CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH VÀ DỰ BÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Vai trò của phân tích tài chính trong hoạt động của các doanh nghiệp 1. Khái quát về tài chính doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, để có thể duy trì hoạt động và phát triển, doanh nghiệp nào cũng cần phải có một lượng vốn nhất định để đầu tư các yếu tố đầu vào phục vụ quá trình sản xuất kinh doanh như máy móc, trang thiết bị, nguyên vật liệu, hàng hóa, sức lao động,… Quá trình hoạt động kinh doanh từ góc độ tài chính cũng chính là quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp nhằm thực hiện các mục tiêu của hoạt động kinh doanh. Trong quá trình đó luôn diễn ra sự vận động của các nguồn tài chính tạo ra các luồng chuyển dịch giá trị mà biểu hiện của nó là các luồng tiền tệ đi vào hoặc đi ra khỏi chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ trong quá trình hoạt động kinh doanh. Các quan hệ tài chính doanh nghiệp chủ yếu bao gồm: - Quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước Mối quan hệ giữa doanh nghiệp với Nhà nước được thể hiện qua việc Nhà nước cấp vốn cho doanh nghiệp hoạt động cho các doanh nghiệp Nhà nước hoặc các doanh nghiệp mà có vốn góp của Nhà nước và doanh nghiệp thực hiện các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước như nộp các khoản thuế và lệ phí,. - Quan hệ giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính Quan hệ này được thể hiện thông qua việc doanh nghiệp có thể vay ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn, phát hành cổ phiếu và trái phiếu để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn, doanh nghiệp cũng có thể gửi tiền vào ngân hàng, đầu tư chứng khoán bằng số tiền tạm thời chưa sử dụng. 7 - Quan hệ giữa doanh nghiệp với các thị trường khác Trong nền kinh tế, doanh nghiệp có quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp khác trên thị trường hàng hóa, dịch vụ, thị trường sức lao động.
Tại những thị trường này doanh nghiệp tiến hành mua sắm máy móc thiết bị, vật tư, hàng hóa, lao động,… - Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp Đây là quan hệ giữa các bộ phận sản xuất - kinh doanh, giữa cổ đông và nhà quản lý, giữa quyền sử dụng vốn và quyền sở hữu vốn. Các mối quan hệ này được thể hiện thông qua các chính sách của doanh nghiệp như: chính sách cổ tức, chính sách đầu tư, chính sách về cơ cấu vốn, chi phí, … Như vậy, tài chính doanh nghiệp xét về bản chất là các mối quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị gắn liền với việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Về hình thức, tài chính doanh nghiệp phản ánh sự vận động và chuyển hóa của các nguồn lực tài chính trong quá trình phân phối để tạo lập hoặc sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp. Để hoạt động tài chính của doanh nghiệp thực sự thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đạt kết quả cao thì doanh nghiệp cần tuân theo những nguyên tắc cơ bản như sử dụng vốn có mục đích, tiết kiệm và tuân thủ theo các quy định của Nhà nước.
Ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính là một khâu quan trọng trong quản lý doanh nghiệp. Phân tích tài chính được các nhà quản lý bắt đầu chú ý từ cuối thế kỷ XIX. Từ đầu thế kỷ XX đến nay, phân tích tài chính thực sự được chú trọng hơn bao giờ hết bởi nhu cầu quản lý doanh nghiệp có hiệu quả ngày càng tăng, sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống tài chính, sự phát triển của các tập đoàn kinh doanh và khả năng sử dụng rộng rãi công nghệ thông tin. Quá trình vận động và chuyển hóa các nguồn lực tài chính trong tiến trình phân phối để tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ thuộc hoạt động tài chính của doanh nghiệp diễn ra như thế nào, kết quả kinh tế tài chính của sự vận động và chuyển hóa 8 ra sao, có phù hợp với mục tiêu mong muốn của các đối tượng quan tâm đến tài chính của doanh nghiệp là đối tượng nghiên cứu cụ thể của phân tích tài chính doanh nghiệp.
Kết quả kinh tế tài chính thuộc đối tượng nghiên cứu của phân tích tài chính doanh nghiệp, có thể là kết quả của từng khâu, từng bộ phận, từng quan hệ kinh tế, từng quyết định kinh tế, quan hệ kinh tế nội sinh, ngoại sinh, quyết định sử dụng vốn chủ sở hữu, vốn vay,… cũng có thể là kết quả tổng hợp của cả quá trình vận động và chuyển hóa các nguồn lực tài chính doanh nghiệp. Thông thường, mọi hoạt động kinh tế của mọi đối tượng đều có mục tiêu, kế hoạch cụ thể. Vì vậy phân tích tài chính doanh nghiệp hướng vào việc kết quả thực hiện các mục tiêu, kế hoạch đặt ra hoặc là kết quả đã đạt được ở các kỳ trước đồng thời xác định kết quả có đạt được trong tương lai hay không. Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, từ đó giúp cho những đối tượng quan tâm đi tới những quyết định chính xác về mặt tài chính đối với doanh nghiệp.
