CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về công tác phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp. Từ đó giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính doanh nghiệp, qua đó có các quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ.
Từ đầu thế kỉ 20 tới nay phân tích tài chính thực sự được phát triển và được chú trong hơn bao giờ hết bởi nhu cầu quản lí doanh nghiệp có hiệu quả ngày càng tăng, sự phát triển của hệ thống tài chính, sự phát triển của các tập đoàn kinh doanh và khả năng ứng dụng rộng rãi của công nghệ thông tin. Hoạt động phân tích tài chính là một khâu quan trọng trong quá trình quản lí doanh nghiệp, làm cơ sở cho việc ra quyết định của các chủ thể như nhà quản lí, nhà đầu tư, cho vay, cơ quan thuế hay đáp ứng yêu cầu của những người muốn có thông tin về tình hình hoạt động của doanh nghiệp như thanh tra, cảnh sát kinh tế, luật sư, người lao động trong doanh nghiệp… để thực hiện công việc của họ tốt hơn. Đối với các ngân hàng thương mại, hoạt động chủ yếu là huy động và cho vay. Để ngân hàng hoạt động có hiệu quả thì điều quan trọng bậc nhất là các khoản cho vay của ngân hàng phải luôn đảm bảo ở mức an toàn.
Cơ sở để hình thành một khoản vay tốt phụ thuộc rất nhiều vào việc phân tích tài chính khách hàng. Qua kết quả của phân tích tài chính khách hàng, người cho vay sẽ nắm được tình hình sản xuất kinh doanh ở hiện tại cũng như trong quá khứ của doanh nghiệp, phân tích tài chính khách hàng sẽ 3 trả lời cho họ những câu hỏi như khách hàng có phương án sử dụng vốn hiệu quả không? mục đích sử dụng vốn vay có hợp lí không? khách hàng có thể trả nợ và lãi đúng hạn hay không? ngân hàng có quyền đối với tài sản và thu nhập của khách hàng khi khoản vay có vấn đề và ngân hàng có thể thu hồi vốn nhanh chóng với rủi ro và chi phí thấp được không?…Do vậy phân tích tài chính khách hàng được xem là cơ sở quan trọng để đưa ra các quyết định trong hoạt động tín dụng của ngân hàng Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình để xem xét, kiểm tra các số liệu tài chính hiện tại và quá khứ, những chuyển biến theo xu hướng của một doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá năng lực tài chính, dự báo các rủi ro và tìm thấy những thông tin tiềm năng tương lai của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, giúp các nhà phân tích có những thông tin hữu ích để ra quyết định tài chính đúng đắn mang lại lợi ích cho họ trong kinh doanh. Mục tiêu của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại.
Những người ở những vị trí khác nhau có những mục tiêu khác nhau khi tiến hành phân tích tài chính. Mối quan tâm của từng đối tượng cũng như quyết định của từng đối tượng chỉ phù hợp và được đáp ứng khi tiến hành phân tích tài chính. Tuy nhiên những báo cáo tài chính là những tài liệu mang tính chất lịch sử vì chúng cho biết thông tin của một thời kì nhất định vì thế mục đích của phân tích tài chính là giúp đối tượng quan tâm đưa ra quyết định và hành động hợp lí trên cơ sở thông tin mang tính lịch sử của báo cáo tài chính. Đối với nhà quản trị phân tích tài chính để nhằm đánh giá hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, xác định điểm mạnh điểm yếu của doanh nghiệp, đó là cơ sở để định hướng cho các quyết định của ban giám đốc, giám đốc tài chính, dự báo tình hình tài chính, kế hoạch đầu tư, ngân quỹ, và kiểm soát các hoạt động quản lí khác.
Mối quan tâm hàng đầu của nhà quản trị là tìm kiếm lợi nhuận và khả năng trả nợ để đảm bảo khả năng tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, ngoài ra còn có các mục tiêu khác như tạo công ăn việc làm, nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường… những mục tiêu này chỉ thực hiện được khi doanh nghiệp làm ăn có lãi. Đối với các nhà đầu tư thông qua hoạt động phân tích tài chính, họ có thể thu thập nhưng thông tin về tình hình thu nhập của chủ sở hữu - lợi tức cổ phần và giá trị 4 tăng thêm của vốn đầu tư. Họ quan tâm tới phân tích tài chính để nhận biết khả năng sinh lãi của doanh nghiệp, rủi ro, khả năng hoàn vốn, mức tăng trưởng hiện tại và tương lai. Đó là một trong những căn cứ giúp họ ra quyết định bỏ vốn vào doanh nghiệp hay không.
