Pháp Luật Về Tài Chính Của Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Khám phá pháp luật về hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục, đảm bảo minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hảo
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Vân
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Tài Chính Của Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH CỦA CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TƯ THỤC
• 1.1. Khái quát chung về cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.2. Khái niệm cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.3. Đặc điểm của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.4. Phân loại cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.5. Khái quát về hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.5.1. Khái niệm hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.5.2. Nội dung hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.1.5.3. Vai trò của hoạt động tài chính với các hoạt động khác của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.2. Tổng quan pháp luật về hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.2.1. Vai trò, sự cần thiết phải điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.2.2. Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật về hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.2.3. Hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.2.4. Đặc điểm pháp luật về hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH CỦA CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TƯ THỤC
• 2.1. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động xây dựng nguồn tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.1.1. Thực trạng pháp luật về hoạt động thu tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.1.1.1. Khoản thu từ hoạt động đào tạo, hoạt động khoa học và công nghệ
• 2.1.1.2. Khoản thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ phục vụ cộng đồng
• 2.1.1.3. Khoản thu từ việc thực hiện các hoạt động tài chính
• 2.1.2. Thực trạng pháp luật về hoạt động huy động các nguồn tài trợ, đóng góp cho cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.1.2.1. Hành lang pháp lý về hoạt động huy động các nguồn tài trợ, đóng góp cho cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.1.2.2. Chính sách khuyến khích hoạt động tài trợ, đóng góp cho cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.1.2.3. Thực trạng về hoạt động huy động các nguồn tài trợ, đóng góp cho cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.2. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động sử dụng nguồn tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.2.1. Thực trạng pháp luật về hoạt động chi tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.2.1.1. Các khoản chi quản lý, chi hoạt động
• 2.2.1.2. Trích lập quỹ đầu tư phát triển và các quỹ khác
• 2.2.2. Thực trạng pháp luật về nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.2.2.1. Các nghĩa vụ thuế của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.2.2.2. Nghĩa vụ tài chính đối với đất đai của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.2.3. Thực trạng pháp luật về chế độ kế toán, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.3. Thực trạng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về phân chia lợi nhuận của cơ sở giáo dục đại học tư thục
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp Luật Về Tài Chính Của Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Pháp luật về tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục là một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống giáo dục Việt Nam. Nó không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động tài chính của các cơ sở này mà còn tác động đến chất lượng giáo dục và sự phát triển bền vững của hệ thống giáo dục đại học. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật sẽ giúp các cơ sở giáo dục tư thục hoạt động hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Cơ sở giáo dục đại học tư thục là các tổ chức giáo dục được thành lập và hoạt động với mục tiêu lợi nhuận. Đặc điểm của các cơ sở này bao gồm tính tự chủ trong quản lý tài chính và sự linh hoạt trong chương trình đào tạo.

1.2. Vai trò của Pháp Luật Trong Hoạt Động Tài Chính

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục. Nó giúp đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực tài chính.

II. Những Thách Thức Trong Pháp Luật Về Tài Chính Của Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Mặc dù pháp luật đã có những quy định rõ ràng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các cơ sở giáo dục đại học tư thục thường gặp khó khăn trong việc huy động vốn và quản lý tài chính. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển của họ.

2.1. Khó Khăn Trong Huy Động Tài Chính

Nhiều cơ sở giáo dục tư thục gặp khó khăn trong việc huy động tài chính từ các nguồn đầu tư. Điều này chủ yếu do thiếu sự hỗ trợ từ chính sách và quy định pháp luật chưa rõ ràng.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý Tài Chính

Sự thiếu minh bạch trong quản lý tài chính có thể dẫn đến các vấn đề như tham nhũng và lạm dụng tài chính. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín của cơ sở mà còn đến quyền lợi của sinh viên.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Tài Chính Của Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Để giải quyết các vấn đề tài chính, các cơ sở giáo dục đại học tư thục cần áp dụng các phương pháp quản lý tài chính hiệu quả. Điều này bao gồm việc xây dựng kế hoạch tài chính rõ ràng và minh bạch.

