CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO TIẾP CẬN QUAN HỆ TRƯỜNG VÀ DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những công trình nghiên cứu về phát triển CTĐT theo tiếp cận quan hệ trường và DoN - Công trình nghiên cứu ở nước ngoài Có thể nói công trình đầu tiên The Curriculum được Bobbitt. CTĐT được hình thành dựa trên nền tảng quan sát tháo tác của người lao động từ thế giới việc làm mà ngày nay các nhà giáo dục tiếp tục nghiên cứu, phát triển CTĐT để chuyển tải thành nội dung đào tạo.
Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển CTĐT theo các hướng khác nhau như: Curriculum Development: Theory and Practice (Phát triển CTĐT: Lý luận và thực hành) của Hilda Taba (1962) [75] và The curriculum: Theory and Practice (CTĐT: Lý luận và thực hành) của Kelly A. (1977) [79], Xây dựng chương trình học của John Wiles và Joseph Bondi (2005) [35], đã nghiên cứu về CTĐT tích hợp giữa lý thuyết và thực hành. Các công trình Designing a Competency Based Training Curriculum (Thiết kế CTĐT dựa trên năng lực thực hiện) của Bruce Markenzie (1995) [71], Competency –Based Education and Training (Giáo dục và đào tạo theo năng lực thực hiện) của Roger Harris, Hugh Guthrie, Barry Hobart and David Lundberg (1995) [94] và Designing Competence- Based Training (Thiết kế đào tạo dựa trên năng lực) của Fletcher S. 10 Các công trình Developing Modules for Technical and Vocational Education (Phát triển mô đun cho giáo dục kỹ thuật) của UNESCO (1985) [95], Modular Design in TAFE courses (Thiết kế mô đun trong khoá học nghề nghiệp) của Donnel O.
(1978) [72], Developing Modules for Technical and Vocational Education (Phát triển mô đun cho giáo dục nghề nghiệp) của APEID (1985) [69] đã đề cập đến phát triển CTĐT theo mô đun. Công trình Experiences and Reflections on Industrial Needs Orientation of Vocational Technical High School Education in the Republic of Korea (South Korea)(Kinh nghiệm và ảnh hưởng của xu hướng nhu cầu công nghiệp của giáo dục kỹ thuật bậc cao tại Hàn Quốc) của Se Yung Lim (2005) [86] đã đề cập phát triển CTĐT hướng tới nhu cầu phát triển nhân lực của DoN. - Công trình nghiên cứu ở trong nước Nguyễn Minh Đường (1993) đã xuất bản cuốn sách Mô đun kỹ năng hành nghề- Phương pháp tiếp cận, Hướng dẫn biên soạn và áp dụng [22] đã đưa ra phương pháp phát triển CTĐT theo mô đun gắn với việc làm. Phan Chính Thức (2003) [59] đã có tác phẩm Những giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp CNH-HĐH, đã đề cập đến xây dựng cơ chế, chính sách, mô hình liên kết giữa nhà trường và DoN trong đào tạo nghề cho người lao động.
Trần Khánh Đức (2014) đã xuất bản cuốn sách Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI [21] đã đưa ra quy trình xây dựng chương trình đào tạo gồm 5 bước: (1) Phân tích bối cảnh và nhu cầu đào tạo; (2) Xác định mục tiêu đào tạo; (3) Xây dựng cấu trúc chương trình; (4) Xác định nội dung đào tạo; và (5) Hướng dẫn thực hiện và đánh giá chương trình. Đồng thời đưa ra định hướng phát triển chương trình đào tạo theo năng lực. Nguyễn Đức Chính (2008) trong cuốn Thiết kế và đánh giá chương trình giáo dục [17] đã trình bày chi tiết các mô hình phát triển CTĐT của các nhà giáo dục nổi tiếng như Tyler và Taba, Saylor và Alexander, và Lewis. Qua đó cho biết phát triển chương trình giáo dục là một quá trình liên tục nhằm hoàn thiện không ngừng chương trình 11 giáo dục.
Lâm Quang Thiệp và Lê Viết Khuyến (2004) [58] với công trình Phát triển triển chương trình giáo dục đào tạo đại học đã đưa ra phương pháp phát triển CTĐT đại học theo học phần và tín chỉ. Công trình Thiết kế và phát triển chương trình đào tạo đáp ứng chuẩn đầu ra của Đoàn Thị Minh Trinh (Chủ biên) (2012) [64] và công trình Phát triển chương trình đào tạo đại học theo định hướng đáp ứng chuẩn đầu ra của Nguyễn Thanh Sơn (2014) [49] đã đề cập đến việc phát triển CTĐT theo tiếp cận năng lực/chuẩn đầu ra. Công trình Phát triển chương trình đào tạo theo mô đun liên thông giữa các trình độ [23] thuộc Dự án Giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề, Nguyễn Minh Đường và Nguyễn Đăng Trụ đã xác định mối quan hệ giữa trường và DoN trong phát triển CTĐT nghề, nhất là việc thiết kế CTĐT theo cấu trúc mô đun liên thông giữa sơ cấp, trung cấp và cao đẳng. Những công trình này cũng đã đề cập đến phát triển CTĐT theo NLTH, theo chuẩn đầu ra; đào tạo theo học phần, tín chỉ; CTĐT theo mô đun; liên kết giữa nhà trường và DoN trong đào tạo nhân lực.
