CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại Theo thông tư 39/2016/TT-NHNN: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao và cam kết cho các khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi”. Theo giáo trình Ngân hàng thương mại, trường Đại học Kinh tế Quốc dân: “Cho vay là việc Ngân hàng cấp tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc lẫn lãi trong khoảng thời gian xác định.
Ngân hàng có thể vay bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản, tiền có thể chuyển tới tài khoản khách hàng hoặc tài khoản của người bán hàng cho khách hàng”. Khách hàng cá nhân bao gồm tất cả các cá nhân có năng lực pháp lý, năng lực hành vi dân sự, đồng thời chịu trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật. Nhu cầu của khách hàng cá nhân rất đa dạng, phụ thuộc vào mục đích sử dụng, chẳng hạn như nhu cầu vay vốn mua nhà, ô tô, thiết bị gia dụng, thực hiện các dự án kinh doanh sản xuất và đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng khác. Khách hàng cá nhân đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại.
Việc hiểu rõ đặc điểm và hành vi của khách hàng cá nhân sẽ giúp ngân hàng xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả, thu hút và giữ chân khách hàng.Kết hợp các khái niệm đã đề cập ở trên, có thể thấy rằng: “Cho vay KHCN là một trong những hình thức cấp tín dụng của ngân hàng mà theo đó, NHTM giao hoặc cam kết giao cho KHCN một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định, trong một thời gian nhất định, theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc”. Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại - Mục đích vay vốn đa dạng: KHCN vay vốn để phục vụ cho nhiều nhu cầu đa dạng khác nhau, từ chi tiêu cá nhân nhỏ lẻ như mua sắm, ăn uống, du lịch đến những khoản vay lớn hơn như mua nhà, mua xe, đầu tư kinh doanh. - Quy mô của các khoản vay nhỏ, số lượng khoản vay lớn: Do nhu cầu vay vốn 5 đa dạng như nói ở trên, số lượng khoản vay cá nhân thường lớn hơn so với các khoản vay doanh nghiệp, vốn thường tập trung vào các mục đích đầu tư cụ thể. So với doanh nghiệp, khả năng tài chính của khách hàng cá nhân thường hạn chế hơn.
Vì vậy, số tiền vay vốn thường nhỏ lẻ, giới hạn dựa trên khả năng trả nợ của khách hàng. - Rủi ro cao: Rủi ro cho vay KHCN cao hơn do khả năng trả nợ của KHCN phụ thuộc vào thu nhập cá nhân, không ổn định như doanh nghiệp. - Kỳ hạn vay vốn linh hoạt: Kỳ hạn vay vốn đa dạng, từ ngắn hạn (3 tháng, 6 tháng) đến trung hạn (12 tháng, 24 tháng) và dài hạn (36 tháng trở lên). - Lợi nhuận kỳ vọng từ hoạt động tín dụng KHCN cao hơn so với hoạt động tín dụng khác: Lợi nhuận kỳ vọng từ hoạt động tín dụng KHCN cao hơn so với hoạt động tín dụng khác do phân khúc thị trường rộng lớn, nhu cầu vay vốn đa dạng, lãi suất cho vay cao hơn, chi phí hoạt động thấp hơn, sự phát triển của công nghệ và chiến lược kinh doanh của ngân hàng.
Tuy nhiên, ngân hàng cần quản lý rủi ro hiệu quả để đảm bảo an toàn cho hoạt động kinh doanh và đạt được lợi nhuận thực tế như kỳ vọng. Phân loại cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại - Căn cứ vào thời hạn cho vay: Vay ngắn hạn: Kỳ hạn vay vốn từ 1 đến 12 tháng. Mục đích chủ yếu của khoản vay này là bổ sung nguồn vốn thiếu hụt của các hộ kinh doanh hoặc những nhu cầu tiêu dùng có thời gian ngắn hạn. Vay trung hạn: Kỳ hạn vay vốn từ 12 đến 60 tháng.
Mục đích chủ yếu của khoản vay này là để mua sắm các tài sản cố định, sửa chữa nhà của, phương tiện vận tải,. Vay dài hạn: Kỳ hạn vay vốn trên 60 tháng. Những khoản vay dài hạn này nhằm đáp ứng nhu cầu tương tự các khoản vay trung hạn tuy nhiên có thời gian dài hơn, thường KHCN áp dụng cho các khoản vay mua nhà, sửa nhà… - Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay: Cho vay sản xuất kinh doanh: Là hình thức tài trợ vốn cho KHCN nhằm mục đích phục vụ nhu cầu vốn cho hoạt động SXKD như: Đầu tư vào máy móc, trang thiết bị, nguyên vật liệu,. Lãi suất vay vốn thường thấp và được hưởng nhiều chính sách ưu đãi lãi suất của Ngân hàng.
