Pháp Luật Trung Quốc Về Biển Đảo: Nhìn Từ Góc Độ Luật Pháp Quốc Tế Và Thực Tiễn Tranh Chấp Biển Đông

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu pháp luật trung quốc về biển đảo nhìn từ góc độ luật pháp quốc tế và thực tiễn tranh chấp biển đông, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Phước Hiệp
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Pháp Luật Trung Quốc Về Biển, Đảo Nhìn Từ Góc Độ Luật Pháp Quốc Tế Và Thực Tiễn Tranh Chấp Biển Đông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC VỀ BIỂN, ĐẢO
• 1.1. Chính sách bành trướng ra biển, đảo của Trung Quốc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.2. Tổng quan về chính sách bành trướng ra biển, đảo của Trung Quốc
• 1.3. Tổng quan về chính sách bành trướng của Trung Quốc đối với Biển Đông và quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 1.4. Tổng quan về chính sách của Trung Quốc đối với Biển Đông
• 1.5. Tổng quan về chính sách của Trung Quốc đối với quần đảo Hoàng Sa
• 1.6. Tổng quan về chính sách của Trung Quốc đối với quần đảo Trường Sa
• 1.7. Những văn bản pháp lý quan trọng của Trung Quốc về biển, đảo
• 1.8. Tổng quan về các văn bản pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.9. Những văn bản pháp lý quan trọng của Trung Quốc liên quan trực tiếp tới Biển Đông và quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ năm 1949 đến nay
• 1.10. Pháp luật Trung Quốc về biển, đảo và xu hướng phát triển một số nội dung cơ bản của pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.11. Thực trạng pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 1.12. Định hướng của Trung Quốc xây dựng pháp luật về biển, đảo
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC VỀ BIỂN, ĐẢO TRONG MỐI TƯƠNG QUAN VỚI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ BIỂN ĐÔNG
• 2.1. Hệ tiêu chí đánh giá các văn bản pháp luật Trung Quốc về biển, đảo
• 2.2. Những nguyên tắc cơ bản của pháp luật quốc tế về biển
• 2.3. Điều Ước quốc tế liên quan đến vấn đề biển, đảo
• 2.3.1. Điều Ước quốc tế đa phương
• 2.3.2. Điều Ước quốc tế song phương
• 2.4. Các phán quyết của cơ quan tài phán quốc tế liên quan đến biển, đảo
• 2.5. Các văn kiện quốc tế khác về biển, đảo mà Trung Quốc tham gia hoặc thừa nhận
• 2.6. Đánh giá những quy định trong các văn bản pháp luật của Trung Quốc về biển, đảo trên cơ sở so sánh với pháp luật quốc tế về biển
• 2.7. Pháp luật Trung Quốc về đường cơ sở tính chiều rộng lãnh hải và quy chế pháp lý của lãnh hải
• 2.7.1. Đường cơ sở tính chiều rộng lãnh hải nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 2.7.2. Quy chế pháp lý của lãnh hải theo pháp luật Trung Quốc
• 2.8. Pháp luật Trung Quốc về vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa
• 2.9. Bản chất pháp lý của đường hình chữ U - sự vi phạm nghiêm trọng pháp luật quốc tế về biển
• 2.10. Quy chế pháp lý của quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa nhìn từ góc độ pháp luật quốc tế và pháp luật Trung Quốc
• 2.11. Tác động của chính sách, pháp luật Trung Quốc tới cục diện tranh chấp Biển Đông và tranh chấp chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BIỂN VIỆT NAM QUA NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC
• 3.1. Thực trạng pháp luật Việt Nam về biển, đảo
• 3.2. Khái quát pháp luật biển Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1945 đến nay
• 3.3. Những văn bản pháp lý quan trọng của Việt Nam về vấn đề biển, đảo có liên quan trực tiếp tới Biển Đông và các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 3.4. Những hạn chế của pháp luật biển Việt Nam
• 3.5. Đối sách cho Việt Nam trước tác động của chính sách, pháp luật Trung Quốc về biển đối với cục diện tranh chấp Biển Đông
• 3.6. Phương hướng hoàn thiện pháp luật biển Việt Nam
• 3.7. Giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật biển Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Trung Quốc Về Biển Đảo Giới Thiệu Chung

Biển Đông, với vị trí chiến lược và nguồn tài nguyên phong phú, là tâm điểm tranh chấp giữa nhiều quốc gia, trong đó có Trung Quốc. Chính sách biển đảo của Trung Quốc, thể hiện qua hệ thống pháp luật đồ sộ, có tác động sâu sắc đến khu vực. Nghiên cứu pháp luật Trung Quốc về biển đảo là vô cùng cần thiết để hiểu rõ hơn về các yêu sách và hành động của nước này, đặc biệt trong bối cảnh tranh chấp phức tạp ở Biển Đông. Bài viết này sẽ phân tích pháp luật biển Trung Quốc từ góc độ luật pháp quốc tế và thực tiễn Biển Đông, làm rõ những điểm phù hợp và không phù hợp, cũng như tác động của nó đến khu vực.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Pháp Luật Biển Của Trung Quốc

Pháp luật biển của Trung Quốc không phải là một hệ thống tĩnh tại mà đã trải qua quá trình hình thành và phát triển lâu dài. Từ những tuyên bố chủ quyền ban đầu đến việc ban hành các văn bản pháp luật cụ thể, Trung Quốc dần xây dựng cơ sở pháp lý cho các yêu sách của mình trên biển. Việc nghiên cứu lịch sử hình thành này giúp ta hiểu rõ hơn về động cơ và mục tiêu của Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông. Các văn bản pháp lý quan trọng như Tuyên bố năm 1958 và Luật Lãnh hải năm 1992 đóng vai trò then chốt trong việc định hình chính sách biển đảo Trung Quốc.

