Chương 1: Cơ sở lý luận về tín dụng của ngân hàng Chương 2: Thực trạng tín dụng tiêu dùng tại NHNo&PTNT chi nhánh Trảng Bom – Đồng Nai 2 Chương 3: Đánh giá hoạt động tín dụng tiêu dùng tại NHNo&PTNT chi nhánh Trảng Bom – Đồng Nai 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 1.1 KHÁI NIỆM VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÍN DỤNG 1.1 Khái niệm Tín dụng được ra đời từ rất sớm, xuất phát từ chữ La Tinh: Creditium có nghĩa là tin tưởng, tín nhiệm. Hiểu theo nghĩa rộng, tín dụng là một quan hệ xã hội, quan hệ sử dụng vốn lẫn nhau giữa chủ thể kinh tế này với chủ thể kinh tế khác trên nguyên tắc có hoàn trả. Nói cách khác, tín dụng là sự chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng một lượng giá trị nhất định dưới hình thức hiện vật hay tiền tệ trong một khoảng thời gian nhất định từ người cho vay sang người đi vay; và khi đến hạn phải hoàn trả, người đi vay phải hoàn trả lại với một lượng giá trị lớn hơn cái ban đầu, phần giá trị dôi ra được gọi là lợi tức tín dụng. Ngoài ra, tín dụng còn được định nghĩa là một quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể trong đó một bên chuyển giao tiền hoặc tài sản cho bên kia sử dụng trog một khoảng thời gian nhất định, đồng thời bên nhận tiền hoặc tài sản cam kết hoàn trả đúng thời gian thỏa thuận.
Trong thực tế, tín dụng hoạt động rất phong phú và đa dạng nhưng ở bất kỳ dạng nào tín dụng cũng được thể hiện trên các nội dung sau: Người cho vay chuyển giao cho người đi vay một giá trị nhất định. Giá trị này có thể ở hình thái tiền tệ hoặc hiện vật như: vật tư, hàng hóa, máy móc thiết bị… Người đi vay chỉ được sử dụng tài sản tạm thời trong thời gian nhất định.Sau khi hết thời gian thỏa thuận thì người đi vay hoàn trả cho người cho vay. Giá trị hoàn trả phải lớn hơn giá trị lúc vay, hay nói cách khác người đi vay phải hoàn trả thêm một phần lợi tức.1 Chức năng Bao gồm 5 chức năng cơ bản cơ bản: Tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ trên cơ sở có hoàn trả Đây là hai quá trình thống nhất trong sự vận hành của hệ thống tín dụng. Sự có mặt của tín dụng được xem là một chiếc cầu nối giữa các nguồn cung - cầu về tiền tệ.
Với chức năng này, tín dụng đã trực tiếp tham gia điều tiết các nguồn vốn tạm thời thừa từ các 4 cá nhân, tổ chức kinh tế để bổ sung kịp thời cho những doanh nghiệp , các cá nhân đang có nhu cầu vốn nhằm phục vụ cho sản xuất kinh doanh hoặc tiêu dùng…(hiện nay vốn tín dụng là vốn đầu tư quan trọng trong vốn cố định của các doanh nghiệp). Ở khâu tập trung, tín dụng là nơi tập trung những nguồn vốn tạm thời trong xã hội (dưới các hình thức huy động tiền gửi, phát hành trái phiếu…) Ở khâu phân phối vốn tiền tệ, tín dụng là nơi đáp ứng nhu cầu vốn cho doanh nghiệp, cá nhân và cho cả ngân sách (dưới các hình thức cho vay, bảo lãnh, đầu tư). Phân phối vốn trong hệ thống tín dụng là dựa trên cơ sở hoàn trả lại, phục vụ chủ yếu cho nhu cầu sản xuất – lưu thông hàng hóa và dịch vụ, qua đó góp phần gia tăng đáng kể vào nhịp độ tăng trưởng của nền kinh tế. Thực hiện chức năng này, tín dụng đã góp phần tiết kiệm tiền mặt và chi phí lưu thông xã hội: Nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội được huy động kịp thời và đưa vào chu chuyển làm giảm lượng tiền dư thừa , tăng nhịp độ vòng quay của tiền tệ nhằm ổn định lưu thông tiền tệ.
