CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG 1.1 Tổng quan về phân tích tài chính doanh nghiệp 1.1 Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp (DN), trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong doanh nghiệp đó. Phân tích tài chính doanh nghiệp trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp trong BCTC của doanh nghiệp, kết hợp với các thông tin bổ sung từ các nguồn khác nhau, làm rõ tình hình tài chính doanh nghiệp trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong các hoạt động tài chính, phát hiện những quy luật của các hoạt động, làm cơ sở cho cá quyết định hiện tại và những dự báo trong tương lai. Trong nền kinh tế thị trường, phân tích tài chính doanh nghiệp là mối quan tâm của nhiều nhóm người: • Các nhà quản trị doanh nghiệp • Các cổ đông hiện tại hoặc người đang muốn trở thành cổ đông của doanh nghiệp.
• Các nhà phân tích tài chính chuyên nghiệp • Nhà nước, cơ quan thuế • Các doanh nghiệp tham gia đầu tư để đa dạng hóa rủi ro. • Các nhà cho vay: NH, các định chế tài chính, người mua trái phiếu của doanh nghiệp, công ty mẹ. Những người phân tích tài chính doanh nghiệp ở những cương vị khác nhau nhắm đến các mục tiêu khác nhau.2 Mục tiêu của phân tích tài chính doanh nghiệp đối với người cho vay. Với các quyết định cấp hay không cấp tín dụng, cấp tín dụng ngắn hạn hay dài hạn, người cho vay đều quan tâm đến doanh nghiệp thực sụ có nhu cầu vay vốn hay không? Khả năng thực hiện các cam kết trong quá khứ, các bổn phận của người vay cũng như khả năng xử lý nợ nần và thiện ý của doanh nghiệp trong trả nợ trước các chủ nợ.
Đặc biệt người cho vay quan tâm đến khả năng hoàn trả nợ vay của khách hàng hiện tại và trong tương lai như thế nào? Tuy nhiên, đứng trước các quyết định khác nhau, ở vị thế khác nhau, nội dung dung và kỹ thuật phân tích có thể khác nhau. Phân tích tài chính đối với những khoản cho vay dài hạn khác với những khoản cho vay ngắn hạn. Nếu trước quyết định cho vay ngắn hạn, người cho vay đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp, thì trước quyết định cho vay dài hạn, người cho vay lại đặc biệt quan tâm đến khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra, phân tích tài chính doanh nghiệp cũng rất cần thiết đối với những người hưởng lương trong doanh nghiệp, đối với các cơ quan chủ quản của doanh nghiệp, cơ quan thuế, cơ quan thanh tra.3 Vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp tại NHTM.
Đối với các NHTM, là tổ chức cho doanh nghiệp vay vốn để đảm bảo nhu cầu cho hoạt động sản xuất kinh doanh, mối quan tâm hàng đầu trong phân tích tài chính doanh nghiệp là khả năng hoàn trả nợ vay của doanh nghiệp. Phần thu nhập mà các ngân hàng thương mại được chính là các khoản lãi từ tiền cho vay đó. Phân tích tài chính đối với cho vay ngắn hạn cũng khác với cho vay dài hạn. Đối với những khoản vay ngắn hạn: Ngân hàng quan tâm tới khả năng thanh toán của doanh nghiệp khi nợ vay đến hạn trả.
Đối với khoản vay dài hạn: Ngân hàng quan tâm tới khả năng sinh lời của doanh nghiệp, từ đó hoàn trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng. Phân tích tài chính doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng trong những quyết định được đưa ra của ngân hàng thương mại. Các mảng hoạt động quan trọng của ngân hàng thương mại gắn với nghiệp vụ tín dụng-cho vay, nghiệp vụ đầu tư, các 6 hoạt động kinh doanh khác. Có thể nói việc phân tích tài chính doanh nghiệp là cần thiết để đưa ra các nhận định liên quan đến nghiệp vụ trên.
Cụ thể vai trò của phân tích tài chính của doanh nghiệp trong hoạt động các ngân hàng thương mại được thể hiện như sau: - Thứ nhất, đối với nghiệp vụ tín dụng mà nổi bật nhất là hoạt động cho vay: Việc thực hiện thẩm định các dự án vay vốn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các ngân hàng thương mại để đưa ra quyết định có hay không cho các doanh nghiệp vay dự án mới. Trong quá trình thẩm định, chuyên viên phân tích doanh nghiệp sẽ đưa ra đánh giá về dòng tiền phát sinh từ dự án bao gồm cả dòng tiền vào và dòng tiền ra, những kế hoạch cũng như chính sách tài chính của doanh nghiệp. - Thứ hai, đối với hoạt động đầu tư của các ngân hàng, việc phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp sẽ góp phần đưa đến quyết định đầu tư chính xác nhất.Bằng cách tính toán và sử dụng hệ thống chỉ tiêu tài chính cũng như phân tích dòng tiền, ngân hàng có thể đảm bảo nắm bắt được về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như tiềm năng phát triển của doanh nghiệp trong tương lai để đưa đến những quyết định mang lại nhiều lợi ích nhất cho bản thân ngân hàng lẫn doanh nghiệp.Những thông tin tài chính thể hiện trên các BCTC của doanh nghiệp có thể được coi là bức tranh toàn cảnh về tình hình tài chính của doanh nghiệp, giúp hỗ trợ cho các nhà đầu tư bao gồm các ngân hàng thương mại có ý định sử dụng nguồn vốn huy động để tạo ra lợi ích và giá trị tăng thêm trong việc nhìn nhận và nắm bắt thông tin về doanh nghiệp. Kết luận phân tích là cơ sở cho việc đầu tư bên cạnh những đánh giá về môi trường kinh doanh, sức mạnh cạnh tranh trên thị trường, tiềm năng phát triển của công ty.
