Phản ứng của quần xã chim với tính không đồng nhất sinh cảnh tại khu vực thị trấn Xuân Mai

Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp nghiên cứu phản ứng của quần xã chim với tính không đồng nhất sinh cảnh tại thị trấn Xuân Mai.

• Trường học: Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Phản ứng của quần xã chim với tính không đồng nhất sinh cảnh tại Xuân Mai
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Lược sử nghiên cứu chim ở việt nam
• 1.2. Lược sử nghiên cứu chim ở khu vực thị trấn xuân mai
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ-XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên của thị trấn xuân mai
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Khí hậu thủy văn
• 2.1.3. Thổ nhưỡng
• 2.1.4. Thảm thực vật
• 2.2. Điều kiện kinh tế-xã hội của thị trấn xuân mai
• 2.2.1. Dân số
• 2.2.2. Cơ cấu và tốc độ phát triển kinh tế
• 2.2.3. Cơ sở hạ tầng
• 2.3. Đặc điểm các dạng sinh cảnh của chim tại khu vực nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu chung
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra
• 3.3.2. Phương pháp thống kê
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tổ thành loài và tính đa dạng sinh học chim trong các sinh cảnh
• 4.2. Mức độ khác biệt giữa các quần xã chim
• 4.3. Biến đổi thang độ của quần xã chim
• 4.4. Mối liên hệ giữa đặc điểm sinh cảnh với tổ thành loài và tính đa dạng sinh học chim
• 4.5. Cơ chế thích ứng, kết hợp kiếm ăn giữa các loài chim
• 4.6. Định hướng giải pháp quản lý tài nguyên chim và bảo vệ môi trường
• KẾT LUẬN VÀ TỒN TẠI- KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quần xã chim và tính không đồng nhất sinh cảnh tại Xuân Mai

Quần xã chim tại Xuân Mai phản ánh mối quan hệ tương hỗ giữa chim và môi trường sống. Sự biến đổi cảnh quan do hoạt động con người đã làm sinh cảnh không đồng nhất, chia cắt và phân mảnh. Điều này ảnh hưởng đến kết cấu quần xã chim, buộc chúng phải thích ứng với tính không đồng nhất sinh cảnh. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối liên hệ giữa quần xã chim và sinh cảnh, cung cấp cơ sở khoa học cho bảo tồn chim và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm sinh cảnh và quần xã chim

Sinh cảnh tại Xuân Mai bao gồm rừng thứ sinh, đất ngập nước, ruộng nước và khu dân cư. Mỗi sinh cảnh có đặc điểm thảm thực vật và mức độ tác động của con người khác nhau. Quần xã chim tại đây phản ứng với sự biến đổi này thông qua cơ chế thích ứng và kết hợp kiếm ăn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, tính không đồng nhất sinh cảnh ảnh hưởng trực tiếp đến tính đa dạng sinh học và tổ thành loài chim.

1.2. Phản ứng sinh thái của quần xã chim

Phản ứng sinh thái của quần xã chim thể hiện qua sự thay đổi trong tập tính kiếm ăn và phân bố loài. Các loài chim thích ứng với sinh cảnh bị chia cắt bằng cách tận dụng các nguồn thức ăn mới và thay đổi phương thức kiếm ăn. Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng về đặc điểm sinh học và điều kiện sinh thái của các loài chim, hỗ trợ công tác bảo tồn chim và đánh giá tác động môi trường.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra theo tuyến và thống kê số lượng chim trong các sinh cảnh khác nhau. Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về tính đa dạng sinh học và tổ thành loài chim giữa các sinh cảnh. Quần xã chim tại rừng thứ sinh có độ đa dạng cao nhất, trong khi khu dân cư có số lượng loài ít hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa đặc điểm sinh cảnh và phản ứng sinh thái của chim.

