Phát Triển Công Nghiệp Hỗ Trợ Của Nhật Bản Và Bài Học Kinh Nghiệm Đối Với Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Luận văn ths phát triển công nghiệp hỗ trợ của nhật bản và bài học kinh nghiệm đối với việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Nguyễn Thu Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thu Hương
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Phát Triển Công Nghiệp Hỗ Trợ Từ Kinh Nghiệm Nhật Bản: Bài Học Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH VẼ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ
• 1.1. Khái niệm về Công nghiệp hỗ trợ
• 1.2. Đặc điểm của ngành Công nghiệp hỗ trợ
• 1.3. Các hình thức công nghiệp hỗ trợ hiện nay và các cấp hỗ trợ
• 1.4. Các phương thức sản xuất trong công nghiệp hỗ trợ
• 1.5. Vai trò và các nhân tố ảnh hưởng tới công nghiệp hỗ trợ
• 1.5.1. Vai trò của công nghiệp hỗ trợ
• 1.5.2. Những nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG NGÀNH CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ CỦA NHẬT BẢN
• 2.1. Tổng quan về công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản
• 2.1.1. Quá trình hình thành và phát triển của công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản
• 2.1.2. Đặc điểm chính của ngành công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản
• 2.2. Công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản trong một số ngành công nghiệp chính
• 2.2.1. Công nghiệp hỗ trợ ô tô
• 2.2.2. Công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử
• 2.2.3. Công nghiệp hỗ trợ dệt may
• 2.3. Đánh giá về công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản
• 2.3.1. Nhược điểm
• 3. CHƯƠNG III: PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ VIỆT NAM TỪ KINH NGHIỆM CỦA NHẬT BẢN
• 3.1. Từ góc độ chính phủ
• 3.1.1. Tạo chính sách pháp luật ổn định khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ
• 3.1.2. Đẩy nhanh quá trình sắp xếp, tổ chức lại các doanh nghiệp nhà nước, khuyến khích phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 3.1.3. Nâng cao tầm quan trọng của doanh nghiệp FDI trong việc phát triển CNHT
• 3.1.4. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu công nghiệp hỗ trợ, tăng cường sự kết nối giữa doanh nghiệp và nhà cung cấp
• 3.1.5. Phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ công nghiệp hỗ trợ
• 3.1.6. Phát triển nguồn nhân lực
• 3.1.7. Tăng cường hợp tác, liên kết quốc tế trong phát triển CNHT
• 3.2. Từ góc độ các ngành công nghiệp
• 3.2.1. Phối hợp tốt với chính phủ để thiết lập và hoạch định chính sách công nghiệp hợp lý
• 3.2.2. Góp phần tạo lập cơ sở dữ liệu về công nghiệp hỗ trợ tại địa phương
• 3.2.3. Đầu tư cho công nghiệp hỗ trợ tại địa phương
• 3.2.4. Tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại
• 3.3. Từ phía các doanh nghiệp
• 3.3.1. Tăng cường đầu tư vào đổi mới sản phẩm và công nghệ sản xuất, quy chuẩn hóa qui trình sản xuất đảm bảo chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế
• 3.3.2. Cần có cơ chế quản lý sản xuất đồng bộ trong quản lý sản xuất
• 3.3.3. Tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại
• 3.3.4. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Công Nghiệp Hỗ Trợ Khái Niệm Vai Trò

Thuật ngữ công nghiệp hỗ trợ (CNHT) xuất hiện khi xã hội có sự phân công lao động ở trình độ cao. Các công đoạn sản xuất được chuyên môn hóa, mỗi bộ phận chi tiết được thực hiện trong các doanh nghiệp khác nhau và cung cấp cho một doanh nghiệp gia công lắp ráp để tạo ra sản phẩm cuối cùng. Khái niệm CNHT được hiểu và tiếp cận tùy thuộc vào tình hình kinh tế xã hội của một quốc gia và các mục tiêu chiến lược công nghiệp của quốc gia đó. Theo Diễn đàn Phát triển Việt Nam năm 2006, CNHT là một nhóm các hoạt động công nghiệp cung cấp các đầu vào trung gian (gồm linh kiện, phụ tùng, và công cụ để chế tạo ra phụ tùng, linh kiện này) cho các ngành công nghiệp lắp ráp và chế biến. Dù có những cách định nghĩa khác nhau nhưng nói chung khái niệm công nghiệp hỗ trợ là dùng để chỉ ngành công nghiệp chuyên sản xuất ra các sản phẩm phụ trợ cho việc sản xuất của các ngành công nghiệp chính. Các doanh nghiệp chuyên sản xuất các linh phụ kiện này được hiểu là doanh nghiệp CNHT.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết Về Công Nghiệp Hỗ Trợ Việt Nam

Ở Việt Nam, thuật ngữ công nghiệp hỗ trợ là một thuật ngữ khá mới mẻ. Mãi đến năm 2003, thuật ngữ công nghiệp hỗ trợ được nhắc đến lần đầu tại Việt Nam trong Sáng kiến chung Việt Nam – Nhật Bản. Năm 2006, Diễn đàn phát triển Việt Nam đã đưa ra định nghĩa về CNHT như sau: “CNHT là một nhóm các hoạt động công nghiệp cung cấp các đầu vào trung gian (gồm linh kiện, phụ tùng, và công cụ để chế tạo ra phụ tùng, linh kiện này) cho các ngành công nghiệp lắp ráp và chế biến”. Tuy vậy, cho tới nay, vẫn chưa có một khái niệm cụ thể nào trong các văn bản pháp quy cho ngành CNHT ở Việt Nam và ngành này được hiểu như một ngành công nghiệp phụ giúp cho việc lắp ráp các sản phẩm cuối cùng, thông qua việc cung cấp các bộ phận, chi tiết hoặc các sản phẩm hàng hóa trung gian khác.

