Chuyên đề thực tập phân tích thống kê các nhân tố ảnh hưởng đến mức sinh việt nam theo kết quả tổng điều tra dân số 142009

Chuyên đề thực tập phân tích thống kê các nhân tố ảnh hưởng đến mức sinh tại Việt Nam dựa trên kết quả tổng điều tra dân số năm 2009.

• Tác giả: Bùi Đức Hạnh
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Văn Huân
• Chuyên ngành: Thống kê KTXH
• Đề tài: Phân tích thống kê các yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh tại Việt Nam từ Tổng điều tra dân số 2009
• Loại tài liệu: chuyên đề thực tập

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG VAN DE CHUNG VE MỨC SINH VA CÁC NHAN TO ANH HUONG
• 1.1. Giới thiệu chung về mức sinh
• 1.2. Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến mức sinh. Một số mô hình lý thuyết nghiên cứu
• 1.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến mức sinh
• 1.4. Phương pháp thống kê nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức sinh
• 2. CHƯƠNG II: PHAN TÍCH CÁC NHÂN TO ANH HUONG DEN MỨC SINH VIỆT NAM (THEO KET QUA TONG DIEU TRA DAN SO 1/4/20009)
• 2.1. Đặc điểm biến động mức sinh Việt Nam thời ky 1999-2013
• 2.2. Phân tích thống kê các nhân tố chú yếu ảnh hướng đến mức sinh Việt Nam
• 2.3. Phân tích xu hướng biến động mức sinh Việt Nam năm 20009
• 2.4. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức sinh Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phân tích thống kê các yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh tại Việt Nam

Phân tích thống kê là phương pháp chính được sử dụng để nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh tại Việt Nam dựa trên dữ liệu từ Tổng điều tra dân số 2009. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định và đánh giá các nhân tố như kinh tế xã hội, giáo dục, y tế, và văn hóa ảnh hưởng đến tỷ lệ sinh. Thống kê dân số và phân tích dữ liệu được áp dụng để hiểu rõ hơn về xu hướng và biến động của mức sinh trong giai đoạn 1999-2013.

1.1. Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến mức sinh

Các yếu tố nhân khẩu học như tuổi kết hôn, tỷ lệ tử vong trẻ em, và tâm lý thích có con trai đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định mức sinh. Chính sách dân số và điều kiện sống cũng là những yếu tố không thể bỏ qua. Nghiên cứu chỉ ra rằng, kinh tế xã hội và giáo dục có tác động mạnh mẽ đến quyết định sinh con của các cặp vợ chồng. Y tế và văn hóa cũng góp phần vào việc thay đổi mức sinh, đặc biệt là trong việc tiếp cận các biện pháp tránh thai.

1.2. Phương pháp thống kê và phân tích dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thống kê như phân tích hồi quy tương quan, phân tích dãy số thời gian, và phương pháp dự báo. Phân tích dữ liệu từ Tổng điều tra dân số 2009 giúp xác định các xu hướng và mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng. Bảng và đồ thị được sử dụng để minh họa kết quả, giúp dễ dàng nhận biết các mẫu và xu hướng trong dữ liệu.

II. Đặc điểm biến động mức sinh tại Việt Nam

Nghiên cứu chỉ ra rằng mức sinh tại Việt Nam có xu hướng giảm trong giai đoạn 1999-2013, nhờ vào chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình. Tuy nhiên, sự biến động này không đồng đều giữa các vùng miền, với nông thôn có mức sinh cao hơn so với thành thị. Điều kiện sống và trình độ học vấn là những yếu tố chính dẫn đến sự khác biệt này.

2.1. Xu hướng biến động mức sinh

Xu hướng biến động mức sinh được phân tích dựa trên dữ liệu từ Tổng điều tra dân số 2009. Kết quả cho thấy, mức sinh giảm đáng kể ở các khu vực thành thị và vùng kinh tế phát triển, trong khi nông thôn và vùng sâu vùng xa vẫn duy trì mức sinh cao. Chính sách dân số và giáo dục là những yếu tố chính thúc đẩy sự thay đổi này.