2.1. Phương pháp điều tra và thống kê

Phương pháp điều tra theo tuyến được áp dụng để ghi nhận chủng loại và số lượng chim trong các sinh cảnh. Sử dụng ống nhòm và máy ảnh để hỗ trợ quan sát. Phương pháp thống kê dựa trên giá trị lớn nhất và cộng gộp số lượng cá thể. Kết quả cho thấy sự phân bố không đồng đều của quần xã chim giữa các sinh cảnh, phản ánh tính không đồng nhất sinh cảnh.

2.2. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, tính đa dạng sinh học của quần xã chim cao nhất tại rừng thứ sinh và thấp nhất tại khu dân cư. Sinh cảnh đất ngập nước và ruộng nước có số lượng loài trung bình. Nghiên cứu cũng phát hiện cơ chế thích ứng của chim với sinh cảnh bị chia cắt, bao gồm thay đổi phương thức kiếm ăn và tận dụng nguồn thức ăn mới. Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng cho bảo tồn chim và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý tài nguyên chim và bảo vệ môi trường tại Xuân Mai. Kết quả nghiên cứu giúp hiểu rõ hơn về phản ứng sinh thái của quần xã chim với tính không đồng nhất sinh cảnh, từ đó đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả. Nghiên cứu cũng góp phần vào việc đánh giá tác động môi trường và phát triển bền vững tại khu vực.

3.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu làm sáng tỏ mối liên hệ giữa quần xã chim và sinh cảnh, cung cấp dữ liệu quan trọng cho nghiên cứu sinh thái và bảo tồn chim. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trong việc quy hoạch và quản lý tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa con người và môi trường sống của động vật hoang dã.

3.2. Đề xuất giải pháp bảo tồn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các giải pháp bảo tồn được đề xuất bao gồm duy trì và phục hồi sinh cảnh tự nhiên, hạn chế tác động của con người lên quần xã chim, và tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo tồn chim. Những giải pháp này nhằm đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững của quần xã chim tại Xuân Mai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực thị trấn Xuân Mai, thuộc huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, với diện tích 1051,57 ha và dân số khoảng 15.206 người, đang trong quá trình phát triển đô thị vệ tinh theo quy hoạch đến năm 2020. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt 15%/năm và cơ cấu kinh tế chủ yếu là thương mại dịch vụ chiếm 80%, thị trấn đối mặt với sự biến đổi cảnh quan môi trường rõ rệt. Các sinh cảnh tự nhiên của chim bị thu hẹp và phân mảnh, trong khi các sinh cảnh nhân tạo gia tăng, tạo nên tính không đồng nhất về môi trường sống của các loài chim.

Nghiên cứu tập trung vào phản ứng của quần xã chim với tính không đồng nhất của sinh cảnh tại thị trấn Xuân Mai trong mùa đông, nhằm làm rõ mối liên hệ giữa đặc điểm sinh cảnh và tổ thành loài, tính đa dạng sinh học chim, cũng như cơ chế thích ứng và kết hợp kiếm ăn giữa các loài. Phạm vi nghiên cứu bao gồm bốn dạng sinh cảnh chính: rừng thứ sinh trên núi đất, đất ngập nước theo mùa, ruộng nước kết hợp hồ thả cá và khu dân cư. Thời gian khảo sát kéo dài từ 25/11/2015 đến 28/01/2016, tập trung vào mùa đông khi quần thể chim ổn định.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý tài nguyên chim hoang dã và bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng đô thị xanh, thân thiện với môi trường tại khu vực đang phát triển nhanh này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sinh thái học chim, bao gồm:

• Lý thuyết quần xã sinh vật: Phân tích tổ thành loài, tính đa dạng sinh học và mối quan hệ giữa các loài trong quần xã.
• Mô hình thích ứng sinh thái: Giải thích cơ chế thích ứng và kết hợp kiếm ăn giữa các loài chim trong môi trường biến đổi.
• Chỉ số đa dạng sinh học: Sử dụng các chỉ số Shannon-Wiener (H’), Simpson (D’) và độ bình quân (E) để đánh giá tính đa dạng và đồng đều của quần xã chim.
• Phân tích đa biến sinh thái: Áp dụng phân tích nhóm hai chiều (Cluster Analysis - CA) và phân tích vô hướng đối ứng (Detrended Correspondence Analysis - DCA) để xác định tập đoàn kiếm ăn và mối liên hệ giữa chim với sinh cảnh và chất nền kiếm ăn.

