ trình cụ thể đến năm 2030 nhằm thúc đẩy Việt Nam chuyển dịch sang giai đoạn 3 của quỹ đạo IDP.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, khuyến khích các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý tiếp tục cập nhật chuỗi số liệu trong giai đoạn mới để hoàn thiện chính sách kinh tế đối ngoại quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CỦA ĐẦU TƯ THEO MÔ HÌNH IDP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu tiếp cận từ mô hình IDP Trên thế giới đã có nhiều công trình ứng dụng mô hình IDP trong nghiên cứu mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài với trình độ phát triển kinh tế của các quốc gia. Đối tượng nghiên cứu ban đầu là một quốc gia (Ấn Độ, Trung Quốc, Romania, Bồ Đào Nha, Phần Lan…) sau đó được mở rộng ra một nhóm quốc gia (Trung Đông và Bắc Phi, Trung và Đông Âu).

Việc nghiên cứu sự phát triển hai dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài của nhóm quốc gia được các tác giả thực hiện thông qua hai cách (1) coi tất cả các quốc gia trong nhóm như “một” quốc gia (sử dụng số liệu tổng hợp hoặc số liệu sẵn có của nhóm) để xem xét; và (2) phân cụm các quốc gia trong nhóm dựa trên sự tương đồng ở mức độ nhất định về trình độ phát triển kinh tế hoặc mức độ đầu tư trực tiếp nước ngoài để so sánh và đánh giá. Xét về phương pháp nghiên cứu, các công trình tiếp cận từ mô hình IDP chủ yếu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng thông qua việc kiểm định mô hình được đề xuất trong lý thuyết. Ngoài ra, một vài công trình nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính, đối chiếu các đặc điểm phát triển của quốc gia với các đặc trưng trong từng giai đoạn IDP để đưa ra kết luận về sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của quốc gia đó. Trong phạm vi khả năng của học viên, những công trình dưới đây được tổng thuật theo vấn đề nghiên cứu.

Nghiên cứu IDP của các nhóm quốc gia 1. Nghiên cứu về nhóm các quốc gia Trung Đông và Bắc Phi Bài báo “Foreign Direct Investment and Development in MENA Countries” (Divarci và cộng sự, 2005) nghiên cứu mô hình IDP trong trường hợp của từng quốc gia Trung Đông và Bắc Phi (MENA) và của toàn khu vực MENA nói chung.nam 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bài báo sử dụng phần mềm Stata 8 với số liệu lượng FDI và mức GDP hiện hành của 20 quốc gia MENA trong giai đoạn 1980 - 2003 từ cơ sở dữ liệu của UNCTAD. Đầu tiên, nhóm tác giả phân tích hiệp phương sai để lựa chọn kỹ thuật ước lượng. IDP cho từng quốc gia trong mẫu được ước lượng bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS).

Ước lượng IDP toàn khối MENA sử dụng số liệu tổng hợp. Hai phương trình được sử dụng có dạng: NOI = β0 + β1GDP + β2GDP2 + ε (1) NOI = β0 + β1GDP3 + β2GDP5 + ε (2) Theo quan điểm của nhóm tác giả, phương trình (2) nâng bậc của biến GDP ước lượng tốt hơn (1) đối với các quốc gia có tốc tăng trưởng IFDI nhanh hơn tốc độ tăng trưởng GDP, thể hiện qua độ dốc của đồ thị lớn hơn. Nhóm tác giả kỳ vọng giá trị của β1 âm và β2 dương để củng cố mối quan hệ giữa FDI và NOI của một số quốc gia (mối quan hệ được minh họa bằng đồ thị hình chữ U). Kết quả nghiên cứu cho thấy lý thuyết IDP đúng trong trường hợp của các quốc gia Ai Cập, Oman, Quata, Sudan và Tunisia (giai đoạn II, NOI âm, OFDI < IFDI), Bahrain, Thổ Nhĩ Kỳ (giai đoạn III, NOI âm nhưng đã mức độ âm đã giảm) và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (giai đoạn IV, NOI dương, OFDI > IFDI).