1.2. Các Văn Bản Pháp Lý Quan Trọng Về Biển Đảo Của Trung Quốc

Hệ thống pháp luật biển của Trung Quốc bao gồm nhiều văn bản khác nhau, từ luật, nghị định đến các quy định hành chính. Các văn bản này điều chỉnh nhiều khía cạnh khác nhau của hoạt động trên biển, từ khai thác tài nguyên đến bảo vệ môi trường. Việc nắm vững nội dung của các văn bản này là điều kiện tiên quyết để phân tích và đánh giá tác động của luật pháp Trung Quốc đến Biển Đông. Các văn bản này thường xuyên được viện dẫn để biện minh cho các hành động của Trung Quốc trên Biển Đông.

II. Phân Tích Yêu Sách Chủ Quyền Của Trung Quốc Ở Biển Đông Góc Nhìn Pháp Lý

Trung Quốc đưa ra những yêu sách chủ quyền rộng lớn ở Biển Đông, dựa trên cái gọi là “quyền lịch sử” và “đường chín đoạn”. Những yêu sách này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các quốc gia ven biển khác, cũng như cộng đồng quốc tế. Việc phân tích pháp lý các yêu sách này, dựa trên luật pháp quốc tế về biển và UNCLOS, là cần thiết để làm rõ tính hợp pháp của chúng. Các yêu sách này ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh hàng hải ở Biển Đông và quan hệ giữa Trung Quốc với các nước ASEAN.

2.1. Cơ Sở Pháp Lý Của Yêu Sách Đường Chín Đoạn Của Trung Quốc

Yêu sách “đường chín đoạn” (hay còn gọi là “đường lưỡi bò”) là một trong những yếu tố gây tranh cãi nhất trong vấn đề Biển Đông. Trung Quốc sử dụng đường này để tuyên bố chủ quyền đối với hầu hết diện tích Biển Đông. Tuy nhiên, cơ sở pháp lý của yêu sách này còn nhiều tranh cãi và không được luật pháp quốc tế công nhận rộng rãi. Phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 đã bác bỏ giá trị pháp lý của yêu sách này.

2.2. So Sánh Yêu Sách Của Trung Quốc Với UNCLOS Về Vùng Đặc Quyền Kinh Tế

UNCLOS quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của các quốc gia ven biển trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ). Yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông, đặc biệt là liên quan đến “quyền lịch sử”, thường xung đột với các quy định của UNCLOS về EEZ. Việc so sánh các yêu sách này với UNCLOS cho thấy rõ sự mâu thuẫn và tính không phù hợp của chúng với luật pháp quốc tế.

2.3. Ảnh Hưởng Của Yêu Sách Chủ Quyền Đến Tự Do Hàng Hải Ở Biển Đông

Các yêu sách chủ quyền của Trung Quốc, đặc biệt là việc đòi hỏi phải xin phép trước khi đi qua các khu vực mà nước này tuyên bố chủ quyền, đe dọa tự do hàng hải ở Biển Đông. Tự do hàng hải là một nguyên tắc quan trọng của luật pháp quốc tế, đảm bảo cho việc lưu thông hàng hóa và thương mại quốc tế. Các hành động của Trung Quốc có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho an ninh hàng hải và kinh tế toàn cầu.

III. Hoạt Động Xây Dựng Đảo Nhân Tạo Của Trung Quốc Phân Tích Pháp Lý

Trung Quốc đã tiến hành các hoạt động xây dựng đảo nhân tạo quy mô lớn ở Biển Đông, gây ra nhiều lo ngại về môi trường và an ninh khu vực. Việc phân tích pháp lý các hoạt động này, dựa trên luật pháp quốc tế về biển và các quy định về bảo vệ môi trường biển, là cần thiết để đánh giá tính hợp pháp của chúng. Các hoạt động này có thể ảnh hưởng đến quy chế pháp lý của các cấu trúc và vùng biển xung quanh.

3.1. Tính Hợp Pháp Của Việc Xây Dựng Đảo Nhân Tạo Theo Luật Quốc Tế

Luật pháp quốc tế có những quy định cụ thể về việc xây dựng đảo nhân tạo, đặc biệt là trong các khu vực tranh chấp. Việc xây dựng đảo nhân tạo có thể ảnh hưởng đến quyền của các quốc gia khác trong khu vực, cũng như đến môi trường biển. Việc tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tính hợp pháp của các hoạt động này.

3.2. Tác Động Của Hoạt Động Xây Dựng Đảo Đến Môi Trường Biển

Các hoạt động xây dựng đảo nhân tạo có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường biển, như phá hủy các rạn san hô, ô nhiễm nguồn nước và thay đổi dòng chảy. Việc đánh giá tác động môi trường và thực hiện các biện pháp giảm thiểu là cần thiết để bảo vệ môi trường biển và đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.