1.2. Vai Trò Của Công Nghiệp Hỗ Trợ Trong Chuỗi Giá Trị

Ngành CNHT cần được coi là một cơ sở công nghiệp hoạt động với nhiều chức năng để phục vụ một số lượng lớn các ngành lắp ráp, chứ không nên coi nó đơn giản chỉ là ngành thu thập ngẫu nhiên những linh kiện sản xuất không liên quan. Bên cạnh đó, ngành CNHT không chỉ sản xuất linh kiện mà quan trọng hơn CNHT còn thực hiện quá trình hỗ trợ việc sản xuất các bộ phận nhựa và kim loại trong một số ngành như ngành sản xuất mô tô, ô tô, sản xuất điện tử, đóng tàu…

II. Đặc Điểm Nổi Bật Của Ngành Công Nghiệp Hỗ Trợ Hiện Nay

Ngành công nghiệp hỗ trợ có nhiều đặc điểm quan trọng. Thứ nhất, hiệu quả tăng dần theo quy mô, đòi hỏi đầu tư lớn vào máy móc và công nghệ. Thứ hai, lao động làm việc trong ngành CNHT đòi hỏi chuyên môn cao, kỹ năng tỉ mỉ và chính xác. Thứ ba, tính chuyên môn hóa sâu và hợp tác rộng là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và giảm giá thành. Cuối cùng, các doanh nghiệp CNHT thường là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), có mối liên hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp lớn.

2.1. Hiệu Quả Tăng Theo Quy Mô Trong Sản Xuất Công Nghiệp Hỗ Trợ

Hiệu quả tăng dần theo qui mô có nghĩa là nếu có một sự gia tăng đầu vào theo một tỉ lệ nào đó sẽ dẫn đến sự gia tăng đầu ra (sản lượng) với tỉ lệ cao hơn. Các ngành CNHT như tạo khuôn mẫu, gia công kim loại, ép nhựa cần nhiều vốn để đầu tư vào máy móc đắt tiền. Hơn nữa, những máy móc này lại không thể chia nhỏ được (tức là không thể mua từng phần máy móc được). Một khi đã đầu tư lắp đặt hệ thống máy móc thì chi phí vốn cho nhà máy sẽ vẫn luôn ở một mức cố định cho dù hệ thống này được vận hành liên tục 24 giờ một ngày và 365 ngày một năm, hay chỉ vận hành trong một khoảng thời gian nhất định.

2.2. Chuyên Môn Hóa Sâu Và Hợp Tác Rộng Trong CNHT

Một doanh nghiệp không thể ôm đồm thực hiện tất cả các khâu trong quá trình sản xuất từ sản xuất nguyên vật liệu, máy móc, công cụ đến lắp ráp bán thành phẩm và thành phẩm, hay sản xuất nhiều loại sản phẩm cùng một lúc. Thông thường một doanh nghiệp hỗ trợ chỉ tập trung chuyên môn hóa vào một khâu mà mình có khả năng làm tốt nhất. Và cùng với quá trình phân công lao động ngày càng sâu sắc, các doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm phụ trợ không chỉ chuyên môn hóa theo từng sản phẩm mà còn theo từng chi tiết, từng bộ phận của sản phẩm.

2.3. Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ SME Trong Công Nghiệp Hỗ Trợ

Các SME là các doanh nghiệp có quy mô vốn và quy mô lao động hạn chế nhưng lại có khả năng chuyên môn hóa cao. Hầu hết các doanh nghiệp chỉ có thể đủ vốn để đầu tư chuyên môn hóa sản xuất một loại sản phẩm hoặc một loại chi tiết nhất định, chứ không đủ tiềm lực để sản xuất nhiều sản phẩm hay chi tiết cùng một lúc do vậy, hiện nay hoạt động sản xuất trong công nghiệp hỗ trợ thường được tiến hành tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

III. Kinh Nghiệm Phát Triển Công Nghiệp Hỗ Trợ Từ Nhật Bản

Nhật Bản là một trong những quốc gia có ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển mạnh mẽ. Quá trình hình thành và phát triển của CNHT Nhật Bản trải qua nhiều giai đoạn, từ việc tập trung vào sản xuất các linh kiện đơn giản đến việc sản xuất các sản phẩm công nghệ cao. Các chính sách hỗ trợ của chính phủ, sự hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp lớn và SME, và việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng cao là những yếu tố quan trọng giúp CNHT Nhật Bản thành công.

3.1. Quá Trình Hình Thành Và Phát Triển CNHT Tại Nhật Bản

Quá trình hình thành và phát triển của công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản: .2 Đặc điểm chính của ngành công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản . Công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản trong một số nghành công nghiệp chính.1 Công nghiệp hỗ trợ ô tô .2 Công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử: .3 Công nghiệp hỗ trợ dệt may.

3.2. Vai Trò Của Chính Sách Trong Phát Triển CNHT Nhật Bản

Các chính sách hỗ trợ của chính phủ, sự hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp lớn và SME, và việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng cao là những yếu tố quan trọng giúp CNHT Nhật Bản thành công.

IV. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Nhật Bản Cho CNHT Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi nhiều kinh nghiệm từ Nhật Bản trong việc phát triển công nghiệp hỗ trợ. Việc xây dựng chính sách pháp luật ổn định, khuyến khích phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao vai trò của doanh nghiệp FDI, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu CNHT, phát triển nguồn nhân lực, và tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng. Các ngành công nghiệp cần phối hợp tốt với chính phủ, đầu tư cho CNHT tại địa phương, và tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại.