Kết quả nghiên cứu toàn khối MENA cũng phù hợp với cách tiếp cận từ mô hình IDP trong việc xác định sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của khối đã đạt đến giai đoạn II (nhận đầu tư ròng). Nhóm tác giả chỉ ra rằng, nhìn chung MENA vẫn là một khu vực thu hút IFDI do tài nguyên thiên nhiên dồi dào và các chính sách thuận lợi được các chính phủ quốc gia thông qua (ví dụ như chính sách tư nhân hóa). Trong khi IFDI phụ thuộc nhiều vào tài nguyên thiên nhiên, OFDI với lượng thấp cho thấy sự thiếu hụt các lợi thế sở hữu của các doanh nghiệp nội địa (ownership advantages). Bản chất sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của Ai Cập, Quata và Tunisia ở giai đoạn II được nhóm tác giả cho rằng là sự phát triển tự nhiên các lợi thế O và L của các quốc gia này (lợi thế sở hữu của các doanh nghiệp nội địa được cải thiện).

Bahrain và Thổ Nhĩ Kỳ đã chuyển sang giai đoạn III khi các lợi thế cạnh tranh ở thị trường nước (LUAN.nam 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngoài và đặc biệt là ở các ngành truyền thống được cải thiện so với giai đoạn II. Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất đã có được những đặc điểm của một quốc gia ở giai đoạn IV (NOI dương, OFDI > IFDI), trở thành một quốc gia đầu tư ra nước ngoài ròng, có sự cải thiện của các lợi thế cạnh tranh trên thị trường nước ngoài. Nghiên cứu IDP của nhóm các quốc gia Trung và Đông Âu Bài báo “FDI-assisted Development in the light of the Investment Development Path Paradigm: Evidence from Central and Eastern European Countries” (Boudier-Bensebaa, 2008) nghiên cứu trường hợp của các quốc gia Trung và Đông Âu (CEE). Tác giả sử dụng số liệu lượng FDI và GDP danh nghĩa, số liệu về dân số từ các cơ sở dữ liệu UNCTAD, WB, IMF của 27 quốc gia CEE để ước lượng phương trình có dạng: NOIPpc = α + β1GDPpc + β2GDPpc2 + μ Tuy nhiên do toàn bộ các quốc gia CEE không phải là một nhóm đồng nhất (về quy mô, các nguồn lực sản xuất, quá trình ổn định kinh tế vĩ mô…), tác giả đã phân cụm các quốc gia thành 5 cụm sử dụng phương pháp phân tích phân cụm tích tụ liên kết thứ bậc Ward.

Kết quả kiểm định cho thấy sự phù hợp với lý thuyết IDP, chỉ ra rằng sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của các quốc gia CEE nhìn chung ở giai đoạn I và II. Nghiên cứu khẳng định các quốc gia CEE kém phát triển nhất có sự tương đồng với các quốc gia CEE phát triển hơn về trình độ phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài nhưng không có sự tương đồng về trình độ phát triển kinh tế. Bài báo “Foreign Direct Investment of Central and Eastern European Countries and the Investment Development Path Revisited” (Gorynia và cộng sự, 2010) nghiên cứu trường hợp của 10 quốc gia Trung và Đông Âu (CEE10) trong giai đoạn 1990 - 2008 (hai thập kỷ các quốc gia này chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường và thời kỳ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ). Mục đích của nghiên cứu là quan sát và giải thích những đặc tính của quốc gia trong các giai đoạn IDP và liên hệ với mô hình IDP theo lý thuyết.