Ngoài ra cũng có một số dự án của nước ngoài tại Việt Nam đề cập đến phát triển CTĐT như Dự án “Tăng cường các trung tâm dạy nghề Việt Nam-Thụy Sĩ” giai đoạn 1994-2008 [18] đã chỉ rõ muốn phát triển một CTĐT phù hợp với DoN thì phải phân tích nghề theo phương pháp DACUM tại các vị trí làm việc của DoN và Dự án “Hỗ trợ phổ cập và đào tạo phục vụ lâm nghiệp và nông nghiệp vùng cao” (2006) [19] cũng chỉ rõ muốn phát triển CTĐT thì phải có sự tham gia của các bên liên quan. Dự án ”Phát triển giáo dục đại học định hướng nghề nghiệp ứng dụng ở Việt Nam-POHE” (2016) [11] triển khai ở 8 trường đại học của Việt Nam đã xây dựng và triển khai giảng dạy 10 chương trình đào tạo POHE đã chỉ rõ phải xuất phát từ nhu cầu của thế giới nghề nghiệp, DoN phải cung cấp nhu cầu lao động, cùng với trường phát triển CTĐT, tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học, quảng bá sản phẩm,. 12 Nhận xét Trên thế giới và ở Việt Nam đang có nhiều công trình nghiên cứu phản ánh những xu thế phát triển CTĐT theo nhiều hướng khác nhau, nhưng hầu hết tập trung vào phát triển nội dung của CTĐT (Curriculum). Trong đó phổ biến nhất là phát triển CTĐT theo mô đun/học phần, phát triển CTĐT theo NLTH/chuẩn đầu ra với sự tham gia của các DoN.
Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu về giáo dục cũng đã bắt kịp được các xu thế này. Những công trình nêu trên đã xác định sự cần thiết phải thiết lập mối quan hệ giữa trường và DoN để xây dựng và phát triển CTĐT. Mối quan hệ này cần được quản lý một cách khoa học, phù hợp với năng lực của mỗi bên để phát triển CTĐT thiết thực và hiệu quả. Tuy nhiên chưa đề cập đến quản lý phát triển CTĐT với sự tham gia của DoN phù hợp với nền KTTT từ khâu xác định NCĐT, lập kế hoạch và thiết kế, triển khai các khóa đào tạo cho đến khi đánh giá kết quả các khoá đào tạo.
Đây là khoảng trống cơ bản nhất mà tác giả chọn giải quyết trong luận án của mình. Những công trình nghiên cứu về quản lý phát triển CTĐT - Công trình nghiên cứu ở nước ngoài Công trình Mananging TVET to meet Labor Market Demand (Quản lý giáo dục nghề nghiệp theo yêu cầu của TTLĐ) (2009) [85] của R.Noonan đã đề cập đến quản lý các CTĐT theo quy luật cung - cầu để đáp ứng nhu cầu về nhân lực của TTLĐ. Công trình The Systematic Training Model: Corn Cycles in Search a Spaceship (Mô hình hệ thống đào tạo: Chu trình tàu lượn trong không gian) của Taylor H. (1994) [88] và đã đưa ra mô hình đào tạo theo chu trình (Circular Training Model) xuất phát từ quan điểm: Trong cơ chế thị trường, xác định nhu cầu đào tạo là xuất phát điểm của đào tạo.
Bởi vậy, mỗi khoá đào tạo đều được thực hiện theo một chu trình gồm 4 bước tiếp nối nhau bao gồm: (1) Xác 13 định nhu cầu đào tạo; (2) Lập kế hoạch và thiết kế đào tạo; (3) Triển khai đào tạo và (4) Đánh giá kết quả đào tạo. Điều này cũng được nêu rõ trong công trình nghiên cứu của Nguyễn Minh Đường và Hoàng Thị Minh Phương (2014)[26]. Công trình Linking Vocational Training with the Enterprises-Asian Perspectives (Kết nối giáo dục nghề nghiệp với DoN- Thực trạng từ Châu Á) (2009) của Se Yung Lim [86] và cộng sự đã chỉ rõ phát triển CTĐT phải có cơ chế phối hợp giữa giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (TVET) và các DoN khác nhau. Cơ chế này là "Cầu nối" giữa các trường và các DoN không thể theo một ”đồng phục” thiết kế.
Công trình GAIN Vocational Instructors Manual for ASEAN (Sổ tay giáo viên dạy nghề cho ASEAN) (2016) [77] của Tổ chức JAVADA Nhật Bản (Japan Vocational Ability Development Association) đã chỉ rõ nhu cầu đào tạo là nhu cầu thiết lập một khóa học mới. Sự cần thiết để thiết lập một khóa học mới vì một số vấn đề tồn tại, có thể do các DoN muốn sử dụng những người có khả năng nhất định nhưng không có người nộp đơn hoặc người tìm việc không được tuyển dụng vì lý do họ thiếu khả năng làm việc. Do đó, nhà trường và DoN cùng có trách nhiệm thiết lập các khoá đào tạo để giải quyết các vấn đề còn tồn tại trước mắt hoặc trong tương lai. - Công trình nghiên cứu ở trong nước Các công trình Phát triển và quản lý chương trình đào tạo của Nguyễn Vũ Bích Hiền (2008) [29] và công trình Phát triển và quản lý phát triển CTĐT đáp ứng yêu cầu xã hội của Nguyễn Tiến Hùng (2015) [31] đã phân tích và đưa ra quy trình phát triển CTĐT và quản lý xây dựng CTĐT theo khung năng lực và chuẩn đầu ra với sự tham gia của các bên liên quan vào quá trình phát triển CTĐT.