Các khái niệm chính bao gồm: quần xã chim, sinh cảnh, tổ thành loài, tính đa dạng sinh học, tập đoàn kiếm ăn, chất nền kiếm ăn, và hành vi kiếm ăn.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ 4 dạng sinh cảnh tại thị trấn Xuân Mai, gồm rừng thứ sinh, đất ngập nước theo mùa, ruộng nước + hồ cá và khu dân cư. Mỗi dạng sinh cảnh thiết kế 3 tuyến điều tra, mỗi tuyến dài 0,9-1,5 km, với 12 lần điều tra (6 lần sáng, 6 lần chiều), tổng cộng 36 lần lấy mẫu cho mỗi sinh cảnh.

• Phương pháp điều tra: Điều tra chim theo tuyến, ghi nhận chủng loại và số lượng cá thể trong dải tuyến rộng 200m (100m mỗi bên). Sử dụng ống nhòm và máy ảnh hỗ trợ quan sát, xác định loài dựa trên tài liệu chuyên ngành. Chỉ thống kê cá thể chim bay ra ngoài và từ phía trước dải tuyến.

• Phương pháp thống kê: Áp dụng phương pháp bảo lưu giá trị lớn nhất để thống kê số lượng cá thể mỗi loài trên tuyến, cộng gộp số lượng cá thể trên các tuyến trong sinh cảnh. Phân cấp số lượng cá thể theo tỷ lệ phần trăm trên tổng số cá thể trong sinh cảnh.

• Phương pháp phân tích: Tính toán các chỉ số đa dạng sinh học (H’, D’, E), kiểm tra hoán đổi vị trí đa hướng (MRPP) để xác định sự khác biệt tổ thành loài giữa các sinh cảnh, tính hệ số tương tự giữa các quần xã chim. Phân tích đa biến CA và DCA để xác định tập đoàn kiếm ăn và mối liên hệ với sinh cảnh, chất nền kiếm ăn.

• Timeline nghiên cứu: Điều tra thực địa từ 25/11/2015 đến 28/01/2016, phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả trong năm tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng loài chim: Ghi nhận 72 loài chim thuộc 56 giống, 34 họ và 11 bộ, trong đó bộ Sẻ (Passeriformes) chiếm 73,61% với 53 loài. Số loài chim nhiều nhất ở rừng thứ sinh (53 loài), ít nhất ở khu dân cư (20 loài).

2. Tính đa dạng sinh học: Chỉ số đa dạng Shannon-Wiener (H’) cao nhất ở rừng thứ sinh (3,559), thấp nhất ở đất ngập nước theo mùa (2,361). Chỉ số Simpson (D’) cao nhất ở rừng thứ sinh (0,9599), khu dân cư đứng thứ hai (0,8658). Độ bình quân (E) cao nhất ở rừng thứ sinh (0,897), thấp nhất ở ruộng nước + hồ cá (0,697).

3. Mức độ khác biệt quần xã chim: Không có sự sai khác tổ thành loài giữa đất ngập nước theo mùa và ruộng nước + hồ cá (P=0,069 > 0,05). Các cặp sinh cảnh còn lại có sự sai khác rõ rệt (P < 0,05). Mức độ khác biệt cao nhất giữa quần xã chim đất ngập nước theo mùa và khu dân cư.

4. Tập đoàn kiếm ăn: Xác định 6 tập đoàn kiếm ăn chính dựa trên sinh cảnh và chất nền kiếm ăn, bao gồm các nhóm chim kiếm ăn ở bùn lầy, khu nước sâu, không trung, mặt đất, tán cây bụi và tán cây gỗ. Mỗi tập đoàn có cơ chế thích ứng và phương thức vận động lấy thức ăn khác nhau nhằm giảm thiểu cạnh tranh.