Quá trình tập trung vốn, ngoài hình thức vay mượn trực tiếp bằng tiền, các chủ thể có nhu cầu về vốn có thể phát hành các chứng từ có giá như thương phiếu, kỳ phiếu, trái thiếu… đồng thời hoạt động tín dụng ngày nay càng mở rộng và phát triển đa dạng đã thúc đẩy việc mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt thông qua các hình thức thanh toán bằng séc, ủy nhiệm chi, thanh toán bù trừ… điều này giúp làm giảm chi phí lưu thông khác như in ấn, bảo quản, vận chuyển thường… Chức năng này là chức năng cơ bản và quan trọng nhất của tín dụng. Thỏa mãn thanh toán và tạo tiền: Tín dụng luôn được cấp ra nhằm giúp người vay tiền chi trả các khoản mua, bán, trả các món nợ…ngoài ra, tín dụng còn tạo thêm phương tiện thanh toán cho nền kinh tế hay nói khác đi, tín dụng tạo thêm tiền cho nền kinh tế. Tín dụng góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển: Trong quá trình sản xuất kinh doanh, để duy trì hoạt động liên tục đòi hỏi vốn của tổ chức sản xuất kinh doanh đồng thời tồn tại ở cả ba giai đoạn: dự trữ, sản xuất và lưu thông. Do đó tình trạng thừa và thiếu vốn tạm thời luôn xảy ra.
Tín dụng đã góp phần 5 điều tiết các nguồn vốn tạo điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanh không bị gián đoạn. Mặt khác, nhu cầu về vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh luôn là mối quan tâm hàng đầu được đặt ra, doanh nghiệp không chỉ trông chờ vào vốn tự có mà phải biết tận dụng các nguồn vốn khác trong xã hội. Từ đó, tín dụng, nơi tập trung vốn nhàn rỗi, sẽ đáp ứng nhu cầu vốn bổ sung cho doanh nghiệp đầu tư phát triển. Như vậy, tín dụng vừa giúp cho doanh nghiệp rút ngắn được thời gian tích lũy vốn cho nền kinh tế.
Tín dụng góp phần thúc đẩy ổn định tiền tệ và ổn định giá cả: Tín dụng luôn được cấp ra có một mục đích rõ ràng và nó luôn được luân trả theo cam kết. Do dó mà số lượng tiền được thêm vào lưu thông được cân đối với số lượng hàng hóa, dịch vụ do nền kinh tế sản xuất ra tạo nên sự cân đối tiền – hàng, tạo ra sự ổn định sức mua của tiền tệ. Tín dụng góp phần ổn định đời sống, tạo ra công ăn việc làm và ổn định trật tự xã hội: Tín dụng thúc đẩy nền kinh tế phát triển, sản xuất hàng hóa và dịch vụ giúp các doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất sẽ thuê mướn nhân công phục vụ sản xuất tạo công ăn việc làm cho nhiều người. Ngân hàng còn là nơi cung cấp tín dụng dân cư, cung cấp những nhu cầu tín dụng hợp lý của cá nhân như phát triển kinh tế gia đình, mua sắm tư liệu sản xuất, sinh hoạt giúp những người làm ăn lương thiện có điều kiện tạo lập việc làm ổn định cho bản thân và gia đình.