2.2. Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế xã hội

Kinh tế xã hội và giáo dục có tác động mạnh mẽ đến mức sinh. Các khu vực có thu nhập cao và trình độ học vấn cao thường có mức sinh thấp hơn. Y tế và văn hóa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thay đổi hành vi sinh sản của người dân. Điều kiện sống tốt hơn và tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ y tế giúp giảm tỷ lệ sinh.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về các yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh tại Việt Nam, giúp các nhà hoạch định chính sách dân số đưa ra các quyết định hiệu quả hơn. Phân tích thống kê và phân tích dữ liệu từ Tổng điều tra dân số 2009 là cơ sở quan trọng để hiểu rõ hơn về xu hướng và biến động của mức sinh.

3.1. Ứng dụng trong chính sách dân số

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để điều chỉnh và cải thiện các chính sách dân số hiện tại. Giáo dục và y tế là những lĩnh vực cần được ưu tiên để giảm mức sinh, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa. Chính sách dân số cần tập trung vào việc nâng cao điều kiện sống và tiếp cận các dịch vụ y tế.

3.2. Ý nghĩa trong nghiên cứu dân số

Nghiên cứu này đóng góp vào lĩnh vực nghiên cứu dân số bằng cách cung cấp dữ liệu và phân tích chi tiết về các yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh. Phân tích thống kê và phân tích dữ liệu từ Tổng điều tra dân số 2009 là nguồn thông tin quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam hiện là quốc gia đứng thứ 14 thế giới với dân số khoảng 90 triệu người, trong đó số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ tăng từ 22,1 triệu năm 2000 lên 25,5 triệu năm 2010. Mặc dù tỷ lệ sinh và tốc độ tăng dân số hàng năm có xu hướng giảm, dân số vẫn tăng trung bình khoảng 1,1 triệu người mỗi năm trong giai đoạn 1999-2013. Vấn đề mức sinh cao và dân số tăng nhanh vẫn là thách thức lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội và chính sách dân số của Việt Nam. Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức sinh Việt Nam dựa trên kết quả tổng điều tra dân số ngày 1/4/2009, trong phạm vi giai đoạn 1999-2013. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình và phát triển bền vững. Các chỉ số như tổng tỷ suất sinh (TFR), tỷ suất sinh thô (CBR), tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi (IMR), tuổi kết hôn trung bình lần đầu và các chỉ tiêu kinh tế - xã hội được sử dụng để đánh giá mức sinh và các nhân tố ảnh hưởng. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần kiểm soát mức sinh, nâng cao chất lượng dân số và hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội ổn định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh điển về mức sinh và các nhân tố ảnh hưởng, bao gồm:

• Mô hình John Bongaarts: Phân tích các nhân tố kinh tế - xã hội và sinh học tác động đến mức sinh thông qua các chỉ tiêu như tuổi kết hôn, sử dụng biện pháp tránh thai, tỷ lệ tử vong trẻ em.
• Phương pháp của Ronald Freedman: Tập trung vào các yếu tố xã hội và hành vi sinh sản, đặc biệt là vai trò của nhận thức và chính sách dân số.
• Lý thuyết mao dẫn xã hội: Giải thích ảnh hưởng của các chuẩn mực xã hội và văn hóa đến hành vi sinh đẻ.
• Lý luận tiêu dùng vi mô và mức sinh của G.: Xem xét mức sinh dưới góc độ quyết định tiêu dùng và chi phí sinh con trong gia đình.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tổng tỷ suất sinh (TFR), tỷ suất sinh thô (CBR), tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi (IMR), tuổi kết hôn trung bình lần đầu, tỷ lệ sử dụng biện pháp tránh thai, tỷ lệ thất nghiệp nữ, tỷ trọng dân số nông thôn, trình độ học vấn và điều kiện kinh tế xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là kết quả tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, cùng các điều tra biến động dân số và kế hoạch hóa gia đình hàng năm trong giai đoạn 1999-2013. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ dân số Việt Nam với phân tích chi tiết theo vùng, thành thị - nông thôn và nhóm tuổi.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích dãy số thời gian: Đánh giá xu hướng biến động mức sinh và các chỉ tiêu liên quan qua các năm.
• Phân tích hồi quy tương quan bội: Xác định mức độ và chiều hướng ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế - xã hội đến mức sinh, với biến phụ thuộc là tổng tỷ suất sinh (TFR) và 18 biến độc lập như tỷ lệ dân số nông thôn, IMR, tuổi kết hôn trung bình lần đầu, tỷ lệ thất nghiệp nữ, tỷ lệ sử dụng biện pháp tránh thai, tỷ lệ hộ có nhà kiên cố, tỷ lệ hộ có nguồn nước hợp vệ sinh, v.v.
• Phân tổ thống kê, bảng và đồ thị: Trình bày và so sánh các đặc điểm mức sinh theo vùng, giới tính, thành thị - nông thôn.

Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ dân số với phân tích theo nhóm đặc trưng nhằm đảm bảo tính đại diện và chính xác. Phân tích sử dụng phần mềm SPSS để xử lý số liệu và xây dựng mô hình hồi quy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xu hướng giảm mức sinh nhưng chưa bền vững: Tổng tỷ suất sinh (TFR) giảm từ 2,25 con/phụ nữ năm 2001 xuống còn 2,03 con năm 2009, với mức sinh thành thị thấp hơn nông thôn (1,77 so với 2,14 con/phụ nữ). Tỷ suất sinh thô (CBR) cũng giảm từ 18,6 trẻ/1000 dân năm 2005 xuống 17,6 năm 2009, tuy nhiên có sự tăng nhẹ vào năm 2012 (16,9 trẻ/1000 dân).

2. Chênh lệch mức sinh giữa các vùng: Tây Nguyên có mức sinh cao nhất (2,65 con/phụ nữ năm 2009), trong khi Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có mức sinh thấp nhất (1,57 và 1,92 con/phụ nữ). Sự khác biệt này chủ yếu do trình độ phát triển kinh tế và điều kiện xã hội khác nhau.

3. Ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế - xã hội: Mô hình hồi quy bội cho thấy hai nhóm nhân tố chính ảnh hưởng đến mức sinh:

   • Nhóm nhân tố có hệ số hồi quy dương: tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi (IMR), tỷ trọng thất nghiệp nữ, tỷ trọng nhà ở kiên cố, tỷ lệ hộ có nguồn nước hợp vệ sinh, tỷ lệ hộ sử dụng điện lưới và tivi. Ví dụ, IMR giảm từ 17,8‰ năm 2005 xuống 15,4‰ năm 2012, góp phần giảm mức sinh do giảm tâm lý sinh bù con.

   • Nhóm nhân tố có hệ số hồi quy âm: tuổi kết hôn trung bình lần đầu, tỷ lệ phụ nữ 15-49 tuổi có chồng sử dụng biện pháp tránh thai, tỷ lệ dân số biết đọc biết viết. Tuổi kết hôn trung bình tăng làm mức sinh giảm do kết hôn muộn hạn chế thời gian sinh đẻ.

4. Tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên giảm: Tỷ lệ này giảm từ 20,8% năm 2005 xuống 14,2% năm 2009, với sự giảm mạnh ở khu vực nông thôn, góp phần ổn định dân số và giảm gánh nặng phụ thuộc trẻ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy mức sinh Việt Nam có xu hướng giảm nhưng chưa thực sự ổn định, đặc biệt là sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng và thành thị - nông thôn. Sự giảm mức sinh gắn liền với cải thiện điều kiện kinh tế xã hội, nâng cao trình độ học vấn và chính sách kế hoạch hóa gia đình hiệu quả. Tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi giảm rõ rệt phản ánh sự tiến bộ trong chăm sóc sức khỏe, góp phần làm giảm nhu cầu sinh bù con.