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng sinh học chim cao nhất ở rừng thứ sinh do tính dị chất sinh cảnh cao, với sự cân bằng giữa tán cây gỗ, cây bụi và mặt đất, tạo nhiều ổ sinh thái khác nhau. Ngược lại, đất ngập nước theo mùa có tính dị chất thấp hơn, chủ yếu là mặt nước và tán cây bụi, dẫn đến đa dạng sinh học thấp hơn.

Mức độ khác biệt tổ thành loài chim giữa các sinh cảnh phản ánh sự ảnh hưởng của đặc điểm sinh cảnh và mức độ gây nhiễu loạn của con người. Khu dân cư mặc dù có số loài ít nhưng có độ đồng đều cao do các loài chim thích nghi với môi trường nhân tạo.

Phân tích đa biến cho thấy các tập đoàn kiếm ăn phân chia rõ ràng theo sinh cảnh và chất nền kiếm ăn, minh chứng cho cơ chế phân vùng tài nguyên và không gian kiếm ăn nhằm giảm thiểu cạnh tranh. Ví dụ, trong tập đoàn kiếm ăn ở bùn lầy, các loài như Cò bợ và Cò trắng sử dụng phương thức vận động khác nhau để khai thác thức ăn, giảm áp lực cạnh tranh.

Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trước về ảnh hưởng của phân mảnh sinh cảnh và tính dị chất đến đa dạng sinh học chim, đồng thời cung cấp bằng chứng thực tiễn cho việc quản lý và bảo tồn tài nguyên chim trong khu vực đô thị hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch phân khu chức năng hợp lý: Đề nghị chính quyền địa phương phân bổ khoa học các khu dân cư, khu sản xuất và khu tự nhiên nhằm giảm thiểu nhiễu loạn mạnh, duy trì diện tích ao nước và cây bụi trong khu dân cư để bảo vệ môi trường sống của chim. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: chính quyền địa phương phối hợp với các chuyên gia quy hoạch.

2. Bảo vệ hồ Xuân Mai: Thiết lập cơ chế đổi thửa hoặc đền bù cho các hộ dân có ruộng gần hồ nhằm duy trì trạng thái tự nhiên ổn định của hồ, tiến tới quy hoạch hồ thành công viên nước. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý tài nguyên nước.

3. Đa dạng hóa sinh cảnh nông nghiệp: Thực hiện luân phiên tháo nước giữa các hồ thả cá, đa dạng hóa cây trồng trên đồng ruộng, trồng thêm các loài thực vật thủy sinh và cây gỗ phân tán ven bờ để nâng cao tính dị chất sinh cảnh, từ đó tăng tính đa dạng sinh học chim. Thời gian: 1-3 năm, chủ thể: nông dân, chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn.

4. Giám sát và nghiên cứu dài hạn: Tiếp tục điều tra, thu thập số liệu vào mùa hè và các mùa khác để xây dựng chương trình giám sát biến đổi quần xã chim, làm cơ sở khoa học cho quy hoạch bảo vệ môi trường. Thời gian: liên tục, chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và cơ quan quản lý môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quy hoạch đô thị xanh, bảo vệ đa dạng sinh học và tài nguyên thiên nhiên.

2. Các nhà nghiên cứu sinh thái học và điểu học: Tham khảo phương pháp điều tra, phân tích đa biến và kết quả về cơ chế thích ứng kiếm ăn của chim trong môi trường đô thị hóa.

3. Tổ chức bảo tồn đa dạng sinh học và phi chính phủ: Áp dụng các đề xuất quản lý sinh cảnh và bảo tồn chim hoang dã trong các dự án bảo vệ môi trường tại khu vực đô thị và vùng phụ cận.