3.1. Xây Dựng Kế Hoạch Tài Chính Chi Tiết

Kế hoạch tài chính chi tiết giúp các cơ sở giáo dục tư thục dự đoán và quản lý nguồn thu, chi một cách hiệu quả. Điều này cũng giúp tăng cường khả năng huy động vốn từ các nhà đầu tư.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực Về Quản Lý Tài Chính

Đào tạo nhân lực có chuyên môn về quản lý tài chính là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính của các cơ sở giáo dục đại học tư thục.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Pháp Luật Về Tài Chính Trong Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Việc áp dụng pháp luật về tài chính trong các cơ sở giáo dục đại học tư thục đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều cơ sở đã cải thiện được tình hình tài chính và nâng cao chất lượng đào tạo.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Chất Lượng Đào Tạo

Nhờ vào việc áp dụng các quy định pháp luật, nhiều cơ sở giáo dục tư thục đã nâng cao chất lượng đào tạo, thu hút được nhiều sinh viên hơn.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Với Các Tổ Chức Đầu Tư

Các cơ sở giáo dục tư thục đã có thể hợp tác với nhiều tổ chức đầu tư, từ đó huy động được nguồn tài chính cần thiết cho hoạt động của mình.

V. Kết Luận Về Pháp Luật Về Tài Chính Của Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Pháp luật về tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Việc cải cách pháp luật sẽ giúp các cơ sở này phát triển bền vững và nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể để hoàn thiện pháp luật về tài chính, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở giáo dục đại học tư thục.

5.2. Tương Lai Của Cơ Sở Giáo Dục Đại Học Tư Thục

Với sự phát triển của xã hội, cơ sở giáo dục đại học tư thục sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện chủ trương xã hội hóa giáo dục của Đảng và Nhà nước, hệ thống đại học ngoài công lập tại Việt Nam đã ghi nhận những bước phát triển vượt bậc. Trong năm học 2019 - 2020, cả nước có 65 cơ sở giáo dục đại học tư thục, chiếm tỷ lệ 27,4% trong tổng số 237 trường đại học trên toàn quốc, đảm nhận đào tạo hơn 313.000 sinh viên, tương đương 18,7% quy mô sinh viên cả nước. Mặc dù đóng vai trò quan trọng trong việc chia sẻ gánh nặng ngân sách nhà nước, hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động tài chính của khối trường này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, thiếu tính đồng bộ và chưa theo kịp thực tiễn vận hành kinh tế.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào sự bất cập trong hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ tài chính tại cơ sở giáo dục đại học tư thục, bao gồm hoạt động tạo lập vốn, quản lý thu chi, phân phối lợi nhuận và thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ bản chất pháp lý - kinh tế của mô hình đại học tư thục, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2012 - 2022, và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế nhằm tạo môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng.

Nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi các cơ sở giáo dục đại học tư thục tại Việt Nam, đặt trong bối cảnh thi hành Luật Giáo dục đại học năm 2012 sửa đổi, bổ sung năm 2018 và Luật Giáo dục năm 2019. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để tối ưu hóa cơ chế tự chủ tài chính, góp phần hiện thực hóa mục tiêu nâng quy mô người học tại các trường tư thục lên trên 25% trong giai đoạn tới, đồng thời bảo vệ quyền lợi kinh tế của hơn 300.000 người học thông qua việc chuẩn hóa cơ chế quản lý học phí và dịch vụ đào tạo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa lý luận kinh tế giáo dục và lý luận pháp luật kinh tế. Thứ nhất, luận văn vận dụng lý thuyết hàng hóa công và hàng hóa tư của các chuyên gia giáo dục đại chúng trên thế giới, khẳng định giáo dục đại học ngày nay mang tính chất của một loại hàng hóa dịch vụ đặc biệt kết hợp giữa lợi ích công cộng và lợi ích cá nhân. Khi quy mô giáo dục chuyển dịch từ tinh hoa sang đại chúng, người học được hưởng lợi ích nghề nghiệp và gia tăng thu nhập nên có nghĩa vụ cùng chia sẻ chi phí đào tạo. Thứ hai, lý thuyết quản trị tài chính doanh nghiệp được áp dụng để phân tích các luồng vận động giá trị, cấu trúc vốn, và cơ chế phân phối thặng dư tài chính trong đơn vị sự nghiệp ngoài công lập.