3.3. Quân Sự Hóa Biển Đông Vi Phạm Luật Pháp Quốc Tế

Việc quân sự hóa Biển Đông, bao gồm việc xây dựng các cơ sở quân sự trên các đảo nhân tạo, làm gia tăng căng thẳng và đe dọa hòa bình, ổn định khu vực. Việc này có thể vi phạm các cam kết và thỏa thuận quốc tế, cũng như các nguyên tắc của luật pháp quốc tế về giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

IV. Phán Quyết Của Tòa Trọng Tài Về Biển Đông Ý Nghĩa Pháp Lý

Phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 đã bác bỏ nhiều yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông, đặc biệt là liên quan đến “quyền lịch sử” và “đường chín đoạn”. Mặc dù Trung Quốc không công nhận phán quyết này, nhưng nó có ý nghĩa pháp lý quan trọng và được cộng đồng quốc tế rộng rãi thừa nhận. Phán quyết này có thể được sử dụng làm cơ sở để giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình.

4.1. Nội Dung Chính Của Phán Quyết Của Tòa Trọng Tài

Phán quyết của Tòa Trọng tài đã làm rõ nhiều vấn đề pháp lý quan trọng liên quan đến Biển Đông, như quy chế pháp lý của các cấu trúc, quyền của các quốc gia ven biển và tính hợp pháp của các yêu sách. Việc nắm vững nội dung của phán quyết này là cần thiết để hiểu rõ hơn về tình hình pháp lý ở Biển Đông.

4.2. Phản Ứng Của Trung Quốc Và Cộng Đồng Quốc Tế Về Phán Quyết

Trung Quốc đã từ chối công nhận phán quyết của Tòa Trọng tài và tiếp tục khẳng định các yêu sách của mình ở Biển Đông. Tuy nhiên, cộng đồng quốc tế rộng rãi thừa nhận phán quyết này và kêu gọi Trung Quốc tuân thủ. Phản ứng khác nhau này cho thấy sự phức tạp của vấn đề Biển Đông.

4.3. Tác Động Của Phán Quyết Đến Giải Quyết Tranh Chấp Biển Đông

Phán quyết của Tòa Trọng tài có thể được sử dụng làm cơ sở để giải quyết tranh chấp Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế. Mặc dù Trung Quốc không công nhận phán quyết này, nhưng nó vẫn có giá trị pháp lý và có thể tạo ra động lực cho các cuộc đàm phán trong tương lai.

V. Giải Pháp Cho Tranh Chấp Biển Đông Hợp Tác Và Tuân Thủ Luật Pháp

Tranh chấp Biển Đông là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự hợp tác và thiện chí từ tất cả các bên liên quan. Giải pháp cho tranh chấp này cần dựa trên luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS, và các biện pháp hòa bình. Việc xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) là một bước quan trọng để giảm căng thẳng và thúc đẩy hợp tác trong khu vực.

5.1. Vai Trò Của ASEAN Trong Giải Quyết Tranh Chấp Biển Đông

ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các bên liên quan đến tranh chấp Biển Đông. ASEAN có thể tạo ra một diễn đàn để các bên thảo luận về các vấn đề pháp lý và chính trị, cũng như xây dựng các biện pháp giảm căng thẳng và thúc đẩy hợp tác.

5.2. Xây Dựng Bộ Quy Tắc Ứng Xử Ở Biển Đông COC Bước Tiến Quan Trọng

Việc xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) là một bước tiến quan trọng để giảm căng thẳng và thúc đẩy hợp tác trong khu vực. COC cần dựa trên luật pháp quốc tế và các nguyên tắc của UNCLOS, cũng như đảm bảo quyền và lợi ích của tất cả các bên liên quan.

5.3. Hợp Tác Khai Thác Tài Nguyên Biển Giải Pháp Win Win

Hợp tác khai thác tài nguyên biển có thể là một giải pháp win-win cho tranh chấp Biển Đông. Các bên có thể hợp tác khai thác tài nguyên một cách bền vững và chia sẻ lợi ích, đồng thời giảm căng thẳng và thúc đẩy hợp tác trong khu vực. Tuy nhiên, việc hợp tác cần dựa trên luật pháp quốc tế và các nguyên tắc công bằng, minh bạch.

VI. Tác Động Của Pháp Luật Trung Quốc Đến Quan Hệ Với Các Nước ASEAN

Chính sách biển đảo và luật pháp biển của Trung Quốc có tác động lớn đến quan hệ của nước này với các nước ASEAN, đặc biệt là các nước có tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông. Các hành động của Trung Quốc có thể gây ra căng thẳng và bất ổn trong khu vực, cũng như ảnh hưởng đến an ninh hàng hải và kinh tế của các nước ASEAN.

6.1. Ảnh Hưởng Đến An Ninh Khu Vực Và Quan Hệ Song Phương

Luật pháp biển và các hành động của Trung Quốc ở Biển Đông có thể ảnh hưởng đến an ninh khu vực và quan hệ song phương với các nước ASEAN. Các hành động này có thể gây ra căng thẳng và bất ổn, cũng như làm suy yếu lòng tin giữa các bên.

6.2. Vai Trò Của Các Cường Quốc Trong Vấn Đề Biển Đông

Các cường quốc, như Mỹ, Nhật Bản và Australia, có vai trò quan trọng trong vấn đề Biển Đông. Các cường quốc này có thể sử dụng ảnh hưởng của mình để thúc đẩy giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và bảo vệ tự do hàng hải trong khu vực.

