CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1. Khái quát về đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Khái niệm đầu tư và đầu tư trực tiếp nước ngoài ➢ Khái niệm đầu tư Theo Khoản 8 Điều 3 Luật Đầu tư 2020 có nêu rằng “Đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh”. Nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh thông qua việc thành lập tổ chức kinh tế; đầu tư góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp của tổ chức kinh tế; đầu tư theo hình thức hợp đồng hoặc thực hiện dự án đầu tư.
Theo nghĩa bao quát hơn, đầu tư là việc sử dụng các nguồn lực tài chính, vật chất, lao động, trí tuệ, nhân công…nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế trước mắt và lợi ích trong tương lai. Hoạt động đầu tư có thể mang tính chất thương mại hoặc phi thương mại5. ➢ Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư nước ngoài là việc các tổ chức, cá nhân của một quốc gia đưa vốn dưới các hình thức khác nhau vào một quốc gia khác để tiến hành các hoạt động kinh doanh tìm kiếm lợi nhuận. Đầu tư nước ngoài được thực hiện dưới hai hình thức là đầu tư trực tiếp (FDI - Foreign Direct Investment) hoặc đầu tư gián tiếp (FPI - Foreign Portfolio Investment)6.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI - Foreign Direct Investment) là hình thức đầu tư dài hạn của cá nhân hay công ty nước này vào nước khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh. Cá nhân hay công ty nước ngoài đó sẽ nắm quyền quản lý cơ 5 Dương Thắm (2022).“Các hình thức theo Luật Đầu tư 2020”. Trang thông tin Tuyên truyền phổ biến pháp luật.“Đầu tư nước ngoài là gì?”. Thư viện Pháp luật.vn/hoi-dap-phap- luat/1D799-hd-dau-tu-nuoc-ngoai-la-gi.
4 sở sản xuất kinh doanh này7. Có thể nói FDI là yếu tố then chốt trong hội nhập kinh tế quốc tế bởi nó tạo ra mối liên kết ổn định, lâu dài giữa các nền kinh tế. So với các hoạt động kinh tế đối ngoại khác, hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) này xuất hiện muộn hơn cả vài chục năm. Tuy nhiên, nó đã nhanh chóng thiết lập và chiếm được vị trí quan trọng cho mình trong quan hệ quốc tế.
Cho đến hiện nay, FDI đã trở thành một xu thế tất yếu và là nhu cầu không thể thiếu của mọi quốc gia trên thế giới. Ngoài ra, FDI còn là một kênh quan trọng để chuyển giao công nghệ giữa các quốc gia, thúc đẩy thương mại quốc tế thông qua việc tiếp cận thị trường nước ngoài và có thể là một phương tiện quan trọng để phát triển kinh tế. Cụ thể như tại Việt Nam trong gần bốn thập kỷ qua (1986 – 2022) vẫn đang được xem là hình mẫu thành công trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhờ môi trường đầu tư hấp dẫn, nền tảng chính trị ổn định và tiềm năng tăng trưởng kinh tế khá cao. Năm 2022, các nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục rót vốn mạnh vào Việt Nam, vẫn xem Việt Nam là điểm đến hấp dẫn với những lợi thế về địa lý, thể chế và môi trường đầu tư ngày càng được hoàn thiện.
Năm 2022, có 108 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam; trong đó, Singapore dẫn đầu với tổng vốn đầu tư gần 6,46 tỉ USD, Hàn Quốc đứng thứ hai với gần 4,88 tỉ USD, Nhật Bản đứng thứ ba với tổng vốn đầu tư đăng kí hơn 4,78 tỉ USD, tiếp theo là Trung Quốc (2,52 tỉ USD), Hồng Kông (2,22 tỉ USD)8. Còn tính đến thời điểm hiện tại, trong 03 tháng đầu 2023 đã có 67 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam. Trong đó, Singapore dẫn đầu với tổng vốn đầu tư gần 1,69 tỷ USD, chiếm gần 31% tổng vốn đầu tư vào Việt Nam, giảm 26,3% so với cùng kỳ 2022; Trung Quốc đứng thứ hai với gần 552 triệu USD, chiếm 10,1% tổng vốn đầu tư, Đài Loan đứng thứ 3 với tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 477 triệu 7 (2021).“Đầu tư trực tiếp nước ngoài”.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0_tr%E1%BB%B1c_ti%E1%BA%BFp_n %C6%B0%E1%BB%9Bc_ngo%C3%A0i.“108 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam trong năm 2022”. Báo điện tử Chính phủ.vn/108-quoc-gia-va-vung-lanh-tho-dau-tu-tai-viet-nam-trong-nam-2022- 5 USD, chiếm gần 8,8% tổng vốn đầu tư, tăng 47,5% so với cùng kỳ.