4.1. Chính Sách Pháp Luật Ổn Định Cho Phát Triển CNHT Việt Nam

Việc xây dựng chính sách pháp luật ổn định, khuyến khích phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao vai trò của doanh nghiệp FDI, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu CNHT, phát triển nguồn nhân lực, và tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ SME Việt Nam

Khuyến khích phát triển các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nâng cao vai trò của doanh nghiệp FDI, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu CNHT, phát triển nguồn nhân lực, và tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng.

4.3. Hợp Tác Quốc Tế Để Phát Triển Công Nghiệp Hỗ Trợ

Tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng. Các ngành công nghiệp cần phối hợp tốt với chính phủ, đầu tư cho CNHT tại địa phương, và tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại.

V. Giải Pháp Phát Triển Công Nghiệp Hỗ Trợ Bền Vững Tại VN

Để phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững, các doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư vào đổi mới sản phẩm và công nghệ sản xuất, quy chuẩn hóa quy trình sản xuất đảm bảo chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế. Cần có cơ chế quản lý sản xuất đồng bộ, tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, và đào tạo phát triển nguồn nhân lực. Sự phối hợp giữa chính phủ, các ngành công nghiệp, và các doanh nghiệp là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu phát triển CNHT bền vững.

5.1. Đầu Tư Đổi Mới Công Nghệ Trong Sản Xuất CNHT

Để phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững, các doanh nghiệp cần tăng cường đầu tư vào đổi mới sản phẩm và công nghệ sản xuất, quy chuẩn hóa quy trình sản xuất đảm bảo chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế.

5.2. Quản Lý Sản Xuất Đồng Bộ Trong Doanh Nghiệp CNHT

Cần có cơ chế quản lý sản xuất đồng bộ, tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại, và đào tạo phát triển nguồn nhân lực. Sự phối hợp giữa chính phủ, các ngành công nghiệp, và các doanh nghiệp là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu phát triển CNHT bền vững.

VI. Tương Lai Của Công Nghiệp Hỗ Trợ Việt Nam Tầm Nhìn 2030

Với tầm nhìn đến năm 2030, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam cần trở thành một ngành công nghiệp mạnh, có khả năng cung cấp các sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Việc tận dụng các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), đầu tư vào công nghệ 4.0, và xây dựng một hệ sinh thái CNHT năng động là những yếu tố quan trọng để đạt được tầm nhìn này.

6.1. Tận Dụng Cơ Hội Từ Hiệp Định Thương Mại Tự Do FTA

Việc tận dụng các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), đầu tư vào công nghệ 4.0, và xây dựng một hệ sinh thái CNHT năng động là những yếu tố quan trọng để đạt được tầm nhìn này.

6.2. Đầu Tư Vào Công Nghệ 4.0 Cho CNHT Việt Nam

Việc tận dụng các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), đầu tư vào công nghệ 4.0, và xây dựng một hệ sinh thái CNHT năng động là những yếu tố quan trọng để đạt được tầm nhìn này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu chi phí sản xuất công nghiệp chế tạo hiện đại, chi phí linh kiện và phụ tùng trung gian chiếm từ 70% đến 90% tổng giá trị thành phẩm, trong khi chi phí nhân công trực tiếp chỉ đóng góp khoảng 10%. Điều này phản ánh thực tế rằng năng lực cạnh tranh quốc gia không còn phụ thuộc đơn thuần vào lợi thế lao động giá rẻ mà được quyết định bởi mức độ phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ. Tại Việt Nam, sự yếu kém kéo dài của mạng lưới sản xuất phụ trợ đã tạo ra điểm nghẽn nghiêm trọng cho tiến trình công nghiệp hóa. Thực trạng các doanh nghiệp nội địa chỉ có thể cung cấp bao bì carton hoặc các linh kiện giản đơn, trong khi phần lớn nguyên vật liệu và linh kiện kỹ thuật cao phải nhập khẩu hoàn toàn, đã đặt nền kinh tế trước nguy cơ rơi vào bẫy gia công lắp ráp ở phân khúc giá trị thấp.

Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thu Thủy, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phạm Thu Hương tại Trường Đại học Ngoại thương năm 2010, tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Phân tích toàn diện quá trình hình thành, phát triển và cấu trúc vận hành của ngành công nghiệp hỗ trợ Nhật Bản nhằm đúc kết những bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn cho Việt Nam. Nghiên cứu xác định mục tiêu cụ thể là làm rõ bản chất kinh tế, các mô hình sản xuất phụ trợ, khảo sát thực trạng ba ngành công nghiệp trụ cột gồm ô tô, điện tử, dệt may trong giai đoạn từ cuối thập niên 1990 đến năm 2010. Từ đó, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm thiểu tình trạng nhập siêu linh kiện và gia tăng giá trị gia tăng nội địa thêm 20% đến 30% cho các ngành sản xuất mũi nhọn của Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Chuỗi giá trị toàn cầu và mô hình Đường cong nụ cười. Theo khung phân tích này, chuỗi giá trị của một ngành công nghiệp được cấu thành bởi ba phân khúc: Thượng nguồn (nghiên cứu phát triển, thiết kế kỹ thuật, chế tạo linh kiện cốt lõi), Trung nguồn (gia công, lắp ráp thành phẩm) và Hạ nguồn (tiếp thị, phân phối, xây dựng thương hiệu). Giá trị thặng dư tập trung chủ yếu ở hai đầu thượng nguồn và hạ nguồn, trong khi công đoạn trung nguồn tạo ra mức biên lợi nhuận thấp nhất. Phát triển công nghiệp hỗ trợ chính là chiến lược then chốt giúp các nền kinh tế đang phát triển dịch chuyển từ phân khúc trung nguồn lên thượng nguồn.

Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng lý thuyết Lợi thế cạnh tranh và Cụm công nghiệp của Michael E. Porter kết hợp cùng mô hình Đàn sếu bay để luận giải quá trình chuyển dịch công nghệ. Nghiên cứu phân tích sâu bốn khái niệm nền tảng:

• Sản xuất theo cấu trúc tích hợp: Phương thức liên kết kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi sự tinh chỉnh đồng bộ giữa các chi tiết, điển hình trong ngành chế tạo ô tô.
• Sản xuất theo cấu trúc mô-đun: Tiêu chuẩn hóa các đầu mối kết nối để lắp ráp đại trà với chi phí tối ưu, phổ biến trong ngành điện tử và máy tính cá nhân.
• Sản xuất tinh gọn (Monozukuri): Triết lý sản xuất tối ưu hóa quy trình, giảm thiểu lãng phí nguyên vật liệu và đề cao tay nghề kỹ thuật.
• Mô hình mạng lưới thầu phụ (Keiretsu): Hệ sinh thái liên kết đa tầng giữa tập đoàn lắp ráp mẹ và các doanh nghiệp vệ tinh.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA), Tổ chức Xúc tiến Mậu dịch Nhật Bản (JETRO), Sách trắng Doanh nghiệp vừa và nhỏ Nhật Bản năm 2009 và các báo cáo khảo sát chuyên sâu của Diễn đàn Phát triển Việt Nam (VDF). Dữ liệu thực chứng còn bao gồm các tập dữ liệu chi tiết về năng lực chế tạo của hơn 500 doanh nghiệp phụ trợ tại cụm công nghiệp thành phố Okaya cùng số liệu vận hành của các tập đoàn đa quốc gia như Toyota, Nissan, Honda, Denso và Nidec.

Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích tập trung vào 3 ngành sản xuất cốt lõi: ô tô, điện tử và dệt may. Cỡ mẫu phân tích bao quát hơn 520 doanh nghiệp vệ tinh cung cấp linh kiện đạt chuẩn cùng chuỗi liên kết hơn 30.000 đơn vị thầu phụ gián tiếp của các tập đoàn sản xuất lớn. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và phân tích cấu trúc chuỗi giá trị là nhằm bóc tách chính xác các yếu tố cấu thành chi phí, kiểm chứng sự tương thích của các mô hình tổ chức sản xuất qua các giai đoạn biến động kinh tế từ sau Hiệp định Plaza năm 1985 đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) là trụ cột tuyệt đối của công nghiệp hỗ trợ Nhật Bản. Khối doanh nghiệp này chiếm tới 99,2% tổng số doanh nghiệp (tương đương khoảng 5,7 triệu đơn vị), giải quyết việc làm cho 70% đến 80% lực lượng lao động xã hội và đóng góp ổn định từ 50% đến 60% tổng giá trị gia tăng của toàn ngành công nghiệp chế tạo. Tỷ lệ doanh nghiệp SME tham gia vào mạng lưới thầu phụ từng đạt đỉnh 66% vào năm 1981 và duy trì ở mức 48% vào cuối thập niên 1990 sau khi tái cấu trúc theo hướng độc lập hóa công nghệ.

Thứ hai, các doanh nghiệp phụ trợ điện tử Nhật Bản đã xác lập vị thế độc quyền không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu nhờ hàm lượng công nghệ vượt trội. Cụ thể, công ty Nidec chiếm 75% thị phần toàn cầu về mô tơ cho ổ đĩa cứng máy tính; tập đoàn TEL kiểm soát 80% nguồn cung vật liệu khắc axit trong sản xuất màn hình tinh thể lỏng (LCD); Shin-Etsu chiếm 50% thị phần chất tạo nền ảnh bán dẫn; và Murata nắm giữ 40% thị phần tụ điện thế giới cho thiết bị di động.

Thứ ba, ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô Nhật Bản thể hiện năng lực thích ứng vượt trội qua việc kết hợp giữa sản xuất tích hợp và tối ưu hóa chi phí toàn cầu. Năm 2008, kim ngạch xuất khẩu linh kiện ô tô của Nhật Bản đạt hơn 3.000 tỷ Yên. Thông qua chiến lược cắt giảm chi phí CCC21, Toyota đã giảm 30% chi phí linh kiện, đơn cử như việc chuẩn hóa hệ thống điều hòa không khí do Denso cung ứng từ 27 mẫu thiết kế riêng biệt xuống còn 4 mẫu dùng chung, giúp tiết kiệm 28% chi phí sản xuất phụ tùng này.

Thứ tư, hệ thống hỗ trợ tài chính và thông tin của Nhật Bản đạt mức độ hoàn thiện cao. Cơ cấu vốn vay cho các SME phụ trợ ghi nhận 90,4% được cung cấp bởi các tổ chức tín dụng tư nhân, kết hợp cùng 9,6% từ các định chế tài chính công (Shoko Chukin Bank chiếm 3,7%, NLFC chiếm 3,3%, JASME chiếm 2,6%). Hệ thống dữ liệu công nghiệp tại Okaya đã số hóa thành công thông tin kỹ thuật của 520 trên tổng số 600 doanh nghiệp trên địa bàn, tạo kênh kết nối giao thương minh bạch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản giúp ngành công nghiệp hỗ trợ Nhật Bản duy trì năng lực cạnh tranh hàng đầu thế giới bắt nguồn từ sự kết hợp hài hòa giữa chính sách hỗ trợ linh hoạt của nhà nước và nỗ lực tự thân đổi mới của doanh nghiệp. Ngay từ năm 1956, Nhật Bản đã ban hành Luật Chống trì hoãn thanh toán tiền thầu phụ để bảo vệ các nhà cung cấp nhỏ trước các tập đoàn lớn, tiếp đó là việc sửa đổi toàn diện Luật Cơ bản về Doanh nghiệp vừa và nhỏ năm 1999. Về phía doanh nghiệp, tỷ lệ chi phí R&D trên doanh thu của các SME phụ trợ đã tăng mạnh từ 1,9% lên 3,8% trong giai đoạn phát triển then chốt, với hơn 50% doanh nghiệp vừa duy trì hoạt động nghiên cứu thường xuyên.

