CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm cho vay khách hàng doanh nghiệp Nhà kinh tế pháp Louis Baundin, đã định nghĩa tín dụng như là “Một sự trao đổi tài hoá hiện tại lấy một tài hoá tương lai”. Tài hóa được hiểu là tiền tệ và yếu tố thời gian đã được đề cập để chỉ ra rằng có sự bất trắc, rủi ro xảy ra và cần có sự tín nhiệm giữa các bên, sử dụng sự tín nhiệm của nhau nên hoạt động tín dụng ra đời. Cho vay là một hình thức của tín dụng, được coi là mối quan hệ vay mượn lẫn nhau giữa người cho vay và người đi vay trong điều kiện có hoàn trả cả gốc và lãi trong thời gian nhất định.Trong hoạt động của NHTM, cho vay là khi tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Trong hoạt động cho vay của NHTM thì đối tượng vay vốn có thể là cá nhân hoặc tổ chức.
Vì vậy, cho vayKHDNlà khi ngân hàng giao cho doanh nghiệp một khoản tiền để sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh đầu tư của doanh nghiệp và thời gian nhất định theo thỏa thuận giữa ngân hàng và doanh nghiệp với nguyên tắc doanh nghiệp phải hoàn trả cả gốc và lãi. Điều kiện chung tại các NHTM khi doanh nghiệp vay vốn là: có năng lực pháp lý đầy đủ, mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp, có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ cho Ngân hàng trong thời hạn cam kết, có dự án và phương án đầu tư sản xuất kinh doanh hiệu quả và khả thi, phù hợp với quy định của pháp luật và thực hiện các quy định về đảm bảo tiền vay của Chính phủ và hướng dẫn của NHNN.2 Đặc điểm cho vay khách hàng doanh nghiệp Trình độ phát triển của các doanh nghiệp không đồng đều, lĩnh vực hoạt động rộng lớn và ở nhiều ngành nghề khác nhau. Vì vậy đặc điểm cho vay KHDN cũng có sự khác nhau, nó tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên của từng vùng miền, điều kiện kinh tế của từng doanh nghiệp. 123doc 5 - Khách hàng vay là tổ chức thuộc tất cả các thành phần kinh tế hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại, dịch vụ có nhu cầu bổ sung vốn kinh doanh cho doanh nghiệp.
- Mục đích vay của KHDN thông thường là bổ sung vốn lưu động như cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng, cho vay theo hạn mức thấu chi, cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng…hoặc đầu tư dự án như mở rộng sản xuất kinh doanh, mua sắm, cải tạo máy móc thiết bị. - Nguồn trả nợ của khách hàng được trích từ lợi nhuận và doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông qua việc sử dụng đúng mục đích các khoản vay. Do đó khi xử lý hồ sơ khách hàng phải cân nhắc mục đích sử dụng vốn của doanh nghiệp. - Quy mô khoản vay tùy thuộc vào quy mô của doanh nghiệp và đặc thù ngành sản xuất kinh doanh.
Quy mô khoản vay thường dựa vào tình hình kinh doanh và uy tín của doanh nghiệp hơn là tài sản thế chấp. - Thời hạn khoản vay phụ thuộc vào mục đích vay và nguồn trả nợ của doanh nghiệp, ngắn hạn có kỳ hạn từ 1 đến 12 tháng, trung hạn có kỳ hạn từ 12-60 tháng và dài hạn có kỳ hạn 60 tháng trở lên.3 Các loại hình cho vay khách hàng doanh nghiệp Dựa vào thời hạn cho vay, có thể chia cho vay doanh nghiệp thành cho vay ngắn hạn, cho vay trung hạn và dài hạn.1 Cho vay ngắn hạn Cho vay ngắn hạn là các khoản vay có thời hạn đến 12 tháng. Cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu vốn thường xuyên do đặc điểm luân chuyển vốn của doanh nghiệp hoặc nhu cầu vốn do đặc điểm thời vụ của ngành sản xuất kinh doanh. Cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp bao gồm một số phương thức cho vay sau: - Cho vay từng lần: là hình thức cho vay của ngân hàng đối với khách hàng vay không thường xuyên.
Ưu điểm của cho vay từng lần là ngân hàng có thể chủ động sử dụng vốn và thu lãi nhiều đối với từng khoản vay. 123doc 6 - Cho vay theo hạn mức tín dụng: là phương thức cho vay theo đó ngân hàng và khách hàng xác định và thoả thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất định. Cho vay theo hạn mức tín dụng thường áp dụng đối với khách hàng doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn thường xuyên và được ngân hàng tín nhiệm.2 Cho vay trung dài hạn Cho vay trung dài hạn đối với KHDN là phương thức cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu tài trợ cho tài sản cố định và tài sản lưu động thường xuyên hay nhu cầu tài trợ cho dự án riêng biệt, cho vay trung và dài hạn bao gồn nhiều phương thức như: - Cho vay trả góp là hình thức cấp tín dụng theo đó ngân hàng cho phép KHDN trả gốc và lãi làm nhiều lần trong thời hạn tín dụng đã thỏa thuận. Cho vay trả góp thường tài trợ cho tài sản cố định hoặc tài sản lâu bền.