Tiếp theo là Hàn Quốc, Hồng Kông, Hà Lan,. Đặc điểm đầu tư trực tiếp nước ngoài Thứ nhất, gắn liền với việc di chuyển vốn đầu tư, tức là tiền và các loại tài sản khác giữa các quốc gia, hệ quả là làm tăng lượng tiền và tài sản của nền kinh tế nước tiếp nhận đầu tư và làm giảm lượng tiền và tài sản nước đi đầu tư. Thứ hai, được tiến hành thông qua việc bỏ vốn thành lập các doanh nghiệp mới (liên doanh hoặc sở hữu 100% vốn), hợp đồng hợp tác kinh doanh, mua lại các chi nhánh hoặc doanh nghiệp hiện có, mua cổ phiếu ở mức khống chế hoặc tiến hành các hoạt động hợp nhất và chuyển nhượng doanh nghiệp. Thứ ba, nhà đầu tư nước ngoài là chủ sở hữu hoàn toàn vốn đầu tư hoặc cùng sở hữu vốn đầu tư với một tỷ lệ nhất định đủ mức tham gia quản lý trực tiếp hoạt động của doanh nghiệp.
Quyền và nghĩa vụ của mỗi bên tham gia, cũng như lợi nhuận và rủi ro đc phân chia theo tỷ lệ đóng góp của các bên trong vốn điều lệ hoặc vốn pháp định. Thứ tư, là hoạt động đầu tư của tư nhân, chịu sự điều tiết của các quan hệ thị trường trên quy mô toàn cầu, ít bị ảnh hưởng của các mối quan hệ chính trị giữa các nước, các chính phủ và mục tiêu cơ bản luôn là đạt lợi nhuận cao. Thứ năm, nhà đầu tư trực tiếp kiểm soát và điều hành quá trình vận động của dòng vốn đầu tư. Thứ sáu, FDI bao gồm hoạt động đầu tư từ nước ngoài vào trong nước và đầu tư từ trong nước ra nước ngoài, do vậy bao gồm cả vốn di chuyển vào một nước và dòng vốn di chuyển ra khỏi nền kinh tế của nước đó.
Thứ bảy, thông qua đầu tư trực tiếp nước ngoài, nước sở tại có thể tiếp nhận được các tiến bộ công nghệ tiên tiến, học hỏi kinh nghiệm quản lý… là những mục tiêu mà các hình thức đầu tư khác không giải quyết được.“Tình hình đầu tư nước ngoài tại Việt Nam 3 tháng đầu năm 2023”. Trang thông tin điện tử Đầu tư nước ngoài.vn/Detail/CatID/457641e2-2605-4632-bbd8 39ee65454a06/NewsID/d702c50b-26db-4f64-9beb-c34327550dfd/MenuID. 6 Thứ tám, FDI chủ yếu là do các công ty xuyên quốc gia thực hiện. Trong những năm trở lại đây, Đảng và Nhà nước ta chủ trọng xây dựng nền kinh tế mở, hội nhập khuyến khích các hình thức hợp tác, liên doanh nhằm thu hút vốn, công nghệ mới và kinh nghiệm quản lý của các nước tiên tiến, đặc biệt là của các công ty xuyên quốc gia (TNCs) từ các nước công nghiệp phát triển.