Khi đối chiếu với mô hình sản xuất mô-đun đại trà của Hoa Kỳ và Trung Quốc, cấu trúc sản xuất tích hợp của Nhật Bản cho thấy ưu thế vượt trội về chất lượng sản phẩm và độ bền bỉ, dù phải chịu sức ép lớn về thời gian và chi phí đầu tư ban đầu. Ngược lại, thực trạng công nghiệp hỗ trợ Việt Nam cho thấy sự đứt gãy giữa khối doanh nghiệp FDI và các nhà cung cấp nội địa, khiến giá trị gia tăng giữ lại trong nước rất hạn chế.

Để biểu đạt rõ nét các phát hiện này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua sơ đồ tháp 4 phân tầng thầu phụ (từ các tập đoàn lắp ráp đầu chuỗi đến các xưởng sản xuất cấp 4), biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu phân bổ 250 nghìn tỷ Yên vốn vay cho khối SME và bảng ma trận so sánh các chỉ số kỹ thuật giữa cấu trúc mô-đun và cấu trúc tích hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược dành cho Việt Nam:

1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế tài chính chuyên biệt: Chính phủ và Bộ Tài chính cần sớm xây dựng Luật Phát triển Công nghiệp hỗ trợ, ban hành các quy định chống lạm dụng vị thế chi phối và bảo vệ quyền lợi thanh toán của nhà thầu phụ. Ngân hàng Nhà nước cần thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng và triển khai các gói vay ưu đãi kỹ thuật cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng vốn tín dụng tiếp cận được của các SME công nghiệp hỗ trợ lên 15% đến 20% trong giai đoạn 2026-2030.

2. Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu công nghiệp hỗ trợ quốc gia: Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) xây dựng cổng thông tin số hóa dữ liệu nhà cung ứng theo mô hình cụm Okaya. Mục tiêu trong vòng 2 năm tới cần chuẩn hóa và công khai dữ liệu năng lực chế tạo của ít nhất 1.500 doanh nghiệp sản xuất phụ tùng, cơ khí chính xác, nhựa kỹ thuật và linh kiện điện tử trên toàn quốc.

3. Đẩy mạnh liên kết chuỗi và nâng cấp năng lực nghiên cứu phát triển: Các doanh nghiệp sản xuất trong nước cần chủ động trích lập từ 3% đến 5% doanh thu hàng năm cho hoạt động R&D, áp dụng quy trình sản xuất tinh gọn Monozukuri và đạt chuẩn chất lượng quốc tế ISO/TS. Doanh nghiệp cần chủ động liên kết với các tập đoàn FDI để tiếp nhận chuyển giao công nghệ, phấn đấu giảm 15% tỷ lệ sản phẩm lỗi trong chu kỳ sản xuất 3 năm.

4. Phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội thiết lập hệ thống kiểm định và cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia tương tự mô hình Meister của Nhật Bản. Đẩy mạnh liên kết giữa các trường đại học kỹ thuật và doanh nghiệp nhằm đào tạo 50.000 kỹ sư khuôn mẫu, kỹ thuật viên vận hành máy CNC và chuyên gia quản lý chuỗi cung ứng trước năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ chuyên trách tại Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu công nghiệp và Khu chế xuất sử dụng tài liệu làm cơ sở thực tiễn để xây dựng quy hoạch phát triển vùng kinh tế trọng điểm, ban hành chính sách nội địa hóa và điều chỉnh chiến lược thu hút dòng vốn FDI có chọn lọc.

2. Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất: Giám đốc điều hành, giám đốc nhà máy và quản lý chuỗi cung ứng tại các doanh nghiệp chế tạo, cơ khí, linh kiện điện tử và ô tô tham khảo nhằm ứng dụng mô hình quản trị tinh gọn Monozukuri, tối ưu hóa từ 15% đến 20% chi phí sản xuất và thiết lập quan hệ liên kết thầu phụ bền vững.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành kinh tế: Giảng viên và người học thuộc các ngành Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế, Quản trị kinh doanh và Quản trị công nghiệp khai thác khung lý thuyết chuỗi giá trị toàn cầu, phương pháp phân tích cụm công nghiệp và hệ thống dữ liệu thực chứng cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu.

4. Các hiệp hội ngành nghề và tổ chức xúc tiến thương mại: VCCI, Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) sử dụng đề tài để tổ chức các chương trình kết nối giao thương B2B, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu hội viên và triển khai các khóa đào tạo nâng cao tay nghề kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò then chốt như thế nào trong việc gia tăng giá trị sản phẩm? Công nghiệp hỗ trợ cung cấp linh kiện và nguyên liệu trung gian chiếm từ 70% đến 90% giá thành sản phẩm chế tạo. Việc phát triển công nghiệp hỗ trợ giúp nền kinh tế chuyển dịch từ khâu gia công trung nguồn có biên lợi nhuận thấp sang khâu chế tạo thượng nguồn, nâng mức đóng góp giá trị gia tăng nội địa thêm 20% đến 30%.