Mối quan hệ giữa thất nghiệp nữ và mức sinh cho thấy khi phụ nữ không có việc làm ổn định, họ có xu hướng sinh nhiều con hơn do hạn chế tiếp cận các biện pháp tránh thai và kiến thức dân số. Tuổi kết hôn trung bình tăng là yếu tố then chốt giúp giảm mức sinh, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về mối liên hệ giữa kết hôn muộn và giảm sinh.

Các điều kiện kinh tế như tỷ trọng nhà ở kiên cố, tỷ lệ hộ có nguồn nước hợp vệ sinh và sử dụng điện, tivi cũng ảnh hưởng đến mức sinh theo chiều thuận, thể hiện tâm lý muốn sinh thêm con khi đời sống vật chất được cải thiện. Tuy nhiên, sự tác động này không quá lớn do đồng thời có sự nâng cao trình độ dân trí và chính sách giảm sinh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ xu hướng TFR và CBR theo năm, bảng so sánh mức sinh giữa các vùng và thành thị - nông thôn, cũng như biểu đồ phân tích hệ số hồi quy các nhân tố ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao trình độ dân trí và giáo dục giới tính: Tăng cường tuyên truyền kiến thức về kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe sinh sản qua các phương tiện truyền thông đại chúng và chương trình giáo dục tại địa phương nhằm nâng cao nhận thức, đặc biệt ở vùng nông thôn và vùng có mức sinh cao. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Bộ Y tế, Bộ Giáo dục, các địa phương.

2. Khuyến khích kết hôn muộn và kiểm soát sinh đẻ có kế hoạch: Xây dựng chính sách hỗ trợ phụ nữ kết hôn muộn, đồng thời tăng cường dịch vụ cung cấp biện pháp tránh thai hiện đại, tiếp cận dễ dàng và miễn phí cho các nhóm dân cư. Thời gian: 2-5 năm. Chủ thể: Bộ Y tế, các trung tâm kế hoạch hóa gia đình.

3. Phát triển kinh tế xã hội đồng bộ, cải thiện điều kiện sống: Đầu tư phát triển hạ tầng, nhà ở kiên cố, nguồn nước sạch, điện lưới ở vùng nông thôn và vùng khó khăn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống, giảm tỷ lệ thất nghiệp nữ và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác dân số. Thời gian: 5-10 năm. Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các địa phương.

4. Tăng cường chăm sóc sức khỏe trẻ em và giảm tử vong trẻ sơ sinh: Mở rộng các chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, đặc biệt tại vùng có tỷ lệ tử vong trẻ em cao như Tây Nguyên, miền núi phía Bắc. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Bộ Y tế, các bệnh viện, trung tâm y tế địa phương.

5. Giám sát và điều chỉnh chính sách dân số linh hoạt theo vùng: Xây dựng hệ thống giám sát mức sinh và các nhân tố ảnh hưởng theo vùng, từ đó điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội từng địa phương. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Tổng cục Thống kê, Bộ Y tế, các cơ quan quản lý dân số.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách dân số và phát triển: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng, điều chỉnh các chính sách dân số, kế hoạch hóa gia đình phù hợp với đặc điểm vùng miền và xu hướng dân số hiện nay.

2. Các cơ quan y tế và kế hoạch hóa gia đình: Áp dụng các phân tích về nhân tố ảnh hưởng để nâng cao hiệu quả các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, giảm tử vong trẻ em và tăng cường sử dụng biện pháp tránh thai.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành dân số, xã hội học, kinh tế: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình hồi quy và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về dân số và phát triển bền vững.