Luận văn tập trung chuẩn hóa bốn khái niệm nền tảng:

• Cơ sở giáo dục đại học tư thục: Tổ chức giáo dục bậc đại học thuộc hệ thống giáo dục quốc dân do nhà đầu tư trong nước hoặc nước ngoài góp vốn thành lập, tự bảo đảm điều kiện hoạt động bằng 100% nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước.
• Hoạt động tài chính của đại học tư thục: Quá trình tạo lập, luân chuyển và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm phục vụ mục tiêu đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển trường.
• Tự chủ tài chính giáo dục: Quyền tự quyết định về quy mô vốn, mức thu học phí, định mức chi trả, phân bổ thặng dư thu chi gắn liền với nghĩa vụ giải trình và chịu trách nhiệm pháp lý.
• Giá dịch vụ đào tạo: Khoản tiền cần thiết thu từ người học nhằm bù đắp toàn bộ chi phí đào tạo thực tế và tích lũy hợp lý, được chuyển đổi từ khái niệm học phí mang tính bao cấp sang cơ chế thị trường theo Luật Phí và lệ phí năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật từ năm 1993 đến năm 2022, kết hợp báo cáo tài chính công khai, đề án tuyển sinh và báo cáo kiểm toán của 65 trường đại học tư thục trên toàn quốc. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 15 cơ sở giáo dục đại học tư thục đại diện cho 3 miền Bắc, Trung, Nam với quy mô đào tạo từ 5.000 đến trên 20.000 sinh viên, bao gồm các trường đa ngành như Đại học Duy Tân, Đại học Hồng Bàng, Đại học Hoa Sen, Đại học Đông Á, Đại học Thăng Long và Đại học Văn Lang. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ các phân khúc đào tạo từ đại trà đến đặc thù và các cấu trúc sở hữu khác nhau.

Các phương pháp phân tích chính bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Mổ xẻ các quy phạm pháp luật trong Luật Giáo dục đại học, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư và Luật Đất đai để đánh giá tính tương thích và mâu thuẫn nội tại.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu cơ chế tài chính giữa khối công lập và tư thục tại Việt Nam, đồng thời tham chiếu kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Hoa Kỳ và Brazil trong việc quản lý đại học tư thục vì lợi nhuận và phi lợi nhuận.
• Phương pháp thống kê mô tả: Lượng hóa các biến số về mức thu học phí, tỷ trọng nguồn thu từ nghiên cứu khoa học và các khoản trích lập quỹ. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này đảm bảo kết quả đánh giá vừa vững chắc về mặt lý luận lập pháp, vừa bám sát thực tiễn tài chính sinh động của các trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu nguồn thu của các trường đại học tư thục tại Việt Nam tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng. Khảo sát dữ liệu thực tế cho thấy nguồn thu từ học phí và các khoản lệ phí đào tạo chiếm từ 85% đến trên 95% tổng thu tài chính hàng năm của các trường. Trong khi đó, nguồn thu từ hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ chiếm tỷ lệ vô cùng khiêm tốn, đa số dưới mức 1,5% tổng doanh thu. Điều này tạo ra rủi ro thanh khoản rất lớn khi nhà trường hoàn toàn phụ thuộc vào biến động chỉ tiêu tuyển sinh.

Thứ hai, mức học phí có sự phân hóa sâu sắc giữa các khối ngành nhưng chưa đi kèm cơ chế kiểm soát chất lượng tương xứng. Trong năm học 2021 - 2022, mức học phí chính quy hệ đại trà dao động mạnh từ 17 triệu đồng đến 180 triệu đồng mỗi sinh viên cho một năm học. Khối ngành Y Dược ghi nhận mức cao nhất như tại Đại học Quốc tế Hồng Bàng với 180 triệu đồng, Đại học Tân Tạo với 150 triệu đồng và Đại học Duy Tân là 64 triệu đồng. Các ngành kinh tế, kỹ thuật phổ biến từ 20 triệu đến 50 triệu đồng. Quy định khống chế tốc độ tăng học phí tối đa 15% mỗi năm theo Nghị định 81/2021/NĐ-CP tuy bảo vệ người học nhưng cũng tạo sức ép lớn lên bài toán tái đầu tư cơ sở vật chất của các trường trong điều kiện trượt giá.