Một xã hội phát triển ổn định là điều kiện quan trọng để ổn định trật tự xã hội. Trên phương diện quốc tế, tín dụng còn có vai trò quan trọng để mở rộng và phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại và mở rộng giao lưu quốc tế làm cho các nước có mối quan hệ thân thiết và cùng giúp đỡ nhau phát triển.2 TÍN DỤNG TIÊU DÙNG 1.1 Khái niệm 6 Tín dụng tiêu dùng là loại tín dụng cấp phát cho cá nhân và hộ gia đình nhằm tài trợ cho nhu cầu tiêu dùng như mua sắm nhà cửa, phương tiện đi lại, phát triển kinh tế hộ gia đình và chi tiêu khác.2 Đặc điểm Quy mô của từng hợp đồng vay thường nhỏ dẫn đến chi phí tổ chức cho vay cao; rủi ro của món vay luôn cao hơn các loại cho vay khác và nguồn trả nợ chủ yếu của người vay có thể biến động lớn vì vậy lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn mức lãi suất của các loại cho vay khác trong lĩnh vực thương mại và công nghiệp Khi nền kinh tế thịnh vượng, nhu cầu của người dân được nâng cao thì nhu cầu vay tiêu dùng cũng được tăng lên. Vào các dịp lễ tết, nhu cầu mua sắm tiêu dùng của người dân cũng rất lớn dẫn đến số lượng các khoản vay tiêu dùng cũng tăng lên. Nhu cầu vay của khách hàng phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế, mức thu nhập và trình độ học vấn của khách hàng.
Khách hàng vay tiêu dùng thường là cá nhân nên việc xác minh tài chính thường rất khó. Nên việc chứng minh tài chính khách hàng thường dựa vào tiền lương và sự suy đoán chứ không có bằng chứng rõ ràng. Tư cách của khách hàng là yếu tố khó xác định, song nó rất quan trọng trong việc quyết định cho vay cũng như khả năng hoàn trả các khoản vay.3 Đối tƣợng tín dụng tiêu dùng Đó là các cá nhân và hộ gia đình có nhu cầu vay vốn nhằm để giải quyết các nhu cầu chi tiêu trong đời sống mà thu nhập hiện tại của họ chưa thể đáp ứng. Những cá nhân có thu nhập thấp, nhu cầu vay vốn thường không cao, chủ yếu để đáp ứng những nhu cầu tiêu dùng cấp thiết trong đời sống.
Mà tín dụng tiêu dùng lại phụ thuộc vào mức thu nhập nên những người có thu nhập thấp bị hạn chế trong các khoản vay tiêu dùng. Những cá nhân có thu nhập trung bình, mức sống tương đối ổn định, nhu cầu vay vốn của họ thường để giải trí hoặc mua sắm những vật dụng có giá trị lớn mà hiện tại họ thiếu tiền để chi trả hoặc không muốn dùng đến những khoản dư phòng. 7 Đối với những người có thu nhập cao, nhu cầu vay tiêu dùng lại rất lớn nhất là khi vốn của họ đã dùng vào việc đầu tư dài hạn.4 Phân loại tín dụng tiêu dùng 1.1 Căn cứ vào mục đích vay Cho vay tiêu dùng cƣ trú: Là các khoản cho vay nhằm tài trợ nhu cầu mua, xây dựng, cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình. Đặc điểm của các khoản vay này là qui mô lớn và thời gian dài.
Cho vay tiêu dùng phi cƣ trú: Là các khoản cho vay tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chi phí học hành, giải trí, du lịch.Đặc điểm của các khoản vay này thường có qui mô nhỏ, thời gian vay ngắn tuy nhiên có mức độ rủi ro thấp hơn những khoản cho vay tiêu dung cư trú.2 Căn cứ vào phương pháp hoàn trả Cho vay tiêu dùng trả góp: Là hình thức cho vay tiêu dùng trong đó việc trả nợ vay được thực hiện nhiều lần theo những kỳ hạn nhất định. Ngân hàng thường chỉ muốn tài trợ cho những khoản vay mua sắm các đồ dùng có giá trị lớn và tính sử dụng lâu bền.