2. Mô hình liên kết thầu phụ Keiretsu của Nhật Bản mang lại lợi thế gì cho doanh nghiệp nhỏ? Mô hình tháp 4 phân tầng Keiretsu tạo lập quan hệ hợp tác dài hạn, giúp các doanh nghiệp thầu phụ vừa và nhỏ được tập đoàn mẹ hỗ trợ vốn, chuyển giao bí quyết công nghệ và chia sẻ lợi nhuận. Điều này giúp các đơn vị vệ tinh an tâm đầu tư chuyên sâu vào các công đoạn kỹ thuật đặc thù.

3. Tại sao các doanh nghiệp vừa và nhỏ lại là hạt nhân của công nghiệp hỗ trợ Nhật Bản? Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm 99,2% tổng số doanh nghiệp và đóng góp tới 60% giá trị gia tăng công nghiệp Nhật Bản. Quy mô nhỏ gọn cho phép các doanh nghiệp này linh hoạt tối đa, chuyên môn hóa sâu vào từng chi tiết tinh xảo và đạt hiệu quả gia tăng theo quy mô sản xuất.

4. Doanh nghiệp phụ trợ Nhật Bản duy trì năng lực cạnh tranh toàn cầu bằng cách nào? Các doanh nghiệp phụ trợ Nhật Bản duy trì lợi thế nhờ đầu tư mạnh mẽ cho R&D với tỷ lệ từ 1,9% đến 3,8% doanh thu và triệt để áp dụng triết lý sản xuất tinh gọn Monozukuri. Nhờ đó, họ nắm giữ thị phần độc quyền ở nhiều linh kiện cốt lõi như Nidec chiếm 75% mô tơ ổ cứng hay Murata chiếm 40% tụ điện toàn cầu.

5. Việt Nam có thể vận dụng phương thức sản xuất nào của Nhật Bản để tham gia chuỗi cung ứng FDI? Doanh nghiệp Việt Nam cần kết hợp linh hoạt giữa phương thức sản xuất tích hợp và mô-đun, tương tự chiến lược cắt giảm chi phí CCC21 của Toyota. Việc chuẩn hóa quy trình, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và nâng cao độ chính xác gia công sẽ giúp doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng linh kiện toàn cầu.

Kết luận

• Công nghiệp hỗ trợ là xương sống của nền sản xuất chế tạo, quyết định từ 70% đến 90% giá thành và khả năng cạnh tranh quốc gia trên thị trường quốc tế.
• Khối doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng vai trò nòng cốt khi tạo ra hơn 50% giá trị gia tăng toàn ngành công nghiệp chế tạo của Nhật Bản.
• Cụm công nghiệp liên kết và cơ sở dữ liệu số hóa là chìa khóa kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp lắp ráp quy mô lớn và các nhà cung cấp linh kiện vệ tinh.
• Nguồn nhân lực kỹ thuật bậc cao được chứng nhận theo chuẩn mực quốc tế đóng vai trò then chốt hơn cả việc đầu tư máy móc công nghệ hiện đại.
• Luận văn cung cấp khung giải pháp toàn diện 3 cấp độ gồm Chính phủ, Ngành và Doanh nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân tầng sản xuất phụ trợ và phân tích sâu sắc các bài học thực tiễn từ Nhật Bản, mở ra lộ trình khả thi để Việt Nam thoát khỏi bẫy gia công lắp ráp thuần túy.

Trong giai đoạn 2026-2028, các cơ quan chức năng cần ưu tiên hoàn thiện thể chế pháp lý và số hóa dữ liệu kết nối cung - cầu công nghiệp. Giai đoạn 2028-2030 cần tập trung nguồn lực phát triển các cụm liên kết ngành và đào tạo kỹ thuật chuyên sâu để nâng tỷ lệ nội địa hóa các ngành trọng điểm lên trên 40%.

Các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp hãy khai thác ngay những phát hiện và đề xuất giá trị từ công trình nghiên cứu này để xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững cho Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, tài liệu tham khảo và phụ lục gồm có ba phần chính với nội dung nhƣ sau Chƣơng I : Tổng quan về công nghiệp hỗ trợ Chƣơng II : Thực trạng ngành công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản Chƣơng III : Phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam từ kinh nghiệm của Nhật Bản 6 CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ 1.1 Khái niệm về Công nghiệp hỗ trợ 1. Khái niệm Thuật ngữ CNHT xuất hiện từ khi xã hội có sự phân công lao động ở trình độ cao, khi mà các công đoạn sản xuất đƣợc chuyên môn hóa, mỗi bộ phận chi tiết đƣợc thực hiện trong các doanh nghiệp khác nhau và cung cấp cho một doanh nghiệp gia công lắp ráp để tạo ra sản phẩm cuối cùng. Và mặc dù thuật ngữ này đã đƣợc sử dụng rộng rãi ở nhiều nƣớc, nhƣng nó vẫn không đƣợc rõ ràng và đồng nhất về mặt định nghĩa. Trên thực tế, khái niệm CNHT đƣợc hiểu và tiếp cận tùy thuộc vào tình hình kinh tế xã hội của một quốc gia và các mục tiêu chiến lƣợc công nghiệp của quốc gia đó, và các quốc gia khác nhau có cách định nghĩa không giống nhau.