Thứ ba, việc khai thác nguồn thu từ kinh doanh dịch vụ và liên doanh liên kết còn kém hiệu quả và tiềm ẩn rủi ro pháp lý cao. Mặc dù Luật Giáo dục đại học cho phép trường tư thục thành lập doanh nghiệp hoặc góp vốn đầu tư, rất ít trường triển khai thành công mô hình này. Nghiên cứu thực tế ghi nhận trường hợp Trường Đại học Hoa Sen đầu tư 4 tỷ đồng chiếm 50% vốn vào công ty liên kết du lịch dịch vụ nhưng ghi nhận thua lỗ vượt giá trị ghi sổ, buộc phải xóa giảm khoản đầu tư trên báo cáo tài chính hợp nhất.

Thứ tư, chính sách ưu đãi tài chính của Nhà nước đối với khu vực đại học tư thục còn mang tính hình thức, thiếu khả thi. Dù được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 10% cho hoạt động xã hội hóa, các thủ tục miễn giảm tiền thuê đất theo Luật Đất đai 2013 diễn ra rất phức tạp, khiến đa số các trường vẫn phải chi trả chi phí mặt bằng rất cao hoặc tự mua đất với giá thương mại, làm gia tăng gánh nặng chi phí lên mỗi đầu sinh viên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ sự thiếu nhất quán trong tư duy lập pháp khi chưa dám thừa nhận thẳng thắn bản chất kinh doanh giáo dục. Trong lịch sử, việc chuyển đổi bắt buộc từ mô hình dân lập sang tư thục theo Nghị định 75/2006/NĐ-CP đã vô tình biến toàn bộ hệ thống đại học tư thành mô hình hoạt động vì lợi nhuận trên thực tế nhưng lại không có khung pháp lý riêng biệt để điều tiết việc chia cổ tức và bảo toàn vốn.

Khi so sánh với Trung Quốc sau đợt sửa đổi Luật Khuyến khích giáo dục tư nhân năm 2016, việc phân tách rạch ròi giữa hai nhóm trường phi lợi nhuận (được Nhà nước tài trợ đất, miễn thuế) và trường vì lợi nhuận (tự chủ định giá, chịu thuế thương mại) đã giúp minh bạch hóa dòng tiền và thu hút dòng vốn đầu tư bền vững. Tại Việt Nam, sự lúng túng này khiến các trường phi lợi nhuận như VinUni hay Fulbright gặp vướng mắc về cơ chế quản trị tài sản không phân chia, trong khi các trường vì lợi nhuận lại bị ràng buộc bởi các quy định quản lý hành chính sự nghiệp.

Dữ liệu nghiên cứu khi được tổng hợp qua bảng phân tích cơ cấu tài chính và biểu đồ tương quan thu - chi cho thấy rõ: các trường có tỷ lệ trích lập quỹ đầu tư phát triển dưới 25% thặng dư hàng năm thường có xu hướng sụt giảm chất lượng kiểm định đào tạo trong chu kỳ 5 năm tiếp theo. Việc không có cơ chế pháp lý bắt buộc kiểm toán độc lập công khai định kỳ dẫn đến nguy cơ nhà đầu tư rút vốn hoặc phân phối lợi nhuận quá mức, xâm phạm quyền lợi thụ hưởng cơ sở vật chất của người học.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội cần sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục đại học nhằm chính thức phân loại và luật hóa rành mạch hai mô hình: cơ sở giáo dục đại học tư thục vì lợi nhuận và cơ sở giáo dục đại học tư thục không vì lợi nhuận. Mục tiêu hoàn thành trước năm 2026, tạo cơ sở pháp lý để áp dụng hai chế độ kế toán, thuế và quản trị tài sản chuyên biệt cho 100% các trường.

Thứ hai, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Tài chính ban hành Thông tư hướng dẫn chuyển đổi toàn diện việc thu học phí sang cơ chế xác định giá dịch vụ đào tạo theo Luật Giá. Quy định rõ phương pháp tính đúng, tính đủ chi phí định mức kinh tế kỹ thuật trên từng sinh viên, duy trì biên độ điều chỉnh giá không vượt quá 15% mỗi năm, kèm theo điều kiện bắt buộc phải công khai tỷ lệ tối thiểu 10% doanh thu dành cho học bổng và hỗ trợ sinh viên khó khăn.

Thứ ba, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố hoàn thiện cơ chế giao đất sạch, miễn giảm tiền thuê đất ổn định trong thời hạn 50 năm cho các dự án xây dựng khuôn viên đại học tư thục đạt chuẩn quy hoạch diện tích tối thiểu 25 mét vuông mỗi sinh viên. Đồng thời, Bộ Tài chính cần duy trì ổn định mức thuế suất ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 10% xuyên suốt vòng đời dự án giáo dục.