4. Sinh viên và giảng viên ngành sinh học, môi trường: Là tài liệu tham khảo học thuật về nghiên cứu quần xã chim, phương pháp điều tra và phân tích dữ liệu sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu tập trung vào mùa đông?
   Mùa đông là thời điểm quần thể chim ổn định, dễ quan sát và đánh giá tổ thành loài cũng như hành vi kiếm ăn. Ví dụ, điều tra từ 25/11/2015 đến 28/01/2016 cho phép thu thập dữ liệu chính xác về quần xã chim.

2. Có bao nhiêu loài chim được ghi nhận trong nghiên cứu?
   Tổng cộng 72 loài chim thuộc 56 giống, 34 họ và 11 bộ, trong đó bộ Sẻ chiếm đa số với 53 loài, phản ánh đa dạng sinh học phong phú tại khu vực.

3. Sinh cảnh nào có đa dạng sinh học chim cao nhất?
   Rừng thứ sinh có số loài nhiều nhất (53 loài) và chỉ số đa dạng Shannon-Wiener cao nhất (3,559), do tính dị chất sinh cảnh cao và ít bị gây nhiễu loạn.

4. Cơ chế thích ứng kiếm ăn của chim như thế nào?
   Các loài chim trong cùng tập đoàn kiếm ăn sử dụng phương thức vận động và lấy thức ăn khác nhau để giảm cạnh tranh, ví dụ Cò bợ vận động tĩnh tại, trong khi Cò trắng kết hợp vận động có ngừng nghỉ.

5. Làm thế nào để bảo vệ đa dạng sinh học chim trong khu vực đô thị hóa?
   Bảo vệ và đa dạng hóa sinh cảnh, duy trì diện tích ao nước, cây bụi, quy hoạch phân khu chức năng hợp lý và giám sát dài hạn là các giải pháp thiết thực để bảo tồn chim và môi trường sống.

Kết luận

• Ghi nhận 72 loài chim phân bố trong bốn dạng sinh cảnh mùa đông tại thị trấn Xuân Mai, với đa dạng sinh học cao nhất ở rừng thứ sinh.
• Mặc dù khu dân cư có số loài ít nhất, nhưng tính đồng đều và đa dạng sinh học vẫn khá cao do sự thích nghi của các loài chim với môi trường nhân tạo.
• Tổ thành loài chim khác biệt rõ rệt giữa các sinh cảnh, đặc biệt giữa đất ngập nước theo mùa và khu dân cư.
• Các tập đoàn kiếm ăn phân chia theo sinh cảnh và chất nền kiếm ăn, với cơ chế thích ứng nhằm giảm thiểu cạnh tranh thức ăn.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý tài nguyên chim và quy hoạch bảo vệ môi trường đô thị xanh tại Xuân Mai.

Next steps: Tiếp tục điều tra mùa hè, mở rộng nghiên cứu về tập tính kiếm ăn và xây dựng chương trình giám sát dài hạn.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp bảo tồn và giám sát đa dạng sinh học chim để phát triển bền vững khu vực đô thị vệ tinh Xuân Mai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Lược sử nghiên cứu chim ở việt nam Giai đoạn trước năm 1975: Cuối thế kỷ 19, các nhà tự nhiên học nước ngoài đã có mặt ở Việt Nam, và bắt đầu các cuộc điều tra, nghiên cứu chim trên quy mô lớn. Năm 1872, danh sách chim Việt Nam gồm 192 loài được xuất bản đầu tiên với lô mẫu vật do Pierơ- Giám đốc vườn thú Sài Gòn bấy giờ sưu tầm và công bố (H. Năm 1931, Delacua và Jabuiơ đã xuất bản công trình nghiên cứu tổng hợp về chim toàn vùng Đông Dương, bao gồm 954 loài và phân loài (Delacour T., 1931), trong đó có các loài chim ở Việt Nam.