6.3. Giải Pháp Ngoại Giao Và Đàm Phán Đa Phương

Giải pháp ngoại giao và đàm phán đa phương là những công cụ quan trọng để giải quyết tranh chấp Biển Đông. Các bên cần tăng cường đối thoại và hợp tác, cũng như tìm kiếm các giải pháp hòa bình dựa trên luật pháp quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biển Đông là vùng biển chiến lược quốc tế có diện tích khoảng 3,5 triệu km², tương đương 3/4 diện tích Địa Trung Hải, đóng vai trò là hành lang hàng hải huyết mạch kết nối Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương với hơn 50% khối lượng vận tải thương mại đường biển toàn cầu đi qua mỗi năm. Nhận thức rõ giá trị địa chính trị và trữ lượng tài nguyên thiên nhiên phong phú, Trung Quốc đã từng bước đẩy mạnh chính sách bành trướng và nội luật hóa các yêu sách lãnh thổ phi lý, đặc biệt là yêu sách đường 9 đoạn bao trùm hơn 80% diện tích Biển Đông.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, phân tích toàn diện hệ thống pháp luật biển của Trung Quốc từ năm 1949 đến năm 2011 dưới lăng kính của luật pháp quốc tế, trọng tâm là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Luận văn hướng đến 3 mục tiêu cụ thể: hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật và tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc về biển đảo; chỉ rõ những điểm mâu thuẫn, vi phạm luật pháp quốc tế trong hệ thống lập pháp của nước này; và kiến nghị các đối sách pháp lý nhằm bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thực tiễn pháp lý và các tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông, đặc biệt là hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa giai đoạn từ năm 1949 đến năm 2011. Nghiên cứu có ý nghĩa chiến lược sâu sắc, cung cấp cơ sở lý luận sắc bén và luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ nhiệm vụ quản lý, bảo vệ hơn 1 triệu km² vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 09/2/2007 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý luận nền tảng của luật quốc tế hiện đại được pháp điển hóa trong Hiến chương Liên Hợp Quốc và Tuyên bố năm 1970 về các nguyên tắc của luật quốc tế điều chỉnh quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa các quốc gia. Trong đó, nghiên cứu dựa trên 3 nguyên tắc trọng yếu: bình đẳng chủ quyền giữa các quốc gia, cấm sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, và giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế.

Bên cạnh đó, khung pháp lý chuyên ngành nòng cốt là hệ thống quy phạm của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) với các chế định cụ thể:

• Quy chế lãnh hải 12 hải lý và phương pháp xác định đường cơ sở (Điều 5, Điều 7).
• Chế độ pháp lý của vùng tiếp giáp lãnh hải (24 hải lý), vùng đặc quyền kinh tế (200 hải lý theo Điều 57) và thềm lục địa (Điều 76).
• Quy chế đảo và các thực thể nổi (Điều 121) phân định rõ đảo tự nhiên có đời sống kinh tế riêng biệt với các bãi đá, bãi ngầm không tạo ra vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa.
• Chế định quốc gia quần đảo (Điều 46, Điều 47) và nguyên tắc xác lập chủ quyền lịch sử hợp pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hơn 50 điều ước quốc tế đa phương và song phương, hơn 30 văn bản quy phạm pháp luật và tuyên bố chính thức của Trung Quốc từ năm 1949 đến năm 2011 (như Tuyên bố lãnh hải 1958, Luật Lãnh hải và Vùng tiếp giáp 1992, Luật Vùng đặc quyền kinh tế và Thềm lục địa 1998, Luật Bảo vệ hải đảo 2009), cùng hơn 20 văn bản pháp luật của Việt Nam và các báo cáo đệ trình ranh giới thềm lục địa mở rộng lên Ủy ban Ranh giới Thềm lục địa Liên Hợp Quốc (CLCS) vào tháng 5/2009.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 5 nhóm văn bản quy phạm pháp luật cốt lõi của Trung Quốc điều chỉnh về chủ quyền, hàng hải, khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và 12 sự kiện pháp lý - tranh chấp thực địa tiêu biểu trên Biển Đông trong 62 năm (1949–2011). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu định tính chuyên gia có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các văn bản có tác động trực tiếp nhất đến vùng biển Việt Nam.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp diễn dịch, quy nạp và duy vật biện chứng là nhằm bóc tách sự đối lập giữa câu chữ lập pháp đơn phương của Trung Quốc với các chuẩn mực pháp lý quốc tế phổ quát, từ đó đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học cho các kết luận nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hệ thống pháp luật biển của Trung Quốc thể hiện sự bất tương thích nghiêm trọng với UNCLOS 1982 trong việc xác định đường cơ sở và quy chế quần đảo. Bản Tuyên bố đường cơ sở ngày 15/5/1996 của Trung Quốc đã tùy tiện áp dụng phương pháp đường cơ sở thẳng để nối các điểm ngoài cùng của quần đảo Hoàng Sa. Hành vi này vi phạm trực tiếp Điều 46 và Điều 47 của UNCLOS 1982 – điều khoản chỉ cho phép các "quốc gia quần đảo" (như Indonesia, Philippines) thiết lập đường cơ sở quần đảo, tuyệt đối không áp dụng cho các quần đảo xa bờ thuộc chủ quyền của quốc gia ven biển lục địa.

Thứ hai, yêu sách "đường 9 đoạn" (đường hình chữ U) chiếm tới 80% diện tích Biển Đông hoàn toàn vô giá trị về mặt pháp lý quốc tế. Phân tích văn bản công hàm CML/17/2009 của Trung Quốc cho thấy sự mâu thuẫn nội tại: Bắc Kinh vừa đòi hỏi quyền chủ quyền theo UNCLOS 1982 nhưng lại viện dẫn khái niệm "quyền lịch sử" mơ hồ không được công ước thừa nhận để phủ nhận vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý hợp pháp của các quốc gia ven biển như Việt Nam, Malaysia và Philippines.