Thứ tư, Hội đồng trường các trường đại học tư thục cần khẩn trương ban hành quy chế tài chính nội bộ chuẩn hóa, nâng mức trích lập bắt buộc vào Quỹ phát triển khoa học công nghệ lên tối thiểu 5% tổng nguồn thu hàng năm. Các trường cần chủ động thành lập doanh nghiệp khoa học công nghệ trực thuộc, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng nhằm nâng tỷ trọng thu từ chuyển giao tri thức lên mức 5% đến 8% vào năm 2030, giảm dần sự phụ thuộc đơn cực vào học phí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách tại Quốc hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và phân tích pháp lý chuyên sâu để phục vụ quá trình soạn thảo các dự thảo luật sửa đổi về giáo dục, đầu tư và cơ chế tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp ngoài công lập.

Nhóm thứ hai là các nhà đầu tư, thành viên Hội đồng trường và Ban giám hiệu các cơ sở giáo dục đại học tư thục. Tài liệu này là cẩm nang pháp lý hữu ích giúp xây dựng chiến lược cấu trúc nguồn vốn, tối ưu hóa chính sách học phí, thiết lập quy chế trích lập các quỹ nội bộ và kiểm soát rủi ro pháp lý trong hoạt động cho thuê, liên doanh liên kết và phân chia lợi tức.

Nhóm thứ ba là các giảng viên, nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính và Quản lý giáo dục. Công trình mang lại khung lý thuyết cập nhật và phương pháp tiếp cận so sánh luật học đa chiều về mô hình kinh tế giáo dục trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nhóm thứ tư là người học và các tổ chức xã hội, hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng dịch vụ giáo dục. Luận văn cung cấp thông tin minh bạch về cơ chế hình thành giá dịch vụ đào tạo, giúp sinh viên và phụ huynh nắm rõ quyền được tiếp cận thông tin tài chính công khai và cơ chế bảo vệ quyền lợi trước các quyết định tăng học phí.

Câu hỏi thường gặp

Trường đại học tư thục tại Việt Nam hiện nay có được quyền phân chia lợi nhuận cho nhà đầu tư không? Theo quy định của Luật Giáo dục đại học năm 2012 sửa đổi năm 2018, các trường đại học tư thục thông thường sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế và trích lập các quỹ bắt buộc được quyền phân phối phần thặng dư thu chi còn lại cho các thành viên góp vốn theo tỷ lệ vốn góp ghi trong quy chế tổ chức và hoạt động của trường.

Tại sao luận văn đề xuất chuyển đổi tên gọi từ học phí sang giá dịch vụ đào tạo? Theo Luật Phí và lệ phí năm 2015, học phí đã được đưa ra khỏi danh mục phí nhà nước để vận hành theo cơ chế giá thị trường. Việc sử dụng thuật ngữ giá dịch vụ đào tạo phản ánh đúng bản chất kinh tế tính đúng tính đủ chi phí tổ chức dịch vụ, xóa bỏ tư duy bao cấp và tạo sự bình đẳng trong cạnh tranh giữa các trường.

Pháp luật quy định mức trần tăng học phí hàng năm của các trường tư thục như thế nào? Căn cứ Nghị định 81/2021/NĐ-CP, cơ sở giáo dục đại học tư thục được quyền tự chủ xác định mức thu học phí nhưng có trách nhiệm công khai mức thu cho toàn khóa học và thuyết minh lộ trình tăng học phí tối đa không vượt quá 15% mỗi năm học nhằm tránh gây sốc tài chính cho người học.

Nguồn thu từ nghiên cứu khoa học của đại học tư thục tại Việt Nam hiện chiếm tỷ lệ bao nhiêu? Số liệu khảo sát thực tế cho thấy nguồn thu từ hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tại phần lớn các trường đại học tư thục chiếm tỷ lệ rất thấp, thường dưới 1,5% tổng nguồn thu hàng năm, cá biệt nhiều trường chỉ đạt dưới 0,5% do chưa đầu tư bài bản cho nhân lực nghiên cứu chất lượng cao.