Số liệu từ UNCTAD và Văn phòng thống kê trung ương Ba Lan được sử dụng để tính toán các chỉ số và mô tả dưới dạng biểu đồ. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng một nửa các quốc gia CEE10 đã tiến vào giai đoạn III (LUAN.nam 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong khi nửa còn lại ở giai đoạn II hoặc đang tiếp cận dần với giai đoạn III. Nhóm tác giả chỉ ra quá trình phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của một số quốc gia CEE10 có chịu tác động từ sự gia nhập Liên minh Châu Âu (EU) (chuyển từ giai đoạn II sang giai đoạn III) và từ khủng hoảng kinh tế. Tác động của việc gia nhập EU đến quá trình phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của các quốc gia Trung Âu cũng được chính nhóm tác giả nhấn mạnh trong bài báo “Investment Development Path of Central European Countries: A Comparative Analysis” (Gorynia và cộng sự, 2010) đối với bốn quốc gia Trung Âu (Cộng hòa Séc, Hungari, Ba Lan và Slovakia) Bên cạnh việc xem xét kỹ hơn bốn quốc gia, nghiên cứu khẳng định rằng tác động chính của sự gia nhập EU đã đẩy các quốc gia này tiến lại gần hơn giai đoạn III thông qua việc thúc đẩy OFDI.

Tuy nhiên, tác động này chỉ xảy ra trong một thời gian rất ngắn, trên thực tế là không quá một năm (năm 2005) sau khi các quốc gia đã trở thành thành viên chính thức. Thêm vào đó, tác động này xuất hiện với một xu thế đáng ngạc nhiên rằng tác động tích cực của việc gia nhập càng mạnh mẽ đối với một quốc gia phát triển thì tác động “ngược” xảy ra sau đó do sự tăng tốc độ tăng trưởng âm của NOI bình quân đầu người càng mạnh. Hậu quả là các quốc gia này vẫn chỉ có thể nằm trong giai đoạn II mà không tiến vào giai đoạn III. Luận văn “Analysis of the Investment Development Path in the Central and Eastern European Countries: Can they move further?” (Tomas, 2014) phân tích con đường phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của các quốc gia CEE.

Số liệu được cập nhật đến năm 2012 cho phép tác giả kiểm tra tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008/09 lên giá trị thực chứng của mô hình IDP. Tác giả phân cụm hai nhóm quốc gia theo trình độ phát triển để ước lượng phương trình có dạng: NOIPpc = β0 + β1GDPpc + β2GDPpc2 + μ Kết quả nghiên cứu cho thấy nhìn chung sự phát triển đầu tư trực tiếp nước ngoài của các quốc gia CEE phù hợp với lý thuyết IDP; nhưng đối với các cụm thì lý thuyết IDP phù hợp hơn với các quốc gia phát triển hơn. Trái ngược với thời kỳ trước khủng hoảng, các quốc gia CEE đã không đạt được đến giai đoạn III; điều này (LUAN.nam 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có nghĩa rằng cuộc khủng hoảng có thể đã kéo lùi sự phát triển của đầu tư trực tiếp nước ngoài. Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra các yếu tố xác định OFDI đối với nước chủ đầu tư trên các cấp độ doanh nghiệp (quy mô và thời gian hoạt động, khả năng sinh lợi nhuận, năng suất lao động, tài sản vô hình, nghiên cứu và phát triển, năng lực công nghệ) và cấp độ quốc gia (quy mô và nhu cầu thị trường, độ mở của đầu tư và thương mại, rủi ro chính trị, hiệu suất thể chế, lãi suất, tỷ giá hối đoái, ổn định kinh tế vĩ mô, công nghệ, vốn nhân lực).

Bài báo “The Limitation of Investment Development Path Theory - European Union Case” (Iacovoiu và Panait, 2014) nhấn mạnh vào tính ứng dụng của lý thuyết IDP khi xem xét kết quả nghiên cứu thực chứng của mô hình. Điểm đặc biệt là nhóm tác giả đã phân định các giai đoạn IDP của quốc gia dựa trên giá trị GDP bình quân đầu người, cụ thể: Giai đoạn I với mức dưới 2.500 USD; giai đoạn II với mức 2.