4. Các tổ chức phi chính phủ và quốc tế hoạt động trong lĩnh vực dân số và phát triển: Dựa trên dữ liệu và phân tích để thiết kế các dự án hỗ trợ giảm sinh, nâng cao chất lượng dân số và phát triển cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tổng tỷ suất sinh (TFR) của Việt Nam giảm nhưng vẫn chưa ổn định?
   TFR giảm do chính sách kế hoạch hóa gia đình và nâng cao trình độ dân trí, nhưng sự khác biệt vùng miền, điều kiện kinh tế và văn hóa vẫn tạo ra biến động, khiến mức sinh chưa thực sự ổn định.

2. Nhân tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến mức sinh ở Việt Nam?
   Tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi (IMR) và tuổi kết hôn trung bình lần đầu là hai nhân tố chính, trong đó IMR giảm giúp giảm nhu cầu sinh bù con, còn kết hôn muộn làm giảm thời gian sinh đẻ.

3. Tại sao mức sinh ở thành thị thấp hơn nông thôn?
   Thành thị có điều kiện kinh tế xã hội tốt hơn, tiếp cận thông tin và dịch vụ kế hoạch hóa gia đình dễ dàng hơn, tỷ lệ tử vong trẻ em thấp hơn, dẫn đến nhu cầu sinh con ít hơn so với nông thôn.

4. Tỷ lệ thất nghiệp nữ ảnh hưởng thế nào đến mức sinh?
   Phụ nữ thất nghiệp thường có ít cơ hội tiếp cận biện pháp tránh thai và kiến thức dân số, dẫn đến tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên cao hơn, làm tăng mức sinh chung.

5. Làm thế nào để giảm mức sinh ở vùng có mức sinh cao như Tây Nguyên?
   Cần kết hợp nâng cao trình độ dân trí, cải thiện điều kiện kinh tế xã hội, tăng cường dịch vụ y tế và kế hoạch hóa gia đình, đồng thời điều chỉnh chính sách phù hợp với đặc điểm văn hóa và xã hội địa phương.

Kết luận

• Mức sinh Việt Nam có xu hướng giảm từ 2,25 con/phụ nữ năm 2001 xuống còn khoảng 2,03 con năm 2009, nhưng chưa thực sự ổn định và còn chênh lệch lớn giữa các vùng.
• Các nhân tố ảnh hưởng chính gồm tỷ suất chết trẻ em dưới 1 tuổi, tuổi kết hôn trung bình lần đầu, tỷ lệ thất nghiệp nữ, điều kiện kinh tế xã hội và trình độ dân trí.
• Tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên giảm đáng kể, góp phần ổn định dân số và giảm gánh nặng xã hội.
• Giải pháp giảm sinh hiệu quả cần đồng bộ, kết hợp nâng cao trình độ dân trí, cải thiện điều kiện sống, tăng cường dịch vụ y tế và điều chỉnh chính sách linh hoạt theo vùng.
• Nghiên cứu đề xuất các bước tiếp theo gồm mở rộng tuyên truyền, nâng cao dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, phát triển kinh tế xã hội và giám sát chính sách dân số liên tục.

Để góp phần phát triển bền vững, các nhà quản lý, chuyên gia và tổ chức liên quan cần phối hợp thực hiện các giải pháp đồng bộ, dựa trên cơ sở khoa học và dữ liệu thực tế được phân tích trong nghiên cứu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Những van dé chung về mức sinh và các nhân tố ảnh hưởng. Chương II: Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến mức sinh Việt Nam (theo kết quả tổng điều tra dân số 1/4/2009). Trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài em nhận được giúp đỡ tận tình của thầy giáo Ths.Đỗ Văn Huân tuy nhiên không thé tránh được những thiếu sót vì thế em rất mong nhận được sự nhận xét của các thầy cô giáo. Em xin chân thành cảm ơn.