Thứ ba, chính sách biển của Trung Quốc mang tính bành trướng rõ nét thông qua việc dùng sức mạnh quân sự chiếm đóng trái phép lãnh thổ, sau đó ban hành văn bản pháp luật để hợp thức hóa. Cụ thể là việc dùng vũ lực đánh chiếm nhóm phía đông quần đảo Hoàng Sa năm 1956, chiếm toàn bộ quần đảo Hoàng Sa năm 1974, chiếm đóng các bãi đá tại Trường Sa ngày 14/3/1988 khiến 74 chiến sĩ Việt Nam hy sinh hoặc mất tích, xâm chiếm đá Vành Khăn năm 1995, thành lập phi pháp thành phố Tam Sa vào tháng 12/2007 và thực hiện các vụ cắt cáp địa chấn tàu Bình Minh 02 (cắt 7 km cáp ngày 26/5/2011) và tàu Viking II ngày 9/6/2011.

Thứ tư, hệ thống quản lý biển của Trung Quốc bộc lộ sự phân mảnh với hơn 5 cơ quan cùng thực thi pháp luật trên biển (Hải giám, Ngư chính, Hải cảnh, Hải quân, Cục Hải sự) dựa trên hơn 15 đạo luật chuyên ngành chồng chéo, nhưng được quy tụ thống nhất dưới mục tiêu chiến lược phát triển "kinh tế biển xanh" và vươn lên thành cường quốc biển trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 11 và lần thứ 12.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những mâu thuẫn trên bắt nguồn từ chủ trương "gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác" mà Trung Quốc đề xuất từ thập niên 1990. Thực chất đây là sách lược áp đặt tư tưởng nước lớn, bởi điều kiện tiên quyết mà Bắc Kinh đưa ra luôn là "chủ quyền thuộc về Trung Quốc", nhằm vô hiệu hóa chủ quyền không thể chối cãi của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải mô hình hóa sự tương quan giữa các mốc lập pháp và hành động thực địa. Dữ liệu này có thể được trình bày trực quan qua bảng đối chiếu ma trận pháp lý giữa 6 quy định cốt lõi của UNCLOS 1982 với các điều khoản vi phạm trong Luật Lãnh hải 1992 và Luật Vùng đặc quyền kinh tế 1998 của Trung Quốc. Đồng thời, một biểu đồ tiến trình giai đoạn 1949–2011 sẽ minh họa rõ nét mức độ gia tăng các vụ va chạm thực địa (tăng đột biến hơn 60% trong giai đoạn 2007–2011) tỷ lệ thuận với các chính sách quy hoạch biển quốc gia của Bắc Kinh.

So với các công trình nghiên cứu cùng thời kỳ, luận văn đã làm sáng tỏ bản chất của "cuộc chiến pháp lý" (lawfare) mà Trung Quốc áp dụng, chỉ ra rằng việc Trung Quốc tham gia hơn 50 điều ước quốc tế thực chất là giải pháp ngoại giao có chọn lọc, sẵn sàng diễn giải sai lệch các quy định quốc tế để phục vụ lợi ích bá quyền đơn phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo và chủ động ứng phó với các thách thức pháp lý từ phía Trung Quốc, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật biển quốc gia: Quốc hội và các cơ quan tư pháp cần khẩn trương xây dựng, thông qua Luật Biển Việt Nam đồng bộ trong giai đoạn 2012–2013. Đạo luật này phải tích hợp và nâng tầm Tuyên bố năm 1977, Tuyên bố đường cơ sở năm 1982, nội luật hóa toàn diện 100% các nguyên tắc của UNCLOS 1982, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc quản lý và khẳng định chủ quyền trên các vùng biển đảo.
2. Chuẩn hóa hồ sơ và tài liệu chứng minh chủ quyền: Bộ Ngoại giao phối hợp với các cơ quan nghiên cứu lịch sử hoàn thiện 100% bộ hồ sơ khoa học - pháp lý khẳng định chủ quyền liên tục, hòa bình của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ thời các chúa Nguyễn (thế kỷ XVII) đến nay; chuẩn bị sẵn sàng các phương án sử dụng cơ chế tài phán quốc tế theo Phụ lục VII của UNCLOS 1982.
3. Hiện đại hóa lực lượng thực thi pháp luật trên biển: Chính phủ cần ưu tiên tăng ngân sách từ 15% đến 20% mỗi năm cho lực lượng Cảnh sát biển và Kiểm ngư; nâng cao năng lực tuần tra, giám sát thực thi pháp luật 24/7 nhằm bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí và hoạt động khai thác hải sản của ngư dân trong phạm vi 200 hải lý vùng đặc quyền kinh tế.
4. Thúc đẩy quốc tế hóa và đa phương hóa giải pháp Biển Đông: Tích cực phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN thúc đẩy xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có tính ràng buộc pháp lý cao hơn Tuyên bố DOC năm 2002; đẩy mạnh ngoại giao pháp lý song phương và đa phương nhằm tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với lập trường chính nghĩa của Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn có giá trị chuyên môn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách đối ngoại: Chuyên viên thuộc Bộ Ngoại giao, Ủy ban Biên giới Quốc gia, Bộ Quốc phòng có thể sử dụng các luận cứ so sánh luật học để phục vụ trực tiếp công tác đàm phán song phương, chuẩn bị văn kiện pháp lý đấu tranh ngoại giao.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học: Các chuyên gia thuộc khối ngành Luật Quốc tế (mã số 60 38 60), Quan hệ Quốc tế, Luật Biển tại các trường đại học và viện nghiên cứu tìm thấy trong tài liệu này hệ thống dữ liệu toàn diện về lập pháp biển Trung Quốc và phương pháp luận phân tích tranh chấp quốc tế.
• Lực lượng thực thi pháp luật và an ninh trên biển: Chỉ huy các đơn vị Hải quân, Cảnh sát biển, Kiểm ngư có thêm tài liệu phục vụ công tác huấn luyện nghiệp vụ pháp lý, nâng cao kỹ năng xử lý các tình huống va chạm, bảo vệ 100% quyền chủ quyền trên thực địa.
• Phóng viên, biên tập viên và chuyên gia truyền thông đối ngoại: Những người thực hiện nhiệm vụ thông tin tuyên truyền biển đảo có được nguồn số liệu lịch sử xác thực, luận cứ pháp lý chặt chẽ để xây dựng các tuyến bài tuyên truyền định hướng dư luận trong nước và quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Đường cơ sở thẳng năm 1996 của Trung Quốc tại Hoàng Sa vi phạm UNCLOS 1982 như thế nào?