Cho vay tiêu dùng: Là việc ngân hàng cho vay đối với khách hàng là cá nhân nhằm đáp ứng nhu cầu vốn mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng của khách hàng 6 - Căn cứ vào tính chất bảo đảm của khoản vay: Cho vay có bảo đảm bằng tài sản: là hình thức cho vay có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba hoặc TSĐB hình thành trong tương lai. Hiện nay các khoản vay lớn của KHCN đều được áp dụng loại cho vay này. Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản: là hình thức cho vay mà khách hàng vay vốn từ ngân hàng mà không cần phải thế chấp tài sản để bảo đảm cho khoản vay. Hình thức cho vay này dựa trên uy tín cá nhân, khả năng trả nợ và các yếu tố khác của khách hàng.
- Căn cứ vào phương thức cho vay: Cho vay từng lần: Là hình thức cho vay mà mỗi một lần vay vốn, khách hàng và ngân hàng phải hoàn tất thủ tục cần thiết và ký hợp đồng tín dụng. Hình thức tín dụng này áp dụng cho các khách hàng có nhu cầu sử dụng vốn một lần duy nhất, hoặc các khách hàng có nhu cầu vay vốn không thường xuyên. Cho vay theo hạn mức tín dụng: Với những khách hàng có nhu cầu vay vốn thường xuyên hoặc phụ thuộc nhiều vào quá trình sản xuất kinh doanh thì với hình thức cho vay từng lần sẽ không mang lại hiệu quả cao do mất quá nhiều thời gian cho các thủ tục vay vốn và ký hợp đồng tín dụng. Với hình thức này, ngân hàng sẽ cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng tùy thuộc vào mức thu nhập hoặc chu kỳ sản xuất kinh doanh và được duy trì trong một thời gian nhất định.
Phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, "phát triển" là một phạm trù triết học chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới. Phát triển là một thuộc tính phổ biến của vật chất. Mọi sự vật và hiện tượng trong hiện thực không tồn tại trong trạng thái bất biến, mà trải qua một loạt các trạng thái từ khi xuất hiện đến lúc tiêu vong.
Nguồn gốc của phát triển là sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập. Phương thức phát triển là chuyển hóa những thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất, và ngược lại theo kiểu nhảy vọt. Theo quan điểm của triết học duy vật biện chứng: phát triển là một phạm trù triết học khái quát quá trình vận động tiến lên từ thấp lên cao, từ kém hoàn thiện đến 7 hoàn thiện hơn của sự vật do việc giải quyết mâu thuẫn, thực hiện bước nhảy về chất gây ra và hướng theo xu thế phủ định của phủ định, cái mới ra đời thay thế cái cũ. Cách thức của sự phát triển là quá trình tích lũy về lượng, thay đổi về chất trong sự vật.
Trong lĩnh vực ngân hàng, phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại là hoạt động mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng các khoản vay cá nhân. Quá trình này gắn liền với sự hoàn thiện về cơ chế và thủ tục, nhằm đảm bảo điều kiện thuận lợi cho khách hàng cá nhân khi vay vốn, đồng thời mang lại doanh thu ngày càng tăng cho ngân hàng.Sự cần thiết phải phát triển hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại. Phát triển hoạt động cho vay khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại mang lại nhiều lợi ích cho khách hàng, ngân hàng và nền kinh tế. - Đối với khách hàng: Đáp ứng nhu cầu tài chính đa dạng: Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân cung cấp cho khách hàng nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu chi tiêu, đầu tư, kinh doanh,.giúp nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn dễ dàng: Ngân hàng thương mại thường có thủ tục cho vay đơn giản, nhanh gọn, tạo điều kiện cho khách hàng dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Thúc đẩy tiêu dùng và đầu tư: Khi có nguồn vốn vay, khách hàng có xu hướng tiêu dùng và đầu tư nhiều hơn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. - Đối với ngân hàng: Tăng doanh thu và lợi nhuận: Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân là nguồn thu nhập quan trọng của ngân hàng thương mại, góp phần tăng doanh thu và lợi nhuận. Mở rộng thị trường khách hàng: Cho vay khách hàng cá nhân giúp ngân hàng thu hút thêm nhiều khách hàng mới, mở rộng thị trường và tăng cường vị thế cạnh tranh.
Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn: Hoạt động cho vay giúp ngân hàng sử dụng vốn hiệu quả hơn, tăng tỷ suất sinh lời trên vốn. - Đối với nền kinh tế: Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân góp phần thúc đẩy tiêu dùng, đầu tư, tạo ra việc làm và tăng trưởng kinh tế. 8 Cải thiện đời sống người dân: Khi có nguồn vốn vay, người dân có điều kiện cải thiện đời sống, nâng cao chất lượng cuộc sống. Giảm thiểu bất bình đẳng thu nhập: Hoạt động cho vay giúp người dân có thu nhập thấp tiếp cận nguồn vốn, tạo điều kiện cho họ phát triển kinh tế, thu nhập, góp phần giảm thiểu bất bình đẳng thu nhập.