SV: Bùi Đức Hạnh 1 Lóp: Thống kê KTXH 51 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS. Đỗ Văn Huân CHUONG I: NHỮNG VAN DE CHUNG VE MỨC SINH VA CÁC NHAN TO ANH HUONG 1.Giới thiệu chung về mức sinh. Mức sinh, mức chết và đi cư là 3 nhân tố chủ yếu tác động đến quá trình tăng trưởng dân số. Trong các nhân tô đó mức sinh giữ vai trò quan trọng nhất vì nó là yếu tố chính cho sự thay thế sinh vật học và duy trì phát triển của nhân loại.

Việc phân tích mức độ, xu hướng và những khác biệt về mức sinh của dân số theo các đặc trưng kinh tế- xã hội khác nhau là cơ sở xây dựng các chương trình, chiến lược và chính sách dân sô. Mức sinh phản ánh mức độ sinh đẻ thực tế của một tong thé dan cu trong thoi ky nghiên cứu, mức sinh không những phụ thuộc vào khả năng sinh san của mỗi người phụ nữ mà còn phụ thuộc vào các nhân tố dân số, kinh tế xã hội khác như: mức độ kết hôn, tuổi kết hôn, thời gian sông trong hôn nhân, số con mong muốn của các Cặp vợ chồng, trình độ phát triển kinh tế xã hội, chính sách dân số của nhà nước. Ở Việt Nam trong những năm trở lại đây đang có xu thế giảm sinh khá vững chắc, kết quả này có được là nhờ chiến lược dân số kế hoạch hóa gia đình 2001- 2010. Thành công này không chỉ giúp nước ta giảm được tốc độ gia tăng dân số nhanh mà còn là cơ sở dé tạo ra một bước chuyền đổi có tính căn ban trong lĩnh vực sinh sản, chuyền từ sinh sản tự nhiên với mức sinh rất cao sang sinh đẻ có kế hoạch với mức sinh hợp lý duy trì sự cân bằng của mức sinh dân số.

Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến mức sinh. Một số mô hình lý thuyết nghiên cứu. - Mô hình John Bongaarts. - Phương pháp của Ronald Freedmen.

- Lý thuyết mao dẫn xã hội ở Pháp. - Ly luận tiêu dùng vi mô và mức sinh của G. SV: Bùi Đức Hạnh 2 Lóp: Thống kê KTXH 51 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS. Các nhân tô chủ yếu ảnh hưởng đến mức sinh.

- Tâm lý thích có con trai. Việt Nam là một quốc gia phương đông, chịu ảnh hưởng nặng tư tưởng trọng nam khinh nữ, người ta thường cho rằng nam giới là trụ cột gia đình, người gánh vác mọi trọng trách trong gia đình và xã hội. Tâm lý thích có con trai dẫn đến việc mong muốn có một số lượng con trai tối thiểu đã làm ảnh hưởng đến hành vi sinh sản của các bậc cha mẹ, họ chấp nhận sử dụng các biện pháp dé có số con trai nhiều hơn con gái. - Nhận thức về các biện pháp tránh thai và chương trình kế hoạch hóa gia đình.

Với sự phát triển mạnh mẽ của y học ngày nay, mức sinh phụ thuộc chặt chẽ vào việc tuyên truyền, phô biến áp dụng các biện pháp tránh thai. Ở các nước phát triển tỷ lệ phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ áp dụng các biện pháp tránh thai thường đạt mức rất cao, ngược lại ở các nước đang phát triển như Việt Nam tỷ lệ này thương thấp hơn nhiều - Tử vong. Tử vong được coi là một nhân tố có tác động rất lớn đến mức sinh, tuy nhiên mối quan hệ tác động này có thể diễn ra theo nhiều chiều hướng khác nhau. Khi điều kiện sống được cải thiện, mức tử vong giảm làm khả năng sinh đẻ tăng lên.