- Cho vay đầu tư dự án là ngân hàng cho KHDN vay để thực hiện dự án đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh, dịch vụ và các dự án đầu tư phục vụ đời sống. Ngân hàng có thể giải ngân theo từng hạn mục mà dự án đang thực hiện.2 Các nhân tố tác động đến hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại Theo giáo sư kinh tế học và tài chính Peter S.Rose(Trường đại học Yale của Mỹ)thì NHTM được định nghĩa là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mụccác dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán, thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nàotrong nền kinh tế. Vì vậy, có thể hiểu NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh trên lĩnh vực tín dụngvới mục đích thu lợi nhuận. NHTM là một doanh nghiệp vì có cơ cấu, bộ máy tổ chức như một doanh nghiệp bình đẳng trong quan hệ kinh tế với các doanh nghiệp khác, tự chủ về tài chính và phải có nghĩa vụ đóng thuế cho Ngân sách Nhà nước.
Cũng như các doanh nghiệp, hoạt động kinh doanh của NHTM chịu sự tác động của môi trường bên trong và bên ngoài. Do đó, hoạt động cho vay KHDN tại NHTM chịu tác động của nhiều nhóm nhân tố.1 Nhân tố bên ngoài 1.1 Điều kiện tự nhiên Hoạt động kinh doanh của ngân hàng và doanh nghiệp đều chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên. Môi trường tự nhiên thuận lợi, giúp doanh nghiệp làm ăn hiệu quả đặc biệt là ngành có liên quan đến nông lâm ngư nghiệp. Khi những biến động bất khả kháng xảy ra trong môi trường tự nhiên như thiên tai, hoả hoạn làm ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, kéo theo là hoạt động cho vay của ngân hàng cũng gặp khó khăn.
Doanh nghiệp không thể hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn như đã cam kết. Theo nghiên cứu của Agarwal, S & Hauswald, R. (2004) đã kết luận rằng địa lý, môi trường tự nhiên ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng trong hoạt động cho vay của các ngân hàng tại các nước đang phát triển tại Châu Á.2Kinh tế và xã hội Hoạt động kinh doanh của NHTM đều chịu sự chi phối của nhân tố kinh tế xã hội. Sự ổn định về xã hội và phát triển về kinh tế tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng hoạt động cho vay của NHTM vì doanh nghiệp làm ăn tốt thì xã hội có nhiều nhu cầu mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh nên nhu cầu vay vốn tăng, hoạt động cho vay được mở rộng.
Ngược lại nền kinh tế suy thoái, dẫn đến giảm khả năng hấp thụ vốn do đó dư thừa ứđọng vốn, hoạt động cho vay bị thu hẹp.Vì vậy, nhân tố kinh tế và xã hội có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động kinh doanh của NHTM nói chung và hoạt động cho vay nói riêng. Theo nghiên cứu của Oliver Meng Rui và đồng sự (năm 2010) đã nghiên cứu và kết luận rằng môi trường chính trị, xã hội ảnh hưởng đến việc tiếp cận vốn vay của doanh nghiệp đối với hoạt động cho vay của ngân hàng tại Trung Quốc. Ngoài ra, nghiên cứu của A. Maddaloni và đồng sự (năm 2011) đã nghiên cứu và kết luận các yếu tố kinh tế vĩ mô và khủng hoảng tài chính tác động đến cung tín dụng của các ngân hàng tại Châu Âu.3Hệ thống pháp luật Trong nền kinh tế thị trường mọi thành phần kinh tế đều có quyền tự chủ về hoạt động sản xuất kinh doanh nhưng phải đảm bảo trong khuôn khổ của pháp luật.
123doc 8 Những văn bản pháp luật quy định đầy đủ rõ ràng, đồng bộ sẽ tạo điều kiện cho ngân hàng yên tâm hoạt động kinh doanh, cạnh tranh trong lĩnh vực cho vay và giúp ngân hàng tăng cường hoạt động cho vay. Vì sự thay đổi những chủ chương chính sách về ngân hàng cũng ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp, sự thay đổi về cơ cấu kinh tế, chính sách xuất nhập khẩu ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp hay nhà nước cho phép nhiềudoanh nghiệp được sản xuất kinh doanh với nhiều chức năng dẫn đến rủi ro, thua lỗ, ảnh hưởng đến hoạt động cho vay ngân hàng.Do đó hệ thống pháp luật ảnh hưởng đến hoạt động cho vay của NHTM.Theo nghiên cứu của Elliehausen (năm 2004) nghiên cứu và cho rằng có sự ảnh hưởng của pháp luật địa phương đến nguồn cung tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại North Carolina.4 Nhân tố khách hàng Để đảm bảo khoản vay được sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả, mang lại lợi ích cho ngân hàng, góp phần vào sự tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội thì khách hàng có vai trò hết sức quan trọng. Một khách hàng có tư cách đạo đức tốt, có tình hình tài chính vững mạnh, có thu nhập sẽ sẵn sàng hoàn trả đầy đủ khoản vay của ngân hàng khi đến hạn. Ngân hàng đưa ra điều kiện cho vay nhằm tiêu chuẩn hóa khả năng của doanh nghiệp trong quá trình vay vốn đồng thời đảm bảo cho khả năng thu hồi vốn của ngân hàng.