Trong các văn bản cấp quốc gia hiện tại, có ba cách thể hiện chính thức định nghĩa về công nghiệp hỗ trợ nhƣ sau: Theo cách tiếp cận tổng quát, Bộ Kinh tế, Thƣơng mại và Công nghiệp Nhật Bản (Ministry of Economy, Trade and Industry - METI) chính thức định nghĩa về CNHT trong chƣơng trình hành động phát triển CNHT Châu Á vào năm 1993 nhƣ sau: “CNHT là các ngành công nghiệp cung cấp các yếu tố cần thiết nhƣ nguyên vật liệu thô, linh kiện và vốn, vvv. cho các ngành công nghiệp lắp ráp (bao gồm ô tô, điện và điện tử)”[20]. Cũng đồng quan điểm nhƣ vậy, Phòng Năng lƣợng Hoa Kỳ trong ấn phẩm năm 2004 với tên gọi “Các ngành công nghiệp phụ trợ: Công nghiệp của tương lai”, đã định nghĩa công nghiệp hỗ trợ là những ngành sử dụng nguyên vật liệu và các quy trình cần thiết để định hình và chế tạo ra sản phẩm trƣớc khi chúng đƣợc lƣu thông đến ngành công nghiệp sử dụng cuối cùng (end-use indutries). Tuy khái niệm của Phòng Năng lƣợng Hoa Kỳ đƣa ra rất tổng quát nhƣng cơ quan này, trong phạm vi chức năng của mình, tập trung chủ yếu vào mục tiêu tiết kiệm năng lƣợng.

Do đó, công nghiệp hỗ trợ theo quan điểm của cơ quan này là những ngành tiêu tốn nhiều năng lƣợng nhƣ than, luyện kim, thiết bị nhiệt, hàn, đúc… Tuy nhiên, theo cách tiếp cận cụ thể, văn phòng phát triển CNHT Thái Lan (Bureau of Supporting Industries Development - BSID) đƣa ra định nghĩa về CNHT 7 nhƣ sau: “CNHT là các ngành công nghiệp cung cấp linh kiện, phụ kiện, máy móc, dịch vụ đóng gói và dịch vụ kiểm tra cho các ngành công nghiệp cơ bản (theo đó các ngành cơ khí, máy móc, linh kiện cho ô tô, điện & điện tử là những ngành CNHT quan trọng)”. [20] Còn theo cách liệt kê, Hội đồng Đầu tƣ Thái Lan phân loại các ngành công nghiệp sản xuất thành phẩm thành 3 bậc: lắp ráp, sản xuất linh kiện và phụ kiện, và các ngành CNHT. Năm sản phẩm chính của ngành CNHT là gia công khuôn mẫu, gia công áp lực, đúc, cán và các gia công nhiệt. Các định nghĩa trên chủ yếu nhìn công nghiệp hỗ trợ theo góc độ ngành, nếu tiếp cận theo chuỗi giá trị, từ góc độ doanh nghiệp, CNHT có thể hiểu gồm ba dạng doanh nghiệp: - Các nhà cung ứng linh kiện, thiết bị, máy móc ở nƣớc ngoài (import).

- Các nhà cung ứng linh kiện, thiết bị, máy móc nƣớc ngoài ở thị trƣờng trong nƣớc (foreign suppliers). - Các nhà cung ứng linh kiện, thiết bị, máy móc ở nội địa (dosmetic suppliers). Ở Việt Nam, thuật ngữ “công nghiệp hỗ trợ” là một thuật ngữ khá mới mẻ. Một giai đoạn dài cho đến trƣớc đổi mới, nền kinh tế nƣớc ta vừa còn mang đậm dấu ấn của nền kinh tế tự cung tự cấp, vừa bị ảnh hƣởng của nhận thức mang tính giáo điều về tính độc lập tự chủ, cái gì cũng tự làm lấy, từ đầu đến cuối, thậm chí ở riêng từng xí nghiệp, nên ở Việt Nam chƣa thực sự hình thành CNHT.

Tiếp đến là giai đoạn đón nhận một cách thiếu chọn lọc đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI), dẫn đến sự xuất hiện của hàng loạt cơ sở gia công, lắp ráp với nguyên phụ liệu và linh kiện, phụ tùng hầu hết là nhập khẩu. Mãi đến năm 2003, thuật ngữ “công nghiệp hỗ trợ” đƣợc nhắc đến lần đầu tại Việt Nam trong Sáng kiến chung Việt Nam – Nhật Bản. Đây là một văn kiện quan trọng đã đƣợc thủ tƣớng Phan Văn Khải và thủ tƣớng Koizumi thống nhất quyết định đƣa vào thực hiện. Bản kế hoạch hành động triển khai sáng kiến chung bao gồm 44 hạng mục lớn, trong đó hạng mục đầu tiên là nhằm phát triển công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam.

Năm 2006, Diễn đàn phát triển Việt Nam đã đƣa ra định nghĩa về CNHT nhƣ sau: “CNHT là một nhóm các hoạt động công nghiệp cung cấp các đầu vào trung 8 gian (gồm linh kiện, phụ tùng, và công cụ để chế tạo ra phụ tùng, linh kiện này) cho các ngành công nghiệp lắp ráp và chế biến”[10]. Tuy vậy, cho tới nay, vẫn chƣa có một khái niệm cụ thể nào trong các văn bản pháp quy cho ngành CNHT ở Việt Nam và ngành này đƣợc hiểu nhƣ một ngành công nghiệp phụ giúp cho việc lắp ráp các sản phẩm cuối cùng, thông qua việc cung cấp các bộ phận, chi tiết hoặc các sản phẩm hàng hóa trung gian khác. Nhƣ vậy, dù có những cách định nghĩa khác nhau nhƣng nói chung khái niệm “công nghiệp hỗ trợ” là dùng để chỉ ngành công nghiệp chuyên sản xuất ra các sản phẩm phụ trợ cho việc sản xuất của các ngành công nghiệp chính, và các doanh nghiệp chuyên sản xuất các linh phụ kiện này đƣợc hiểu là doanh nghiệp CNHT. Trong khuôn khổ của luận văn này, ta hiểu CNHT theo định nghĩa do Diễn đàn phát triển Việt Nam đƣa ra năm 2006 từ đó xem CNHT là hoạt động công nghiệp cung cấp các đầu vào trung gian cho các ngành công nghiệp lắp ráp và chế biến.