Về ty lệ tử vong trẻ em, nhất là trẻ em dưới 1 tuổi có ảnh hưởng rat lớn đến mức sinh, bởi khi đó sẽ nảy sinh tâm lý sinh con bù của các vặp vợ chồng. Vì thế việc giảm tỷ lệ tử vong cũng sẽ làm giảm mức sinh. - Nhân tố kinh tế. Nhóm nhân tố này rất đa dạng và phong phú, tác động theo nhiều chiều hướng khác nhau, nhưng thực tế đã chứng minh rằng đời sống thấp thì mức sinh cao và ngược lại.

Ở Việt Nam, trẻ em như một loại hang hóa dé đầu tư, cha mẹ hy vọng nhận được lợi ích về mặt kinh tế trong tương lai từ con cái họ, chi phí nuôi dậy trẻ em thấp đặc biệt là ở nông thôn, ngay từ khi còn nhỏ trẻ em đã có thể đóng góp vào thu nhập gia đình bằng việc lao động đồng ruộng, chăn nuôi gia súc gia cầm và nhiều việc làm khác. Chính vì thế ở những vùng có thu nhập trình độ văn hóa thấp mức sống không ổn định thì thường có mức sinh cao. SV: Bùi Đức Hạnh 3 Lóp: Thống kê KTXH 51 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS. Đỗ Văn Huân - Tôn giáo.

Tôn giáo tín ngưỡng là một nhân tố có ảnh hưởng đáng kề đến mức sinh. Có thê thấy được người theo đạo Thiên chúa có mức sinh cao hơn người Do thái, người Hồi giáo thường có mức sinh cao hơn người không theo đạo Hồi. Nguyên nhân chính của can đề trên là do các tư tưởng, chủ thuyết của các tôn giáo là không giống nhau đối với van dé sinh đẻ và các biện pháp tránh thai. - Trình độ học van.

Trình độ học vấn của dân cư tác động không trực tiếp đến mức sinh nhưng lại là một yếu tố hết sức quan trọng. Mối quan hệ giữa trình độ học vấn và mức sinh là mối quan hệ tỷ lệ nghịch, ta có thé thấy trình độ học van của người phụ nữ có tác động lớn đến mức sinh như thế nào. Phụ nữ có trình độ học vấn cao thường kết hôn muộn, phụ nữ kết hôn sớm sẽ bước vào sinh đẻ sớm, thời gian sinh đẻ dài nên sẽ có khả năng sinh nhiều con, ngược lại những phụ nữ có trình độ học vấn cao phải dành nhiều thời gian hơn cho việc học tập, sự nghiệp, dẫn đến việc kết hôn muộn và thời gian sinh đẻ sẽ ít hơn và họ sẽ ít con hơn. Trình độ học van cao tạo điều kiện cho người phụ nữ có hiểu biết nhiều hơn về các thông tin dân số kế hoạch hóa gia đình, có kiến thức về các biện pháp tránh thai.

Trình độ văn hóa có thé giúp người mẹ nâng cao tỷ lệ mẹ tròn con vuông hoặc giảm tỷ lệ chết trẻ sơ sinh do chấp nhận chế độ đinh dưỡng khoa học hơn. Với học vấn của mình các bà mẹ sẽ hiểu rõ những yêu cầu về dinh dưỡng và vệ sinh cho con làm cho tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh giảm xuống, và như đã nói ở trên, tỷ lệ tử vong giảm cũng làm mức sinh giảm theo. - Môi trường. Môi trường có ảnh hưởng rất lớn đến mức sinh, điều này được thé hiện rõ nhất qua sự khác biệt về mức sinh giữa các nước đang phat triển và nước phát trién, giữa thành thị và nông thôn.