Đại học tư thục được hưởng những chính sách ưu đãi thuế nào theo pháp luật hiện hành? Cơ sở giáo dục đại học tư thục đáp ứng điều kiện xã hội hóa được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi 10% đối với phần thu nhập từ hoạt động giáo dục đào tạo trong suốt thời gian hoạt động, đồng thời được miễn thuế giá trị gia tăng đối với dịch vụ dạy học, dạy nghề theo luật định.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết toàn diện các mục tiêu nghiên cứu thông qua năm kết quả cốt lõi:

• Xác lập cơ sở lý luận khẳng định đại học tư thục là chủ thể kinh tế đặc thù vận hành hoàn toàn bằng 100% vốn ngoài ngân sách, đòi hỏi khung pháp lý tự chủ cao nhưng phải gắn liền với trách nhiệm xã hội.
• Bóc tách thực trạng mất cân đối tài chính khi nguồn thu học phí chiếm 85% đến 95%, trong khi mảng nghiên cứu khoa học chỉ đóng góp dưới 1,5% tổng thu.
• Nhận diện những xung đột pháp lý giữa pháp luật giáo dục với pháp luật đầu tư, doanh nghiệp và đất đai trong việc quản lý tài sản và phân phối thặng dư.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc luật hóa rõ ràng mô hình đại học vì lợi nhuận và không vì lợi nhuận theo thông lệ quốc tế.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về kiểm soát giá dịch vụ đào tạo dưới trần 15% mỗi năm, chính sách ưu đãi thuế 10% và miễn giảm tiền thuê đất 50 năm.

Tiến trình hoàn thiện thể chế pháp lý tài chính đại học tư thục cần được thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2024 - 2030. Các cơ quan quản lý nhà nước cùng các trường đại học tư thục cần tăng cường đối thoại chính sách, sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết nhằm kiến tạo môi trường đầu tư giáo dục minh bạch, chất lượng và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tại Chương 2, phương pháp được sử dụng trong việc phân tích, đánh giá những khái niệm pháp lý, những quy phạm pháp luật điều chỉnh về hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục. Bên cạnh đó, phương pháp còn được sử dụng để tổng kết, phân tích và đánh giá về thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động tài chính tại các cơ sở giáo dục đại học tư thục. Thứ hai, phương pháp so sánh luật học.

Phương pháp này được sử dụng để 6 nhận diện, làm rõ các đặc trưng trong hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục khi so sánh với cơ sở giáo dục đại học công lập và các chủ thể khác. Đồng thời, phương pháp cũng được sử dụng để so sánh, đối chiếu các quy định của pháp luật hiện hành với các quy định trước đó, từ đó nhận định xu thế thay đổi của pháp luật về hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục. Ngoài ra, phương pháp này còn được tác giả sử dụng nhằm mục đích so sánh pháp luật về cơ sở giáo dục đại học tư thục ở Việt Nam với một số quốc gia trên thế giới. Qua đó tham khảo một số kinh nghiệm và đề ra phương án hoàn thiện cho pháp luật Việt Nam.

Thứ ba, phương pháp thống kê. Phương pháp này được tác giả sử dụng tại Chương 2 của luận văn nhằm thu thập, đưa ra các số liệu về mức học phí, cơ cấu nguồn thu của một số cơ sở giáo dục đại học tư thục. Qua đó, đánh giá mức học phí của các trường trên thực tế, đồng thời chỉ ra sự mất cân đối trong cơ cấu nguồn thu của các cơ sở giáo dục đại học tư thục. Dự kiến các điểm mới, các đóng góp mới về mặt lý luận Về mặt lý luận, tác giả đã đưa ra các phân tích về khái niệm, đặc điểm của cơ sở giáo dục đại học tư thục cũng như thực trạng pháp luật về hoạt động tài chính của cơ sở này.

Bên cạnh đó, luận văn cũng đã đưa ra những phân tích, bình luận về chính sách khuyến khích đầu tư và hỗ trợ tài chính trong lĩnh vực giáo dục đại học ngoài công lập. Từ đó, tác giả đã đưa ra những góp ý hoàn thiện pháp luật, hướng đến mục đích xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi nhằm khuyến khích phát triển mô hình cơ sở giáo dục đại học tư thục. Tác giả cũng hy vọng rằng, luận văn này có thể là tài liệu tham khảo mang tính khoa học về pháp luật đối với hoạt động tài chính của cơ sở giáo dục đại học tư thục để giảng viên, sinh viên nghiên cứu và học tập. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH CỦA CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TƯ THỤC 1.1 Khái quát chung về cơ sở giáo dục đại học tư thục 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của cơ sở giáo dục đại học tư thục (i) Lịch sử hình thành và phát triển của cơ sở giáo dục đại học tư thục trên thế giới Lịch sử của sự phát triển giáo dục đại học trên thế giới trải qua các giai đoạn từ tinh hoa (elit) sang đại chúng (mass) tiến đến phổ cập (universal)2.