Năm 1951, danh lục chim Đông Dương được Delacour bổ sung, hoàn thành và xuất bản gồm 1085 loài và phân loài (J. Delacour, 1951) Sau năm 1954, Miền Bắc giải phóng; đây là mốc quan trọng đánh dấu sự khởi đầu của các cuộc điều tra, khảo sát của các nhà điểu học Việt Nam. Các công trình nghiên cứu đáng chú ý là của các tác giả: Võ Quý (1962, 1966), Trần Gia Huấn (1960, 1961), Đỗ Ngọc Quang (1965). Nói chung các công trình nghiên cứu này đều đi sâu nghiên cứu về mặt khu hệ và phân loại, ít chú ý đến đặc điểm sinh thái học của loài.

Năm 1971, Võ Quý đã tổng hợp các nghiên cứu hơn 7 năm trước đó về đời sống của các loài chim phổ biến ở Miền Bắc Việt Nam để xuất bản công trình “Sinh học những loài chim thường gặp ở Miền Bắc Việt Nam” (Võ Quý, 1971). Đây là công trình nghiên cứu có hệ thống về đặc điểm sinh vật học của các loài chim có ý nghĩa kinh tế; tuy nhiên các thông tin về đặc điểm sinh thái học mới dừng lại ở cấp độ quần thể và loài. Giai đoạn sau năm 1975: Sau chiến tranh, giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước; công trình 3 “Chim Việt Nam- Hình thái và phân loại” là công trình đầu tiên nghiên cứu chim trên toàn lãnh thổ Việt Nam về mặt phân loại (Võ Quý, 1975, 1981) Năm 1995, Võ Quý và Nguyễn Cử đã tổng hợp các kết quả điều tra trước đó để xuất bản công trình “Danh lục chim Việt Nam”. Bản danh lục gồm 19 bộ, 81 họ và 828 loài chim đã tìm thấy ở Việt Nam tính đến năm 1995; với mỗi loài các tác giả đã dẫn ra đặc điểm về hiện trạng và vùng phân bố (Võ Quý, Nguyễn Cử, 1995).

Đây là công trình nghiên cứu có hệ thống về đặc điểm phân bố địa lý của loài; tuy nhiên các thông tin về đặc điểm sinh thái học cũng mới dừng lại ở cấp độ quần thể và loài. Năm 2000, Nguyễn Cử và các cộng sự dựa trên cuốn “Chim Hồng Kông và Nam Trung Quốc- 1994” đã biên soạn cuốn Chim Việt Nam. Trong sách các tác giả đã giới thiệu hơn 500 loài trong tổng số hơn 850 loài chim hiện có ở Việt Nam; mỗi loài trình bày các mục mô tả, phân bố tình trạng, nơi ở và có hình vẽ màu kèm theo (Nguyễn Cử, 2000). Nói chung, cuốn sách được biên soạn với mục đích chủ yếu là giúp nhận dạng các loài chim ngoài thực địa.

Những năm gần đây, nhiều dự án bảo tồn đa dạng sinh học với sự tài trợ của chính phủ nước ngoài (Hà Lan, Đức, Úc, Anh, Mỹ,.), của các tổ chức phi chính phủ (Birdlife, WWF, FFI, IUCN), ngân sách quốc gia, ngân sách địa phương đã đầu tư nghiên cứu đa dạng sinh học ở Việt Nam, chủ yếu tập trung đầu tư nghiên cứu đánh giá đa dạng sinh học trong các hệ sinh thái tự nhiên đặc thù, các Vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên; sau đó một loạt kết quả nghiên cứu về hệ động thực vật hoang dã tại các Vườn quốc gia và khu bảo tồn đã được xuất bản. Điều tra nghiên cứu quần xã chim hoang dã thường được tiến hành song song với các nhóm động vật khác. Ban đầu là việc điều tra để lập luận chứng kinh tế- kỹ thuật thành lập khu bảo tồn, sau đó nhiều đợt điều tra nghiên cứu tiếp theo đã hoàn thiện được thành phần loài chim của khu bảo tồn. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong công tác quản lý tài 4 nguyên chim hoang dã, giúp ban quản lý có thông tin đầy đủ hơn về nguồn tài nguyên chim hoang dã trong khu vực mình quản lý.