Nguyên nhân sau xa của mối quan hệ này là do chênh lệch về trình đọ phát triển, sự khác nhau về đặc điểm kinh tế xã hội. Hệ thong chỉ tiêu nghiên cứu các nhân to chủ yếu ảnh hưởng đến mức sinh. Mức sinh có thé được nghiên cứu cho từng thế hệ theo cách tiếp cận dọc, nhưng trong thực tế nó thường được nghiên cứu cho một tập hợp dân cư, một tập hợp phụ nữ có trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm). SV: Bùi Đức Hạnh 4 Lóp: Thống kê KTXH 51 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS.

Đỗ Văn Huân e Tý số trẻ em phụ nữ CWR. Tỷ số trẻ em phụ nữ phản ánh quan hệ giữa số trẻ em đưới 5 tuôi với số phụ nữ trong tuôi sinh đẻ. CWR = Poa Wi5-49 P, : Số trẻ em từ 0-4 tuổi. W,s-49: Số phụ nữ trong độ tuôi sinh đẻ.

Chỉ tiêu này giúp ta đánh giá khái quát mức sinh của cả thời kỳ 5 năm liền trước thời điểm nghiên cứu. Trên góc độ thống kê tỷ số này không đảm bảo tính chât so sánh nên mức chính xác không cao, tuy nhiên trong điêu kiện thiêu sô liệu nó lại được sử dụng làm cơ sở đê ước lượng gián tiêp mức sinh. e Tỷ suất sinh thô. CBR= tưmy|| B: Số trẻ em được sinh ra trong năm.

P: Số dân bình quân năm. Tỷ suất sinh thô biểu thị số trẻ em sinh ra sống trong 12 tháng trước thời điểm điều tra tính bình quân trên 1000 dân, đây là một chỉ tiêu cơ bản được dung nhiều trong các nghiên cứu về dan sé, tuy nhiên nó còn chịu ảnh hưởng của cấu trúc dân cư theo tuôi và theo giới. e Tỷ suất sinh chung. B GFR = Wl; „ Chỉ tiêu này biểu thị mức sinh đẻ bình quân trong năm của 1000 phụ nữ từ 15 đến 49 tuổi.

Nó không chịu ảnh hưởng của cơ cấu dân cư theo giới nhưng vẫn còn chịu ảnh hưởng của câu trúc tuôi của sô nữ trong tuôi sinh đẻ. e Ty suat sinh đặc trưng theo tuôi. ASFR, = W x SV: Bùi Đức Hanh 5 Lóp: Thống kê KTXH 51 Chuyên đề thực tập GVHD: ThS. Đỗ Văn Huân ASER phản ánh chính xác mức sinh ở từng độ tuổi của phụ nữ, tuy nhiên nó lại quá chi tiết nên nhiều khi không có đủ số liệu dé tính toán, mặt khác chỉ tiêu này lại có thể bị ảnh hưởng bởi việc khai báo tập trung vào các độ tuôi là bội số của 5.

Thực tế ASFR thường được tính cho một năm đối với tất cả các độ tuổi theo phương pháp tiếp cận ngang nhằm đánh giá mức sinh của năm nghiên cứu. Tuy nhiên ASER cũng có thể được tính cho tùng thế hệ thực tế theo cách tiếp cận dọc. Chúng ta có thé dùng công thức này dé phân biệt tỷ lệ sinh ở các nhóm tuổi khác nhau trong một hay nhiều năm, qua đó ta cũng sô sánh và đánh giá được tỷ lệ sinh của từng nhóm tuổi phụ nữ thành thị và nông thôn trong từng thời kỳ. Chỉ tiêu này được dùng dé tính tông tỷ suất sinh hang năm.

e Tổng tỷ suất sinh. TFR = » ASFR, =5* » ASFR, x=15 i=l Thực chất TFR phản ánh số con trung bình mà một bà mẹ có thể sinh được, nếu sống đến hết tuổi sinh đẻ và người phụ nữ này có mức sinh theo tuổi giống y hệt như các ASFR đã được chỉ ra.