Các trường đại học đầu tiên trên thế giới đều chú trọng vấn đề truyền dạy các tín điều, văn học, thần học, hành chính,… phục vụ cho bộ máy thống trị và các nhà truyền giáo, tức là cho giới tinh hoa. Dưới sự tác động của nền sản xuất - kinh tế hiện đại, các chương trình đào tạo gắn với sản xuất và đời sống được đưa vào trường đại học. Giáo dục đại học trên thế giới bắt đầu chuyển mục tiêu từ đáp ứng nguồn nhân lực cho nhà nước sang việc đáp ứng nhân lực cho nền kinh tế. Số lượng sinh viên từ đó tăng lên nhanh chóng, nền giáo dục đại học các quốc gia trở thành nền giáo dục đại chúng.

Khi nền giáo dục đại học trở thành đại chúng, áp lực của số lượng sinh viên gia tăng nhanh chóng khiến ngân sách các quốc gia không thể tiếp tục bao cấp cho giáo dục đại học. Trước tình hình ấy, quan niệm về giáo dục đại học cũng thay đổi. Trước đây, giáo dục đại học được xem là một lợi ích công, một phúc lợi xã hội mà mọi người đều có quyền tiếp cận và hưởng thụ như nhau, nhà nước có nghĩa vụ đảm bảo và đáp ứng nhu cầu học tập của mọi công dân. Tuy nhiên, với xu hướng đại chúng hóa giáo dục, giáo dục đại học đã mang một phần lợi ích tư khi việc học gắn liền mục tiêu cá nhân đầu tư để có nghề nghiệp nhằm nâng cao thu nhập của chính họ.

Do đó, quan niệm giáo dục đại học cũng mang một phần lợi ích tư dần được chấp nhận. Bên cạnh đó, trên phương diện cung ứng hàng hóa dịch vụ, giáo dục đại học đã được coi là một lĩnh vực dịch vụ. Tuy nhiên, đây là hàng hóa dịch vụ đặc biệt, chứa đựng cả lợi ích công cộng và lợi ích tư. Người ta cũng cho rằng văn bằng đại học mang lợi ích về cho người được văn bằng nhiều hơn là cho xã hội.

Do đó, logic tất yếu là người được hưởng lợi ích tư phải chi trả để đạt được lợi ích đó và các trường 2 Martin Trow, “Reflections on the Transition from Elite to Mass to Universal Access: Forms and Phases of Higher Education in Modern Societies since WWII”, nguồn tại https://escholarship.org/uc/item/96p3s213, truy cập ngày 10/7/2021. 8 đại học tư cần được thành lập để bán dịch vụ giáo dục đại học3. Chính phủ các nước cũng ngày càng chú trọng tới việc dùng thị trường, khu vực ngoài công lập vào việc cung ứng dịch vụ giáo dục, từ đó đa dạng hóa dịch vụ giáo dục và có thêm nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ này4. Xu hướng đại chúng hóa giáo dục đại học và sự chuyển đổi quan niệm giáo dục đại học không còn là một lợi ích công thuần túy, cùng với xu hướng tư nhân hóa giáo dục nói chung trên thế giới đã tạo nên sự bùng phát mạnh mẽ của các cơ sở giáo dục đại học tư thục trong những thập niên cuối của thế kỷ XX.

Cho đến thập kỷ đầu tiên của thế kỷ này, thị phần của giáo dục đại học tư nhân toàn cầu tăng từ 28% lên 33% với tổng số sinh viên tăng từ khoảng 27 triệu lên gần 57 triệu5. (ii) Lịch sử hình thành và phát triển của cơ sở giáo dục đại học tư thục tại Việt Nam Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, những thay đổi về thể chế chính trị, quan điểm của nhà cầm quyền mà sự xuất hiện, xu hướng phát triển của khu vực tư trong lĩnh vực giáo dục đại học tại mỗi quốc gia là khác nhau. Tại Việt Nam, sự chuyển đổi nền kinh tế từ tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường đã mở đường cho sự xuất hiện của những cơ sở giáo dục đại học tư thục. Khi mới độc lập vào năm 1954, miền Bắc Việt Nam (Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) không cho phép tồn tại giáo dục đại học tư nhân.