Tuy nhiên, hầu hết các nghiên cứu mới dừng lại ở thống kê, mô tả các loài chim, lập danh lục loài và đánh giá giá trị bảo tồn của chúng; và thường các nghiên cứu này được đặt tên đề tài là: nghiên cứu đặc điểm khu hệ chim Tóm lại, hầu hết các nghiên cứu về quần xã chim hoang dã ở Việt Nam được tiến hành ở các hệ sinh thái tự nhiên; không tìm thấy tài liệu nào nghiên cứu về quần xã chim hoang dã ở khu vực đô thị. Nghiên cứu về sinh thái học chim ở cấp độ quần xã (mối quan hệ giữa các loài chim trong quần xã, giữa quần xã chim với môi trường nơi cư trú) hầu như chưa được quan tâm nghiên cứu. Lược sử nghiên cứu chim ở khu vực thị trấn xuân mai Nghiên cứu chim hoang dã ở thị trấn Xuân Mai được tiến hành gắn liền với hoạt động giảng dạy và học tập của giảng viên, sinh viên Trường Đại học Lâm nghiệp. Những năm 2010 trở về trước, có khá nhiều công trình điều tra nghiên cứu về các loài chim;tiêu biểu phải kể đến một số nghiên cứu như: chuyên đề tốt nghiệp “Nghiên cứu đặc điểm khu hệ chim tại núi Luốt- Trường Đại học Lâm nghiệp” của Nguyễn Đăng Mạnh năm 2005, đã ghi nhận tại khu vực núi Luốt có 64 loài chim thuộc 30 họ và 10 bộ; ngoài ra chuyên đề còn mô tả quy luật phân bố của các loài chim theo sinh cảnh và đánh giá tình trạng quần thể thông qua mật độ của một số loài thường gặp (Nguyễn Đăng Mạnh, 2005).

Chuyên đề nghiên cứu khoa học “Tư liệu hóa thông tin đa dạng sinh học chim tại núi Luốt- Trường Đại học Lâm nghiệp” của Nguyễn Văn Đệ năm 2010, đã tổng hợp các nghiên cứu trước đó cùng với kết quả điều tra thực địa đã lập danh sách các loài chim ở khu vực núi Luốt gồm 84 loài thuộc 32 họ và 10 bộ; đồng thời tiến hành xây dựng bảng tra các họ chim và các loài chim trong một số họ phổ biến (Nguyễn Văn Đệ và cộng sự, 2010). 5 Sau năm 2010, các công trình điều tra nghiên cứu liên quan đến khu hệ chim tại núi Luốt là rất ít, đề tài nghiên cứu khoa học “Nghiên cứu đặc điểm khu hệ chim tại khu rừng thực nghiệm núi Luốt, Xuân Mai, Hà Nội” của Lương Văn Bình năm 2014, đã ghi nhận tại khu vực có 56 loài chim thuộc 27 họ và 9 họ; ngoài ra chuyên đề còn đánh giá giá trị bảo tồn của khu hệ chim, mô tả tình trạng phân bố của các loài chim theo sinh cảnh (Lương Văn Bình và cộng sự, 2014). Như vậy, định kỳ đều có các điều tra nghiên cứu chim hoang dã tại khu vực thị trấn Xuân Mai; tuy nhiên, các điều tra nghiên cứu cũng mới dừng lại ở điều tra, thống kê thành phần loài, đồng thời chỉ giới hạn trong quy mô khu vực núi Luốt- khu rừng thực nghiệm của Trường Đại học Lâm nghiệp. 6 Chương 2 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ-XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU 2.