Trung Quốc là quốc gia lục địa nhưng lại áp dụng phương pháp đường cơ sở thẳng bao bọc toàn bộ quần đảo Hoàng Sa theo quy chế quốc gia quần đảo (vốn chỉ dành cho các nước như Indonesia theo Điều 46 UNCLOS 1982). Hành vi này vi phạm nghiêm trọng Điều 7 và Điều 47, làm mở rộng vùng nội thủy phi pháp lên hàng nghìn km².

Bản chất pháp lý của luận điểm "gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác" là gì?

Luận điểm này do Trung Quốc đưa ra với điều kiện tiên quyết là "chủ quyền thuộc về Trung Quốc" (phát biểu của Ngoại trưởng Tiền Kỳ Thâm tháng 3/1991). Đây thực chất là biện pháp đơn phương nhằm phủ nhận chủ quyền hợp pháp của Việt Nam và các nước ven biển, biến vùng không tranh chấp thành vùng tranh chấp để khai thác tài nguyên.

Yêu sách đường 9 đoạn (đường chữ U) chiếm bao nhiêu diện tích Biển Đông và có giá trị không?

Đường 9 đoạn bao trùm khoảng 80% diện tích Biển Đông, lấn sâu vào vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa của các nước ven biển. Yêu sách này hoàn toàn không có cơ sở trong UNCLOS 1982, vi phạm các quyền tài phán biển được cộng đồng quốc tế công nhận và không có giá trị pháp lý.

Sự kiện tàu Bình Minh 02 bị cắt cáp năm 2011 phản ánh điều gì trong chính sách của Trung Quốc?

Sáng ngày 26/5/2011, 3 tàu hải giám Trung Quốc đã cố ý cắt 7 km cáp thăm dò của tàu Bình Minh 02 tại lô 148 thuộc thềm lục địa 200 hải lý của Việt Nam. Hành động này phản ánh sự chuyển hướng từ chiến lược "giấu mình chờ thời" sang răn đe thực địa cứng rắn, sử dụng lực lượng bán quân sự để cản trở quyền khai thác hợp pháp của Việt Nam.

Luận văn đề xuất giải pháp lập pháp quan trọng nhất nào cho Việt Nam?

Luận văn nhấn mạnh tính cấp thiết của việc ban hành một đạo luật tổng thể là Luật Biển Việt Nam (sau đó được Quốc hội thông qua năm 2012), nhằm chuẩn hóa toàn bộ các tuyên bố pháp lý từ năm 1977 đến nay, tạo cơ sở pháp lý cao nhất để bảo vệ chủ quyền biển đảo theo chuẩn mực UNCLOS 1982.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện quá trình phát triển của hệ thống pháp luật biển Trung Quốc từ năm 1949 đến năm 2011, vạch rõ chính sách bành trướng lãnh thổ xuyên suốt.
• Chứng minh một cách thuyết phục tính chất bất hợp pháp của đường cơ sở thẳng tại Hoàng Sa và yêu sách đường 9 đoạn dưới góc độ UNCLOS 1982.
• Phân tích rõ nét mối liên hệ giữa các bước leo thang lập pháp nội bộ của Trung Quốc với các hành động xâm phạm thực địa tại vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam.
• Đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc xây dựng Luật Biển Việt Nam và hoạch định chính sách đối ngoại bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp chặt chẽ giữa hoàn thiện lập pháp, hiện đại hóa lực lượng thực thi trên biển và đẩy mạnh đấu tranh ngoại giao pháp lý quốc tế.

Công trình nghiên cứu này là nguồn tài liệu quý báu, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể tiếp cận toàn văn luận văn tại thư viện Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội để phục vụ công tác nghiên cứu và triển khai thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nằm ngay trên ngã tƣ hàng hải quốc tế, với vị thế là hành lang hàng hải chiến lƣợc nối liền Ấn Độ Dƣơng và Thái Bình Dƣơng, Biển Đông đƣợc đánh giá là vùng biển trọng yếu nhất trên thế giới. Không một vùng biển nào với diện tích tƣơng đƣơng ¾ Địa Trung Hải lại có tầm quan trọng về phƣơng diện giao thông nhƣ Biển Đông. Biển Đông còn đƣợc biết đến với nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng, có giá trị kinh tế cao.