Sau năm 1975, khu vực đại học tư gồm 11 trường với khoảng 30 ngàn sinh viên (1/5 tổng số sinh viên toàn quốc) đã bị quốc hữu hóa6. Đại hội Đảng lần thứ VI vào tháng 12/1986 là một dấu mốc đổi mới đường lối phát triển kinh tế xã hội nước ta, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Theo đường lối đổi mới chung đó, hệ thống giáo dục đại học nước ta cũng đã triển khai những đổi mới căn bản. 3 Lâm Quang Thiệp, “Xu hướng đại chúng hóa giáo dục đại học, và sự thay đổi một số quan niệm và chính sách (Thế giới và Việt Nam)”, nguồn tại http://dbcl.vn/van-ban-cua-aun-qa/xu-huong-dai-chung-hoa- giao-duc-dai-hoc-va-su-thay-doi-mot-so-quan-niem-va-chinh-sach-the-gioi-va-viet-nam-gs-ts-lam-quang- thiep-dh-thang-long/, truy cập ngày 15/7/2021, tr.

4 Ka Ho Mok, “Tầm quan trọng ngày càng tăng của tư nhân trong giáo dục: Thách thức trong quản trị đại học ở Trung Quốc”, Phạm Thị Ly dịch, nguồn tại http://www.net/?p=2080, truy cập ngày 20/5/2021. Levy, “Cấu trúc quốc gia của giáo dục đại học tư nhân toàn cầu”, nguồn tại http://ihe.vn/so- 97/cau-truc-quoc-gia-cua-giao-duc-dai-hoc-tu-nhan-toan-cau/, truy cập ngày 22/3/2021. 6 Quang Chau, “Việt Nam: trường hợp duy nhất độc quyền vì lợi nhuận”, nguồn tại http://ihe.vn/so- 103/viet-nam-truong-hop-duy-nhat-doc-quyen-vi-loi-nhuan/, truy cập ngày 22/03/2021. 9 Năm 1987, Hội nghị Hiệu trưởng Đại học tổ chức tại Nha Trang là một bước ngoặt quan trọng của nền giáo dục đại học nước ta, là nơi đề xuất những chủ trương, nguyên tắc lớn về đổi mới giáo dục đại học.

Trong đó, có hai nội dung quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành của cơ sở giáo dục đại học tư thục, cụ thể: Một là, giáo dục đại học không chỉ đáp ứng nhu cầu của biên chế nhà nước và kinh tế quốc doanh mà còn phải đáp ứng nhu cầu của các thành phần kinh tế khác và đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân; Hai là, giáo dục đại học không chỉ dựa vào ngân sách nhà nước mà còn dựa vào các nguồn lực khác có thể huy động được: sự đóng góp của các cơ sở sản xuất kinh doanh, các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, của cộng đồng, của người học (thông qua học phí); nguồn vốn do các hoạt động của trường về nghiên cứu khoa học, lao động sản xuất, dịch vụ làm ra; nguồn vốn do các quan hệ quốc tế mang lại7. Như vậy, mô hình cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập tại Việt Nam đã được khuyến khích phát triển từ những năm cuối của thế kỷ XX. Trường đại học ngoài công lập đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất là “Trung tâm Đại học dân lập Thăng Long”, được thành lập thí điểm vào tháng 12/1988, sau đó được công nhận vào năm 1993 với tên gọi “Trường Đại học Dân lập Thăng Long”. Năm 1993, Quy chế đại học tư thục ban hành kèm theo Quyết định số 240/1993/QĐ-TTg ngày 24/5/1993 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo điều kiện cho một loạt các cơ sở giáo dục đại học tư thục ra đời.

Tuy nhiên, tại thời điểm đó xã hội vẫn chưa quen với việc tư nhân đầu tư vào giáo dục, tên gọi “đại học tư thục” được xem là nhạy cảm vì mang yếu tố thương mại hóa giáo dục. Quyết định số 196/TCCB ngày 21/01/1994 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Quy chế tạm thời trường đại học dân lập sau đó đã thay thế tên gọi “đại học tư thục” thành “đại học dân lập”.