Có thể nói, quyết định đầu tư vào doanh nghiệp của các ngân hàng thương mại phải được dựa trên nền móng là những phân tích chính xác ban đầu về doanh nghiệp. Thiếu đi các phân tích tin cậy, việc đầu tư sẽ không thể mang lại hiệu quả, đồng thời các ngân hàng thương mại không thể đưa ra những tư vấn và những lời khuyên cụ thể và hữu ích đối với sự phát triển của doanh nghiệp. - Thứ ba, nhìn ở góc độ vĩ mô, việc phân tích các doanh nghiệp ở các ngân hàng thương mại có thể được xem là nguồn tin tổng hợp cho việc nhìn nhận tiềm năng phát triển của phân khúc thị trường này, giúp cho ngân hàng có được định hướng phát triển đúng đắn cho những dự định trong tương lai đối với phân khúc thị trường các doanh 7 nghiệp hoạt động ở các ngành nghề kinh doanh khác nhau.Các chỉ tiêu tài chính của một doanh nghiệp đơn lẻ sẽ không mang lại giá trị nếu không được đặt trong bối cảnh toàn thị trường, cũng như không được đem so sánh với các doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành nghề kinh doanh.Vì vậy việc phân tích và tổng hợp thông tin là rất cần thiết.Việc phân tích chính xác và theo đúng tiêu chuẩn của các nguồn thông tin thu thập được sẽ mang lại kết quả đáng tin cậy cho nhà đầu tư không chỉ trong bản thân ngân hàng thương mại mà cho toàn thị trường nói chung. Đồng thời, nó cũng đem đến những lợi ích cho hoạt động tư vấn đầu tư và đem lại đánh giá chính xác về phân khúc thị trường này.
- Từ những nhận xét trên, có thể khẳng định vai trò nền tảng, cơ sở của phân tích tài chính đối với hoạt động tín dụng, tư vấn, đầu tư của các ngân hàng thương mại, đặc biệt trong điều kiện phát triển đầy tiềm năng của phân khác thị trường khách hàng này đối với hệ thống ngân hàng TMCP trong thời gian gần đây.2 Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình phức tạp liên quan quan đến nhiều người, nhiều bộ phận bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Để có được thông tin một cách hữu ích để ra quyết định tài chính, công tác phân tích tài chính cần được tổ chức một cách khoa học. Mỗi đối tượng phân tích khác nhau có thể có một quy trình phân tích khác nhau phù hợp với mục tiêu, yêu cầu phân tích và ra các quyết định tài chính của hộ.
Sau đây là một số bước (hay nội dung công việc) chủ yếu trong một quy tình phân tích chung: Lập kế hoạch phân tích, thu thập và xử lí thông tin, xác định những biểu hiện đặc trưng, phân tích và cuối cùng là bước tổng hợp dự đoán.1 Lập kế hoạch phân tích. Lập kế hoạch phân tích là xác định trước về nội dung, phạm vi, thời gian và cách tổ chức phân tích. Nội dung phân tích cần xác định rõ các vấn đề cần được phân tích: có thể toàn bộ hoạt động tài chính hoặc chỉ ở một trong các vấn đề cụ thể nào đó ví dụ như là cơ cấu vốn, khả năng thanh toán…Đây là cơ sở để xây dựng đề cương cụ thể để tiến hành phân tích. 8 Phạm vi phân tích có thể là toàn đơn vị hoặc một số đơn vụ được chọn làm điểm để phân tích; tùy theo yêu cầu và thực tiễn quản lý mà xác định nội dung và phạm vi phân tích tổng hợp.
Thời gian và ấn định trong kế hoạc phân tích bao gồm cả thời gian chuẩn bị và thời gian tiến hành công tác phân tích. Trong kế hoạch phân tích cần phân công trách nhiệm cho các bộ phận trực tiếp thực hiện và bộ phận phục vụ công tác phân tích tài chính: cũng như các hình thức hội nghị phân tích nhằm thu nhập nhiều ý kiến đánh giá đúng thực trạng và phát triển đầy đủ tiềm năng giúp doanh nghiệp phấn đấu đạt kết quả cao trong kinh doanh.2 Thu thập thông tin và xử lý thông tin. Trong phân tích tài chính, nhà phân tích cần phải thu thập, sử dụng mọi nguồn thông tin, thông tin từ nội bộ doanh nghiệp đến những thông tin bên ngoài, từ những thông tin số lượng đến những thông tin giá trị từ những thông tin lượng hóa được đến những thông tin ko lượng hóa được.