Vai trò, vị trí chiến lƣợc của Biển Đông gắn liền với lợi ích thiết thân của không chỉ các quốc gia trong khu vực mà cả các cƣờng quốc lớn nhƣ Mỹ, Nhật Bản. Chính vị trí chiến lƣợc và nguồn lợi khổng lồ từ tài nguyên thiên nhiên đã khiến Biển Đông rơi vào tầm ngắm của các quốc gia trong khu vực và các cƣờng quốc trên thế giới. Các quốc gia đều nhận thức đƣợc rằng: “Ai kiểm soát biển và đất liền thì thống trị châu Âu – châu Á, ai thống trị châu Âu – châu Á sẽ kiểm soát vận mệnh của thế giới” [48]. Vùng biển này đƣợc đặt trong bố trí chiến lƣợc của các quốc gia.

Nhằm vƣơn tới những lợi ích kinh tế và đạt đƣợc những mục tiêu chính trị, các nƣớc trong khu vực đã đƣa ra tuyên bố chủ quyền đối với một phần hay toàn bộ Biển Đông. Thêm vào đó, vấn đề tranh chấp chủ quyền giữa Việt Nam, Trung Quốc, Philippines và nhiều nƣớc khác tại quần đảo Hoàng Sa, Trƣờng Sa đã làm tăng thêm tính phức tạp, biến Biển Đông trở thành điểm nóng về an ninh, chính trị. Những năm gần đây, chiến lƣợc tiến ra biển cả, mở rộng chủ quyền trên biển và khai thác tài nguyên thiên nhiên biển phục vụ cho phát triển kinh tế đất nƣớc luôn là mối quan tâm hàng đầu của Trung Quốc. Trung Quốc đã cho ban hành một loạt văn bản pháp luật về biển, đảo để tạo cơ sở pháp lý, 1 z hợp thức hóa các hoạt động của mình trên các vùng biển tranh chấp.

Điều này đã ảnh hƣởng trực tiếp tới chủ quyền và lợi ích quốc gia của Việt Nam. Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 09/2/2007 của Hội nghị lần thứ tƣ Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa 9 về Chiến lƣợc biển Việt Nam đến năm 2020 đã xác định: “Nhiệm vụ cơ bản, lâu dài và xuyên suốt là xác lập chủ quyền đầy đủ, quản lý và bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán vùng biển, thềm lục địa, hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và các quần đảo, đảo khác thuộc chủ quyền nước ta. Nhiệm vụ trước mắt là phải bảo vệ toàn vẹn chủ quyền và lợi ích quốc gia trên vùng biển, đảo, duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển”. Một trong những giải pháp đƣợc đƣa ra đó là: “Đẩy mạnh hoạt động đối ngoại, nắm chắc luật pháp và tập quán quốc tế để giải quyết kịp thời, có hiệu quả các tranh chấp biển, đảo; không để xảy ra các điểm nóng.

Xây dựng cơ sở pháp lý và lịch sử để đấu tranh bảo vệ chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”. Từ những quan điểm thể hiện trong các văn kiện của Đảng, Nhà nƣớc và để thực hiện chủ trƣơng của Đảng, Nhà nƣớc ta đối với vấn đề phân định biển, bảo vệ chủ quyền trên biển, việc nghiên cứu pháp luật quốc tế và pháp luật biển của các quốc gia hữu quan trong đó có Trung Quốc là vô cùng cần thiết. Trong thực tiễn, tranh chấp trên Biển Đông, tranh chấp chủ quyền giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Hoàng Sa, Trƣờng Sa đã kéo dài nhiều thập kỷ làm ảnh hƣởng đến hòa bình, an ninh trong khu vực nói chung và ảnh hƣởng đến mối quan hệ láng giềng giữa Việt Nam và Trung Quốc nói riêng. Những năm qua, hai nƣớc đã tiến hành nhiều cuộc đàm phán tuy nhiên vẫn chƣa tìm đƣợc tiếng nói chung.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu pháp luật Trung Quốc về biển, đảo để bảo đảm giữ vững chủ quyền và lợi ích quốc gia khi tiến hành các cuộc đàm phán với Trung Quốc thời gian tới. 2 z Bên cạnh đó, việc nghiên cứu pháp luật quốc tế và pháp luật Trung Quốc về biển, đảo cũng xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện pháp luật Việt Nam. Từ khi thành lập nƣớc đến nay, Đảng và Nhà nƣớc ta đã luôn quan tâm tới vấn đề bảo vệ chủ quyền trên biển, xây dựng pháp luật biển quốc gia tuy nhiên pháp luật Việt Nam hiện hành còn bộc lộ một số hạn chế. Trên cơ sở nghiên cứu hệ thống pháp luật Trung Quốc về biển, đảo, Việt Nam có thể tìm đƣợc những phƣơng hƣớng xây dựng và hoàn thiện pháp luật trong nƣớc phù hợp.

Có thể thấy, pháp luật Trung Quốc về biển, đảo đã tác động nhất định tới cục diện tranh chấp Biển Đông, gây nên những ảnh hƣởng tiêu cực tới cục diện chung và trực tiếp ảnh hƣởng tới quyền và lợi ích chính đáng của các bên tranh chấp trong đó có Việt Nam. Từ chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc, yêu cầu của thực tiễn và yêu cầu hoàn thiện pháp luật Việt Nam, việc nghiên cứu, hệ thống hóa các văn bản pháp luật Trung Quốc về biển, đảo, phân tích, chỉ ra những điểm không phù hợp với pháp luật quốc tế trong các văn bản pháp luật Trung Quốc là cần thiết. Do đó, tôi đã lựa chọn đề tài “Pháp luật Trung Quốc về biển, đảo nhìn từ góc độ luật pháp quốc tế và thực tiễn tranh chấp Biển Đông” làm đề tài luận văn của mình. Nhiệm vụ của luận văn Luận văn có nhiệm vụ:  Khái quát, hệ thống hoá một số nội dung cơ bản của pháp luật Trung Quốc về biển, đảo.