Đối với Việt Nam, vốn FDI của các công ty xuyên quốc gia là nguồn vốn quan trọng bổ sung cho nguồn vốn đầu tư phát triển, góp phần đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực trong nước. Các đặc điểm nêu trên mang tính chất chung cho tất cả các hoạt động FDI trên toàn thế giới. Đối với Việt Nam, quá trình tiếp nhận FDI diễn ra đã được hơn 20 năm và những đặc điểm nêu trên cũng đã thể hiện rõ nét. Chính những đặc điểm này đòi hỏi thể chế pháp lý, môi trường và chính sách thu hút FDI phải chú ý để vừa thực hiện mục tiêu thu hút đầu tư, vừa bảo đảm mối quan hệ cân đối giữa kênh đầu tư FDI với các kênh đầu tư khác của nền kinh tế.
Ý nghĩa, vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài Với các điểm thuận lợi như đất đai và lao động dồi dào, nước ta mỗi năm đã thu hút nguồn đầu tư nước ngoài khá tốt và được thế giới công nhận là một trong các nước thu hút FPI thành công nhất khu vực và trên thế giới, được coi là địa chỉ đầu tư hấp dẫn và an toàn của nhiều nhà đầu tư nước ngoài. Việc thu hút được nhà đầu tư nước ngoài đã phần nào giúp thúc đẩy tăng trưởng và kích thích quá trình phát triển kinh tế thông qua nhiều chỉ số phát triển vượt tốc và nâng cao năng lực tài chính của các nhà đầu tư trong và ngoài nước, qua đó thúc đẩy kinh tế tăng trưởng. Nhiều hàng hoá và dịch vụ Việt Nam được đầu tư xuất khẩu ra nước ngoài đã thúc đẩy đổi mới cơ chế, chính sách kinh tế và điều kiện đầu tư kinh doanh, góp phần tăng thêm nhiều việc làm đối với nhiều người dân Việt Nam. Bên cạnh đó, đầu tư nước ngoài cũng tạo thêm điều kiện thuận lợi giúp các quốc gia đẩy nhanh quá trình hội nhập thị trường quốc tế và tăng kim ngạch xuất khẩu.
Nhiều xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã hình thành liên minh với các xí nghiệp trong nước tạo ra chuỗi sản xuất khép kín và cạnh tranh trong việc sử dụng lao động khu vực. Đầu tư nước ngoài cũng tạo điều kiện thuận lợi giúp các nước mở rộng thị 7 trường quốc tế, tăng kim ngạch xuất khẩu và từng bước gia nhập các mạng phân phối và chuỗi cung ứng trên thị trường toàn cầu. Nhờ có chủ trương trên, xuất khẩu của khu vực đầu tư nước ngoài đã tăng trưởng nhanh chóng, giúp ổn định cán cân thương mại, giảm thiểu sức ép tỷ giá hối đoái góp phần ổn định cán cân thanh toán quốc tế. Hiên nay tại nhiều doanh nghiệp với vốn đầu tư nước ngoài đã cố gắng đóng góp vào việc xây dựng đội ngũ lao động lành nghề và có trình độ cao để phục vụ tốt yêu cầu của những nhà tuyển dụng qua đó tạo điều kiện giúp người lao động nâng trình độ và kỹ năng của bản thân để qua đó đào tạo ra được đội ngũ lao động chất lượng cao.
Cụ thể ở nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam có nhiều công việc trước đây do những chuyên gia nước ngoài đảm nhiệm nay đã được thay bởi các chuyên gia người Việt Nam, qua đó phần nào đã giúp xoá đói, giảm nghèo và tạo việc làm cho nhiều người lao động trong nước. Tác động tích cực và tiêu cực của đầu tư trực tiếp nước ngoài ➢ Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến bên chủ đầu tư • Về mặt tích cực Thứ nhất, trong thời gian sử dụng vốn đầu tư, quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn luôn thuộc về chủ đầu tư. Thư hai, hiêu quả sử dụng vốn phụ thuộc chủ yếu vào năng lực của chủ đầu tư.