Phân tích tài chính là mối quan tâm của nhiều đối tượng khác nhau, các đối tượng sử dụng thông tin tài chính khác nhau sẽ đưa ra các quyết định với mục đích khác nhau, cụ thể như sau: Phân tích tài chính đối với các nhà quản lý doanh nghiệp Nhà quản lý doanh nghiệp là người trực tiếp quản lý doanh nghiệp, do đó có thông tin đầy đủ và hiểu rõ hơn về doanh nghiệp so với các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp, do đó họ có nhiều thông tin từ việc phân tích tài chính. Nhà quản trị phải chịu trách nhiệm điều hành hoạt động tài chính và dựa trên cơ sở các nghiệp vụ tài chính hàng ngày để đưa ra các quyết định nhằm đạt các mục tiêu về quản lý điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh. Các quyết định của nhà quản lý đều hướng đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, có khả năng cạnh tranh trên thị trường, tối đa hóa lợi nhuận, tăng trưởng một cách bền vững. Với các nhà quản lý, yếu tố cần dự đoán là đầu tư dài hạn, lập kế hoạch cho tương lai, chiến lược cạnh tranh.
Doanh nghiệp chỉ có thể hoạt động tốt và mang lại lợi ích cho chủ sở hữu khi các quyết 9 định của nhà quản lý được đưa ra là đúng đắn. Để thực hiện tốt điều đó, họ cần dựa vào các thông tin đưa ra từ công tác phân tích tài chính. Trên cơ sở kết quả phân tích, nhà quản lý doanh nghiệp sẽ quyết định cách thức huy động vốn và sử dụng vốn đầu tư. Hiện nay, các doanh nghiệp ở nước ta đã nhận thấy tầm quan trọng của công tác phân tích tài chính đối với doanh nghiệp mình.
Trước đây trong thời kỳ kế hoạch hóa tập trung, các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động kém hiệu quả do sự bao cấp của Nhà nước, hoạt động phân tích tài chính không được quan tâm. Đến nay các doanh nghiệp đã chuyển sang hoạt động trong cơ chế thị trường, vấn đề cạnh tranh trong nước và với nước ngoài ngày càng khốc liệt. Muốn tồn tại và phát triển trong điều kiện mới, các nhà quản lý phải nắm được tình hình hoạt động tài chính của doanh nghiệp, qua đó kịp thời đưa ra các quyết định giúp cho hoạt động sản xuất kinh doanh thực sự có hiệu quả. Phân tích tài chính đối với nhà quản lý doanh nghiệp nhằm đáp ứng những mục tiêu sau: - Kết quả phân tích tài chính giúp nhà quản trị tài chính đánh giá được hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong quá khứ, xác định điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp, nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố tới tình hình tài chính doanh nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện tình hình tài chính của doanh nghiệp.
- Định hướng các quyết định về đầu tư, phân phối lợi nhuận theo chiều hướng phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp. - Phân tích tài chính là cơ sở cho các dự báo tài chính. - Phân tích tài chính là công cụ để kiểm tra, kiểm soát các hoạt động quản lý. Phân tích tài chính với các nhà đầu tư Các nhà đầu tư có thể là các cá nhân hoặc các tổ chức là cổ đông của doanh nghiệp hoặc là những người có vốn nhưng chưa đầu tư và đang có nhu cầu sử dụng vốn mua cổ phiếu của doanh nghiệp.
Thu nhập của các nhà đầu tư là tiền chia lợi tức và giá trị tăng thêm của vốn đầu tư (thu nhập trên cổ phiếu) và phần giá trị tăng 10 thêm của vốn đầu tư do sự biến động của giá cổ phiếu trên thị trường. Mục đích của họ là tìm kiếm lợi nhuận thông qua việc mua cổ phiếu của doanh nghiệp vì vậy họ luôn tìm kiếm cơ hội đầu tư vào các doanh nghiệp có khả năng sinh lời cao. Tuy nhiên trong điều kiện nền kinh tế thị trường với sự cạnh tranh có nhiều rủi ro như hiện nay, các nhà đầu tư rất quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp để tránh rủi ro. Phân tích tài chính với người cho vay Người cho vay phân tích tài chính để thấy được khả năng sinh lời và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
Để quyết định cho vay, người cho vay trước hết cần xem xét là doanh nghiệp có thực sự có nhu cầu vay hay không, khả năng trả nợ của doanh nghiệp như thế nào. Vì vậy việc phân tích tài chính của doanh nghiệp đi vay là rất cần thiết nhằm mục tiêu xác định rõ tình hình tài chính của khách hàng: giá trị tài sản, tình hình công nợ, khả năng thanh toán, dự báo về tình hình tài chính của khách hàng trong tương lai, dự báo về các rủi ro có thể xảy ra ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng. Việc phân tích tài chính đối với những khoản nợ dài hạn và ngắn hạn là khác nhau. Nếu là những khoản cho vay ngắn hạn, người cho vay đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán nhanh của doanh nghiệp.