 Nghiên cứu nội dung các văn bản pháp luật Trung Quốc về biển, đảo.  Phân tích, đánh giá các văn bản pháp luật Trung Quốc về biển, đảo trong mối tƣơng quan với pháp luật quốc tế; Chỉ ra những chế định không phù hợp với pháp luật quốc tế trong các văn bản pháp luật của Trung Quốc. 3 z  Đánh giá tác động của chính sách pháp luật biển Trung Quốc đối với tranh chấp Biển Đông.  Phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của chính sách pháp luật biển Trung Quốc đối với cục diện Biển Đông.

 Đƣa ra những đối sách cho Việt Nam nhằm hạn chế, giảm thiểu những tác động tiêu cực của chính sách pháp luật Trung Quốc tới tranh chấp Biển Đông.  Nghiên cứu hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, trên cơ sở đó đƣa ra những kiến nghị, đề xuất để hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về biển, đảo. Phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi đề tài, luận văn nghiên cứu hệ thống pháp luật về biển, đảo của nƣớc Cộng hòa nhân dân Trung Hoa trong giai đoạn từ năm 1949 đến nay và tập trung nghiên cứu những văn bản pháp luật về biển, đảo có liên quan trực tiếp tới tranh chấp Biển Đông và hai quần đảo Hoàng Sa, Trƣờng Sa. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng những phƣơng pháp nghiên cứu chủ yếu sau: o Phƣơng pháp duy vật biện chứng; o Phƣơng pháp phân tích tổng hợp; o Phƣơng pháp quy nạp và diễn dịch; o Phƣơng pháp thống kê; o Phƣơng pháp so sánh; o Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu truyền thống và hiện đại khác.

Những đóng góp của luận văn Luận văn trên cơ sở nghiên cứu những văn bản pháp luật chủ yếu của Trung Quốc về biển, đảo đƣa đến một cái nhìn tổng quan về hệ thống pháp 4 z luật biển, đảo Trung Quốc. Đồng thời thông qua việc nghiên cứu các văn bản pháp luật Trung Quốc liên quan trực tiếp tới Biển Đông, quần đảo Hoàng Sa, Trƣờng Sa trong mối tƣơng quan với pháp luật quốc tế điều chỉnh vấn đề biển, đảo, luận văn chỉ ra, phân tích và đánh giá những chế định không phù hợp với pháp luật quốc tế trong các văn bản pháp luật Trung Quốc. Từ đó, kiến nghị, đề xuất đối sách cho Việt Nam trong vấn đề Biển Đông và đƣa ra phƣơng hƣớng, giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về biển, đảo. Kết cấu luận văn Luận văn gồm 3 Chƣơng: Chƣơng 1: Một số nội dung cơ bản của pháp luật Trung Quốc về biển, đảo.

Chƣơng 2: Pháp luật Trung Quốc về biển, đảo trong mối tƣơng quan với pháp luật quốc tế và tác động đối với vấn đề Biển Đông. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật biển Việt Nam qua nghiên cứu, đánh giá pháp luật Trung Quốc. 5 z CHƢƠNG 1: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT TRUNG QUỐC VỀ BIỂN, ĐẢO 1. Chính sách bành trƣớng ra biển, đảo của Trung Quốc là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ pháp luật Trung Quốc về biển, đảo 1.

Tổng quan về chính sách bành trướng ra biển, đảo của Trung Quốc Trung Quốc là một quốc gia lớn trong khu vực và trên thế giới với nhiều thành tựu phát triển kinh tế, khoa học - kỹ thuật. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đƣợc biết đến nhƣ một quốc gia mang trong mình những tƣ tƣởng thống trị và tham vọng bá quyền. Điều này thể hiện trong các tuyên bố và hành động của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ qua. Trung Quốc luôn duy trì chính sách bành trƣớng, mở rộng chủ quyền lãnh thổ.

Từ các vùng lãnh thổ của các quốc gia có chung đƣờng biên giới đến các vùng biển khác nhau đều nằm trong tầm ngắm của Trung Quốc. Chính tƣ tƣởng bành trƣớng trên cơ sở những luận điệu khác nhau đã khiến tranh chấp về phân định đƣờng biên giới giữa Trung Quốc với nhiều quốc gia (nhƣ Nga, Mông Cổ, Ấn Độ, các nƣớc Trung Á, Đông Nam Á) thƣờng xuyên phát sinh. Trong quan hệ với Nga, trong lịch sử và đặc biệt là vào thập niên 60-70 của thế kỷ 20, hai nƣớc đã có những bất đồng lớn khi Bắc Kinh đòi 1.540 km² đất thuộc lãnh thổ Nga mà dƣờng nhƣ “Sa hoàng đã cƣớp của Trung Quốc trong thế kỷ 19”. Các nhà sử học Trung Quốc cố công đƣa ra luận thuyết về “những vùng đất bị mất” và “món nợ nào đó” của Nga đối với Trung Quốc, mà âm hƣởng của nó đến ngày nay vẫn còn thấy rộ lên trong các công trình nghiên cứu, các ấn phẩm phát hành rộng rãi và thậm chí cả trong sách giáo khoa phổ thông.