NHÀ LẮP RÁP NGÀNH CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ LINH PHỤ KIỆN CAO SU NHỰA ĐIỆN ỐC VÍT LÒ XO ÉP CÁN ĐÚC DẬP MÁY MÓC CÁN THÉP XỬ LÝ NHIỆT VẬT LIỆU ÉP NGUYÊN LIỆU THÔ Hình 1.1: Ngành công nghiệp hỗ trợ, gồm linh kiện và chế biến Nguồn: Báo cáo điều tra xây dựng và tăng cường ngành công nghiệp phụ trợ tại Việt nam - KYOSHIRO ICHIKAWA (Tư vấn Đầu tư Cao cấp,Cục Xúc tiến Ngoại thương Nhật Bản tại Hà nội) Hình 1.1 là một ví dụ thể hiện khái niệm và kết cấu cơ bản của ngành công nghiệp hỗ trợ. Ngành CNHT cần đƣợc coi là một cơ sở công nghiệp hoạt động với 9 nhiều chức năng để phục vụ một số lƣợng lớn các ngành lắp ráp, chứ không nên coi nó đơn giản chỉ là ngành thu thập ngẫu nhiên những linh kiện sản xuất không liên quan. Bên cạnh đó, ngành CNHT không chỉ sản xuất linh kiện mà quan trọng hơn CNHT còn thực hiện quá trình hỗ trợ việc sản xuất các bộ phận nhựa và kim loại trong một số ngành nhƣ ngành sản xuất mô tô, ô tô, sản xuất điện tử, đóng tàu… (xem hình 1.2) NGÀNH MÔ TÔ NGÀNH Ô TÔ NGÀNH ĐIỆN TỬ (ÂM THANH, TV, BÁN DẪN…) NGÀNH CÔNG NGÀNH ĐIỆN ( GIA DỤNG) NGHIỆP HỖ TRỢ NGÀNH ĐÓNG TÀU Hình 1.2: Ngành CNHT trên cơ sở có thể cung cấp đầu vào chung cho các ngành lắp ráp Nguồn: Báo cáo điều tra xây dựng và tăng cường ngành công nghiệp phụ trợ tại Việt nam - KYOSHIRO ICHIKAWA (Tư vấn Đầu tư Cao cấp,Cục Xúc tiến Ngoại thương Nhật Bản tại Hà nội) Trong nhiều văn bản, ngƣời ta có thể sử dụng thuật ngữ công nghiệp phụ trợ thay thế cho CNHT, tuy nhiên trên thực tế, công nghiệp hỗ trợ hay công nghiệp phụ trợ đều có nguyên gốc tiếng Anh là supporting industry nên xét về bản chất công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp phụ trợ có ý nghĩa tƣơng đƣơng, do đó trong luận văn này, ta thống nhất sử dụng thuật ngữ “Công nghiệp hỗ trợ”. Đặc điểm của ngành Công nghiệp hỗ trợ 1.

Có hiệu quả tăng dần theo quy mô Hiệu quả tăng dần theo qui mô có nghĩa là nếu có một sự gia tăng đầu vào theo một tỉ lệ nào đó sẽ dẫn đến sự gia tăng đầu ra (sản lƣợng) với tỉ lệ cao hơn. Các ngành CNHT nhƣ tạo khuôn mẫu, gia công kim loại, ép nhựa cần nhiều vốn để đầu tƣ vào máy móc đắt tiền. Hơn nữa, những máy móc này lại không thể chia nhỏ đƣợc (tức là không thể mua từng phần máy móc đƣợc). Một khi đã đầu tƣ lắp đặt hệ 10 thống máy móc thì chi phí vốn cho nhà máy sẽ vẫn luôn ở một mức cố định cho dù hệ thống này đƣợc vận hành liên tục 24 giờ một ngày và 365 ngày một năm, hay chỉ vận hành trong một khoảng thời gian nhất định.

Do vậy, chi phí vốn đơn vị (tổng chi phí chia cho số sản phẩm sản xuất) sẽ tỷ lệ nghịch với lƣợng sản phẩm đầu ra. Vì vậy CNHT là một ngành có hiệu quả tăng dần theo quy mô và để một doanh nghiệp hỗ trợ có thể tồn tại thì phải sản xuất phải đạt đến một mức sản lƣợng nhất định. Ví dụ, một nhà máy sản xuất đƣợc 600.000 linh kiện nhựa một năm sẽ đạt đƣợc hiệu quả sản xuất, trong khi một nhà máy khác chỉ sản xuất 2000 linh kiện nhựa một năm thì khó mà tồn tại đƣợc. Hiệu quả tăng dần theo quy mô của việc sản xuất các sản phẩm hỗ trợ đƣợc thể hiện trong hình 1.3: Giảm chi phí đơn vị trong CNHT CNHT là ngành sử dụng nhiều vốn, ít công lao động, nên sẽ có chi phí đơn vị giảm dần theo quy mô sản lƣợng.

Lao động làm việc trong ngành CNHT thường đòi hỏi chuyên môn cao Lao động làm việc trong ngành CNHT đòi hỏi chuyên môn cao vì các ngành công nghiệp hỗ trợ thƣờng là các ngành công nghiệp sản xuất các chi tiết nhỏ, đòi hỏi có sự chính xác và tỉ mỉ cao. Nếu nhƣ các doanh nghiệp lắp ráp sử dụng nhiều nhân công không đòi hỏi trình độ cao để lắp ráp các bộ phận, thì lao động ở các doanh nghiệp CNHT phần lớn đòi hỏi có trình độ cao hơn, thƣờng là các nhà vận hành máy móc, kiểm soát viên về chất lƣợng sản phẩm, các kĩ thuật viên và các kĩ 11 sƣ.