Đối với người cho vay, cần phân tích tài chính để nhận biết khả năng trả nợ vay của khách hàng, mà chủ yếu là tập trung xem xét luồng tiền tạo ra của doanh nghiệp, các tài sản có khả năng chuyển đổi nhanh thành tiền, vốn chủ sở hữu, tỉ lệ vốn nợ của doanh nghiệp để biết rằng doanh nghiệp có khả năng thanh toán nợ và lãi đúng hạn hay không. Thông thường, ngân hàng thường xem xét tình hình tài chính của khách hàng để trả lời những câu hỏi quan trọng như: khách hàng có đáng tin cậy không? liệu khoản vay có đảm bảo an toàn cho ngân hàng, khách hàng có sử dụng vốn đúng mục đích không, liệu ngân hàng có quyền đối với những tài sản và thu nhập của doanh nghiệp khi khoản vay có vấn đề, liệu ngân hàng có thể thu hồi vốn và lãi với rủi ro và chi phí thấp được không. Như vậy mối quan tâm hàng đầu của người phân tích tài chính là đánh giá khả năng xảy ra rủi ro phá sản tác động tới doanh nghiệp mà biểu hiện của nó là khả năng thanh toán, khả năng cân đối vốn, khả năng hoạt động cũng như khả năng sinh lãi của doanh nghiệp.Việc tiến hành phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp nhằm mục đích cung cấp những thông tài chính hữu ích trong việc ra quyết định tài chính, quyết định đầu tư, các quyết định tài trợ…đối với các đối tượng cần phân tích; là một trong những cơ sở quan trong để đưa ra các dự báo sát sao về tài chính, tiềm năng tương lai, các biện pháp hạn chế ,phòng ngừa rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh. Vai trò của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại Rủi ro tín dụng là các tổn thất phát sinh từ việc khách hàng không trả được đầy đủ cả gốc và lãi của khoản vay hoặc khách hàng thanh toán nợ gốc và lãi không đúng hạn sau khi được cấp khoản tín dụng.
Rủi ro tín dụng là loại rủi ro lớn nhất và thường xuyên nhất xảy ra trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Chính vì rủi ro tín dụng là một trong những loại rủi ro lớn nhất mà các NHTM phải đối mặt nên việc phòng ngừa rủi ro có hiệu quả là một trong những yếu tố quan trọng để giúp cho ngân hàng hoạt động an toàn và mang lại lợi nhuận cao. 5 Để phòng ngừa rủi ro trong hoạt động tín dụng gây ra các NHTM áp dụng một số biện pháp cơ bản và chú trọng hơn là việc phân tích tình hình tài chính của khách hàng doanh nghiệp nhằm để đánh giá năng lực tài chính thực tế của doanh nghiệp, kết quả tài chính của doanh nghiệp, phát hiện những rủi ro tiềm ẩn trước khi đưa ra quyết định tín dụng. Phân tích báo cáo tài chính chính (BCTC) khách hàng doanh nghiệp được xem như là một nghệ thuật phân tích và giải thích các BCTC.
Đó là quá trình xem xét, kiểm tra, đối chiếu, so sánh các số liệu tài chính trong kỳ hiện tại với kỳ đã qua. Với mục tiêu là cung cấp các thông tin tài chính hữu ích cho người ra quyết định, việc phân tích tài chính đóng vai trò quan trọng, nhất là đối với các quyết định cho vay hay từ chối cho vay, kế hoạch thu nợ… Thông qua các thông tin từ BCTC và một số nguồn khác, ngân hàng có thể đánh giá vị thế, tình trạng và kết quả tài chính của doanh nghiệp. Cụ thể là: Phần tích BCTC doanh nghiệp giúp ngân hàng trả lời các câu hỏi như: doanh nghiệp vay nợ để làm gì? Doanh nghiệp đang nợ bao nhiêu? phương án trả nợ của doanh nghiệp thế nào? Nguồn trả nợ doanh nghiệp từ đâu? Doanh nghiệp kinh doanh trong thời điểm hiện tại có tốt không?… Từ đó ngân hàng cân nhắc, xem xét đưa ra quyết định cho vay vốn theo các nội dung sau: Thứ nhất, phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp NHTM đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn. Trước khi ra quyết định tín dụng cùng với việc thẩm định hồ sơ khách hàng, thẩm định phi tài chính thì phân tích tài chính là nội dung không thể thiếu trong quy trình tín dụng.
Khi ngân hàng thương mại đã đưa ra quyết định tín dụng thì việc phân tích tài chính doanh nghiệp thực chất là quá trình xác định các yếu tố chi tiết về hoạt động tín dụng. Căn cứ vào tình hình hoạt động, phương án xin vay vốn,…ngân hàng xác định quy mô của nhu cầu vay hợp lý. Bên cạnh đó ngân hàng cũng xác định thời hạn cho vay và kỳ hạn trả nợ cho khoản tín dụng đã được cấp cho doanh nghiệp. Như vậy phân tích tài chính doanh nghiệp sẽ giúp NHTM có quyết định tín dụng đúng đắn từ đó làm tăng khả năng sinh lời và hạn chế đề phòng rủi ro trong hoạt động kinh doanh.
6 Thứ hai, phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp NHTM xác định rõ khả năng thanh toán của doanh nghiệp, cơ sở cho khả năng thu hồi vốn và lãi của ngân hàng. Khả năng thanh toán của khách hàng thì ngân hàng luôn quan tâm tới hai khía cạnh là thanh toán đầy đủ và thanh toán đúng hạn. Có một số doanh nghiệp hiệu quả hoạt động kinh doanh tốt, nhưng do việc lưu chuyển tiền thuần tại một thời điểm nào đó âm, làm cho việc thanh toán của doanh nghiệp không đúng hạn dẫn đến thanh toán chậm.