Điều kiện tự nhiên của thị trấn Xuân Mai 2. Vị trí địa lý Thị trấn Xuân Mai thuộc huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội; nằm trên điểm giao nhau giữa quốc lộ 6 và quốc lộ 21A (20054’3,23”N, 105034’47,83” E), cách trung tâm thủ đô Hà Nội 33 km về phía Tây. Tổng diện tích thị trấn là 1051,57 ha; phía Đông và phía Nam giáp xã Thủy Xuân Tiên; phía Bắc giáp xã Đông Yên, huyện Quốc Oai; phía Tây giáp xã Hòa Sơn, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Địa hình Địa hình khu vực Xuân Mai thuộc kiểu bán sơn địa, tức vừa có đồi núi vừa có những khoảng đất rộng bằng phẳng.

Độ cao tuyệt đối biến động từ 50- 340m, đỉnh núi cao nhất thuộc khu vực núi Luốt của Trường đại học Lâm nghiệp, cao 133 mét. Khí hậu thủy văn Khí hậu của khu vực Xuân Mai thuộc kiểu khí hậu cận nhiệt đới gió mùa, trong năm chia làm bốn mùa rõ rệt. Nhiệt độ bình quân năm là 230C, nhiệt độ bình quân tháng nóng nhất là 290C vào tháng 6 và tháng 7, nhiệt độ bình quân tháng lạnh nhất là 170C vào tháng 1. Vào mùa hè nhiệt độ không khí trên 250C kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9.

Vào mùa đông nhiệt độ không khí nhỏ hơn 200C kéo dài từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau. Các tháng còn lại nhiệt độ trung bình từ 20-250C. Độ ẩm không khí tương đối cao và khá đồng đều giữa các tháng trong năm. Độ ẩm không khí bình quân năm là 84,25%, độ ẩm bình quân tháng cao 7 nhất là 86,9% vào tháng 4, độ ẩm bình quân tháng thấp nhất là 81,1% vào tháng 12 .1: Ranh giới và hệ thống nước mặt của thị trấn Xuân Mai Lượng mưa bình quân năm là 1893mm và chủ yếu tập trung từ tháng 4 đến tháng 10, chiếm 91% tổng lượng mưa của cả năm.

Nước mưa rơi xuống lưu vực núi Luốt- xã Hòa Sơn được lưu lại trong các ao ở khu dân cư và hồ Xuân Mai, đến mùa Xuân ( tháng 2) hồ Xuân Mai xả nước ra sông Đáy để chuẩn bị làm đất cấy lúa nước. Khu vực giáp ranh với xã Thủy Xuân Tiên có sông Bùi chảy qua và đổ nước vào sông Đáy ở điểm cầu Tiên Trượng. Thổ nhưỡng Đất feralit nâu vàng, phát triển trên đá mẹ poocfiarit là loại đất chủ yếu của khu vực thị trấn Xuân Mai. Phần lớn diện tích thuộc đất tầng trung bình, 8 đất tầng dày và đất tầng mỏng chiếm diện tích rất ít.

Những khu vực tầng đất mỏng có tỉ lệ lớn đá ong kết von; chứng tỏ sự tích lũy sắt khá phổ biến và trầm trọng trong đất. Hàm lượng mùn trong đất nhìn chung thấp. Thảm thực vật Khu vực núi Luốt thuộc Trường đại học Lâm nghiệp đã được phủ xanh bởi các mô hình trồng rừng; tầng ưu thế là các loài cây tiên phong như Thông mã vĩ, Keo lá tràm, Keo tai tượng, Bạch đàn; tần dưới tán là các loài cây bản địa như: Lim xanh, Long não, Trẩu, Mò vối thuốc,… Khu vực trảng trống dưới đường điện cao thế có phân bố một số loài cây bụi thảm tươi như: Sim, Mua, Mâm xôi, Chân châu, Cỏ lá tre, Cúc dại,. Ngoài ra có ngô, lúa nước, sắn ở khu vực đồng ruộng và cây ăn quả, cây cảnh phân tán trong vườn nhà.